_____________________________________________________________________________



GENET─░K YAPISI DE─×─░┼×T─░R─░LM─░┼× GIDALAR (GDO)




Yada: GENET─░─×─░ DE─×─░┼×T─░R─░LM─░┼× ORGAN─░ZMALAR

Son g├╝nlerde haber kaynaklar─▒m─▒z ithal edilen Genetik G─▒dalar─▒ g├╝ndemimize ta┼č─▒d─▒lar.Olay,y─▒llard─▒r anlatmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z, ├╝lkemizde istedi─či gibi at oynatabilen “G─▒da Ter├Âr├╝”n├╝n bir par├žas─▒ndan ibarettir.Yine ayn─▒ haber kaynaklar─▒ g├╝nlerce,beyazlatma katk─▒ maddeli unlarda ve bu unlardan yap─▒lan ekmeklerden bahsettiler.Bu katk─▒ maddelerinin kansorejen olduklar─▒ belirtildi.




Sorumlu Bakanl─▒─č─▒n yetkili Genel M├╝d├╝r├╝ a├ž─▒klamalar yapt─▒.Bu katk─▒ maddelerinin ve genetik G─▒dalar─▒n ithalinin ve kullan─▒m─▒n─▒n yasak oldu─čunu,fakat buna ra─čmen ithalat─▒n─▒n kontrol edilemedi─činin,un ve ekmek ├╝reticilerinin bu katk─▒ maddelerini kulland─▒klar─▒n─▒.Genetik ├╝r├╝nleri kontrol edebilecek laboratuar alt yap─▒s─▒na sahip olmad─▒klar─▒n─▒ ifade etti.

Biz tekrar iddia ediyoruz ki bu “GIDA TER├ľR├ť”n├╝n sorumlusu devlettir, Kamu kurum ve kurulu┼člar─▒d─▒r. Yeterli denetim yapmaktan yoksundur.Bu da k├óh personel azl─▒─č─▒ndan, k├óh te├žhizat yetersizli─činden,k├óh mevzuat noksanl─▒─č─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r.Bu sebeple, T├╝rkiye, sa─čl─▒ks─▒z g─▒da ├╝retiminin, ka├žak domuz ├žiftliklerinin, istenilen katk─▒ maddelerinin,g─▒da maddelerinin,ila├žlar─▒n ve kozmetik ├╝r├╝nlerin k─▒l─▒f─▒na uydurarak kolayca ithal edilebildi─či, katk─▒ maddelerinin bilin├žsizce kullan─▒labildi─či, b├╝t├╝n bu olumsuzluklara kar┼č─▒, ha ha ha hi hi hi g├╝n├╝n├╝ g├╝n eden M├╝sl├╝manlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ bir garip memlekettir.

Biz, buna ra─čmen yine de uyar─▒lar─▒m─▒za Allah’─▒n izni ile devam edece─čiz. Bu g├╝n sizlere,’World Health Organization’─▒n 2004 y─▒l─▒nda internette yay─▒nlad─▒─č─▒ bir d├Âk├╝mandan da faydalanarak haz─▒rlad─▒─č─▒m─▒z bir ├žal─▒┼čmay─▒ bilginize sunuyoruz.

GEN NED─░R ?

Yunanca’dan al─▒nma do─čum ya da ba┼člang─▒├ž anlam─▒ndaki “genos” tan geliyor.Ya┼čam─▒ belirleyen genler DNA sarmal─▒ i├žinde yer al─▒r.

DNA NED─░R ?


DNA, d├Ârt asitten meydana gelmi┼č dioksi ribo n├╝kleik asitin k─▒sa yaz─▒l─▒m─▒d─▒r.H├╝cre ├žekirde─činde kimyasal dille yaz─▒lm─▒┼č ya┼čam─▒n ┼čifre kodudur.Bu ┼čifre bug├╝nk├╝ bilgilere g├Âre fosfat ve ┼čekerden olu┼čuyor.


RNA NED─░R ?


Ribo n├╝kleik asit teriminin k─▒sa yaz─▒l─▒m─▒d─▒r. DNA dan ald─▒klar─▒ genetik mesajlar─▒ h├╝cre i├žinde protein ├╝reten birimlere ta┼č─▒ma g├Ârevi ifa ederler.

GEN TRANSFER─░ NED─░R ?


Bir canl─▒n─▒n genlerini ta┼č─▒yan DNA s─▒n─▒n,bir ba┼čka canl─▒n─▒n h├╝cresine nakledilmesidir.─░LK transfer ├žal─▒┼čmalar─▒ 1900 l├╝ y─▒llar─▒n ba┼člar─▒nda yap─▒ld─▒.Yulaf ve meyve sine─či h├╝creleri ├╝zerindeki ├žal─▒┼čmalarda baz─▒ bakteriler kullan─▒ld─▒.Bakteri h├╝cresi i├žerisine yerle┼čtirilen DNA genlerinin bu h├╝cre i├žerisinde fonksiyonlar─▒n─▒ ve ├žo─čalmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝kleri m├╝┼čahede edildi.Bu bulu┼čtan sonra,gen m├╝hendisli─či mesle─či olu┼čtu.Bug├╝n bitkiler,hayvanlar ve insanlar ├╝zerinde gen transferi ile ilgili yeni bulu┼člar ba┼č d├Ând├╝r├╝c├╝ bir h─▒zla g├╝ndem olu┼čturmaktad─▒r.

GENET─░K ORGAN─░ZMA (GMOs) veya GENET─░K GIDA (GM ) NED─░R ?

K─▒saca (GMOs) veya (GM) yaz─▒l─▒m─▒ ile belirtilen genetik de─či┼čime tabi olmu┼č organizma veya g─▒da ,do─čal olmayan bir ┼čekilde genetik yap─▒s─▒ de─či┼čtirilmi┼č organizma veya g─▒da olarak tan─▒mlanabilir.Bu teknolojiye “Biyo Teknoloji”, “Gen Teknolojisi” veya “Genetik M├╝hendisli─či” gibi isimler verilmektedir.Bu teknolojide se├žilmi┼č bireysel genler bir organizmadan,ba┼čka bir organizmaya ya da farkl─▒ t├╝rler aras─▒nda transfer edilmektedir.Bu i┼člem i├žin ├že┼čitli metodlar geli┼čtirilmi┼čtir.

GENET─░K GIDALAR N─░├ç─░N ├ťRET─░LMEKTED─░R ?

Bu ├╝r├╝nlerin,├ťretici ve T├╝keticilerinin baz─▒ avantaj beklentileri,bu t├╝r g─▒dalar─▒n geli┼čmesine ├Ânc├╝l├╝k etmi┼čtir.Daha ucuz bir maliyet ve daha b├╝y├╝k fayda,bir ├╝r├╝ndeki gen transferi talebini art─▒rm─▒┼čt─▒r.Daha b├╝y├╝k fayda derken,├╝r├╝n├╝n dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ ve g─▒da de─čeri ├╝zerinde sa─članabilen ├╝st├╝nl├╝kler s├Âz konusu olmaktad─▒r.
Genetik i┼člem g├Ârm├╝┼č tohumlarda,genellikle b├Âceklerin ve vir├╝slerin sebep oldu─ču hastal─▒klara kar┼č─▒ diren├ž g├Âsterecek veya yabani ot ├Âld├╝r├╝c├╝lerine kar┼č─▒ diren├ž sa─člayacak ├Âzelliklerin kazand─▒r─▒lmas─▒ ├Ân planda olmaktad─▒r.

GENET─░K GIDALAR;GELENEKSEL GIDALARDAN FARKLI MI ALGILANIYOR ?

Umumiyetle,t├╝keticiler geleneksel ├╝r├╝nleri g├╝venli olduklar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmektedirler.

─░NSAN SA─×LI─×INA Y├ľNEL─░K POTANS─░YEL R─░SKLER VAR MIDIR ?


GM g─▒dalar─▒n─▒n g├╝venirlili─či ├╝zerinde yo─čun ara┼čt─▒rmalar s├╝rd├╝r├╝lmektedir.
do─črudan sa─čl─▒k ├╝zerindeki etkiler,
alerjik reaksiyonlar─▒ provake e─čilimleri,antibiyotiklere kar┼č─▒ diren├ž olu┼čturmas─▒
zarar vericilik veya beslenme de─čeri ├╝zerindeki ├Âzel etkenler,
eklenen genin kararl─▒l─▒─č─▒,
genetik de─či┼čiklikle ilgili olarak beslenme de─čerlerine etkiler,
gen giri┼činden dolay─▒ olu┼čan istenmeyen etkiler.


─░NSAN SA─×LI─×I ─░├ç─░N BA┼×LICA END─░┼×E VER─░C─░ SORUNLAR NELERD─░R ?

├ť├ž konuda insan sa─čl─▒─č─▒n─▒n tehdit edildi─či tart─▒┼č─▒lmaktad─▒r.
Alerjik reaksiyonlar─▒ tetiklemesi,
Genlerin insan v├╝cuduna transfer olmas─▒,
Gm li fidanlardan,do─čal ortamda geleneksel ├╝r├╝nlere gen hareketi ( OUTCROSS)

GENET─░K GIDALAR G├ťVENL─░M─░D─░R ?

FARKLI GMOs lar farkl─▒ yollarla eklenmi┼č farkl─▒ genleri i├žerir.Bu sebeple,her bir genetik g─▒da ve onun g├╝venirlili─či ayr─▒ ayr─▒ bazlarda de─čerlendirilmelidir.T├╝m GM g─▒dalar─▒n─▒n g├╝venirlili─či ├╝zerinde genel bir karar olu┼čturmak m├╝mk├╝n de─čildir.

SONUÇ

Genetik ├╝r├╝nler teknolojisinde bir├žok bitki genlerinin yan─▒nda domuz da dahil pek ├žok hayvan─▒n da genlerinin kullan─▒ld─▒─č─▒ bilinmektedir.Mesela soyada b├Âyle bir problem bulunmaktad─▒r.H─▒ristiyanl─▒k’tan,Musevili─če kadar pek ├žok din otoriteleri konu ├╝zerinde ara┼čt─▒rmalar yapt─▒rm─▒┼člar ve resmi g├Âr├╝┼člerini inananlar─▒na deklare etmi┼čler.Maalesef hen├╝z hi├žbir ─░slam kurulu┼ču dini a├ž─▒dan konuyu ara┼čt─▒r─▒p bir g├Âr├╝┼č ortaya koyamam─▒┼čt─▒r.En az─▒ndan biz b├Âyle bir belgeye ula┼čamad─▒k.Genetik de─či┼čime u─črat─▒lm─▒┼č katk─▒ maddelerinin dini h├╝km├╝ nedir?.Bu katk─▒ maddelerinin kullan─▒ld─▒─č─▒ g─▒da maddelerinin dini h├╝km├╝ nedir?Bu t├╝r g─▒da maddeleri ile beslenmi┼č eti yenen hayvanlar─▒n dini h├╝km├╝ nedir?.Genetik transformasyonda domuz dahil hayvan genlerinin kullan─▒ld─▒─č─▒ t├╝m ├╝r├╝nlerin dini h├╝km├╝ nedir?Bu sorulara cevap bulamadan, bu gibi ├╝r├╝nleri t├╝ketme konusunda dikkatli olmam─▒z gerekti─čini ifade edebiliriz

GIDA KATKI MADDELER─░NDE DURUM NED─░R?

a Katk─▒ Maddelerinde Durum Nedir?

G─▒da Katk─▒ maddelerinden: E101Riboflavin, E150Karamel, E153Carbon black, E160Lycopene, E161Cryptoaxanthin, E306Tocopherol, E307Alpha-tocopherol, E308Gamma-tocopherol, E309Delta-tocopherol, E322Lecithin, E415Xanthan gum, E471Mono ve diglyceridler, E472Mono ve diglyceridlerin acetic acid esterleri, E473Ya─č asitlerinin sucrose esterleri, E475Ya─č asitlerinin polyglycerol esterleri, E476Polyglycerol polyricinoleate, E479, E491Sorbitan monostearate, E620Glutamic asit, E621Monosodyum glutamte, E622Monopotasyum glutamate, E623Calcium diglutamate, E624Mono amonyum glutamate ve E625Magnezyum diglutamate’─▒n ├žo─čunluk GDO ‘lu olarak ├╝retildi─čini ithalat├ž─▒lar─▒m─▒zdan, g─▒da ├╝reticilerimizden ve denetimle y├╝k├╝ml├╝ insanlar─▒m─▒zdan ka├ž ki┼či bilmekte ve dikkat etmektedir? ─░thal edilen GDO’lu peynir mayalar─▒ ne derece kontrol edilebilmektedir?

Konu ├╝zerinde ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝ren Bilim Kurullar─▒, GDO’lu ├╝r├╝nlerin insanlar─▒n ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminde, santral sinir yap─▒s─▒nda tahribatlar yapabilece─či, mikroplu hastal─▒klara kar┼č─▒ kullan─▒lcak antibiyotiklerin etkinli─čini azaltabilece─či, kanser ve allerjik reaksiyonlara neden olabilece─či ├╝zerinde ─▒srarla durmaktad─▒rlar. Bir ilac─▒n bile insanlar ├╝zerinde yayg─▒n kullan─▒labilmasi i├žin 20-25 y─▒ll─▒k ├žal─▒┼čmalar gerektirdi─či halde, hen├╝z 1996 ‘larda ortaya ├ž─▒kan ve beraberlerinde pek ├žok rizki ta┼č─▒yan GDO’lu ├╝r├╝nleri insanlara ,bilgilerinin d─▒┼č─▒nda kulland─▒rmak i├žin g├Âsterilen bu aceleci tav─▒r b├╝t├╝n t├╝keticileri, sa─čl─▒k ve denetim birimlerini d├╝┼č├╝nd├╝rmelidir.

GDO’lu bitkiler, do─čada yeti┼čen di─čer bitkilerden farkl─▒ olarak, genomlar─▒nda kendi t├╝rlerine ait olmayan genleri ta┼č─▒d─▒klar─▒ndan, bu bitkilerin yeti┼čtirildi─či ├╝lkelerde, ba┼čta sa─čl─▒k olmak ├╝zere, ├ževre ve sosyo-ekonomik yap─▒ ├╝zerinde ├Ânemli riskler s├Âz konusu olmaktad─▒r.

SA─×LIK R─░SKLER─░

Potansiyel Alerjenlik: GDO’lu bitkilerden ve hayvanlardan elde edilen ├╝r├╝nlerin meydana getirebilece─či risklerin ba┼č─▒nda alerji gelmektedir. Genetik yap─▒ de─či┼čiminde, verici kayna─č─▒n alerjen ├Âzelliklerinin transfer edilen bitkiye ya da hayvana ge├žmesi engellenemeyebilir. Nitekim, 1996 y─▒l─▒nda, Brezilya kestanesinden ve f─▒nd─▒─č─▒ndan soya fasulyesine aktar─▒lan geni i├žeren ├╝r├╝nler, alerji yapmas─▒ nedeniyle, marketlerden toplat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Potansiyel Toksisite: Genetik olarak de─či┼čtirilmi┼č organizmalar, aktar─▒lan yeni gen ├╝r├╝nlerini ve onlardan kaynaklanan sekonder metabolitleri i├žerdi─činden, potansiyel bir toksisiteye sahiptir. GDO’lu bitkilerde bulunan ├Âzellikle zararl─▒ ot ve b├Âcek ├Âld├╝r├╝c├╝ genler ile terminat├Âr teknolojisi gere─či aktar─▒lm─▒┼č olan genler de toksin ├╝reterek ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ndan, dokularda birikme durumunda, ├Ânemli riskler olu┼čturmaktad─▒r. Bu genlerin kullan─▒lmas─▒ pestisit kullan─▒m─▒n─▒ ortadan kald─▒rm─▒┼čt─▒r. Ancak, bu toksik madde kal─▒nt─▒lar─▒n─▒n ortadan kalkt─▒─č─▒ anlam─▒na gelmemektedir.

Bu toksinlerin uzun d├Ânemde insan sa─čl─▒─č─▒na olan etkilerine ili┼čkin yeterli bilgi bulunmamaktad─▒r. GDO’lu ve normal patateslerle beslenen iki grup farede yap─▒lan ├žal─▒┼čmada; normal patateslerle beslenenlerde hi├ž bir sorun olmamas─▒na kar┼č─▒n, GDO’lu ├╝r├╝nlerle beslenenlerin sindirim sistemlerinde ├Ânemli zararlar belirlenmi┼čtir.

Potansiyel Kanserojenlik: GDO’lu bitkilerin do─črudan ve dolayl─▒ olarak kanserojen etkisinin olabilece─či bir├žok ara┼čt─▒r─▒c─▒ taraf─▒ndan belirtilmektedir. ├ľzellikle, herbisitlere dayan─▒kl─▒ GDO’lu pamuk, soya, m─▒s─▒r ve kolza ├že┼čitlerinde kullan─▒lan baz─▒ kimyasal maddelerin do─črudan kanser yap─▒c─▒ olduklar─▒ bilinmektedir. ├ľte yandan, sindirim sisteminde tam olarak sindirilmeden dola┼č─▒m sistemine ge├žerek kan h├╝creleri arac─▒l─▒─č─▒ ile normal genoma kat─▒labilen yabanc─▒ DNA par├žalar─▒n─▒n da hastal─▒klarda etkili olma ihtimali s├Âz konusudur.

Antibiyoti─če dayan─▒kl─▒ mikroorganizma olu┼čumu: G├╝n├╝m├╝zde kullan─▒lan biyoteknolojik tekniklerle bitkilere aktar─▒lan genlerin b├╝y├╝k bir ├žo─čunlu─ču bakteri ve vir├╝s k├Âkenlidir. Gen aktar─▒m─▒ esnas─▒nda GDO’lu bitkilerin se├žilebilmesi amac─▒yla antibiyotik dayan─▒m izleme genleri kullan─▒lmaktad─▒r. Ancak, bu antibiyotik dayan─▒m izleme genleri insan ve hayvan b├╝nyesindeki bakterilere yatay olarak ge├ži┼čiyle onlar─▒n da genlerinin antibiyotiklere dayan─▒kl─▒ hale d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesi gibi sa─čl─▒k a├ž─▒s─▒ndan b├╝y├╝k riskler s├Âz konusudur.

Besin de─čerinde bozulma: GDO’lu bitkilerde, yeni ├Âzellikler kazand─▒r─▒l─▒rken, bitkinin orijinal yap─▒s─▒nda bulunan baz─▒ kalite ├Â─čelerinde ├Ânemli azalmalar oldu─ču tespit edilmi┼čtir. ├ľrne─čin, kalp hastal─▒klar─▒na ve kansere kar┼č─▒ ├Ânemli bir koruyucu madde olan “phytoestrogen” bile┼čiklerinin, klasiklere oranla, GDO’lu bitkilerde daha az oldu─ču bilinmektedir.

Çevresel Riskler

GDO’lu bitkiler ├╝zerinde en ├žok tart─▒┼č─▒lan konular─▒n ba┼č─▒nda ├ževreye verebilece─či zararlar gelmektedir. Bilim adamlar─▒n─▒n ├žo─ču, GDO’lu bitkilerin ekolojik zararlar─▒n─▒n olabilece─či g├Âr├╝┼č├╝nde birle┼čmektedir.

Toprak ve su kirlili─či: GDO’lu bitkilerin kal─▒nt─▒lar─▒ndaki toksik maddelerin topra─ča ve suya ge├žti─čine ili┼čkin ├žok say─▒da ara┼čt─▒rma sonucu bulunmaktad─▒r. Bu nedenle, toksinlerin di─čer organizmalar─▒n besin zincirine kat─▒lmalar─▒ da s├Âz konusudur. Baz─▒ genlerin ├╝retti─či endotoksinlerin toprakta 33 hafta kald─▒─č─▒ belirlenmi┼čtir. ├ľte yandan, GDO’lu bitkilerin ikinci ku┼čak ├╝retimini engellemek amac─▒yla, uygulanan terminat├Âr teknolojisi gere─či, tohumlar ├╝reticiye verilmeden ├Ânce y├╝ksek dozda antibiyotik ile bula┼čt─▒r─▒lmaktad─▒r. Bu tohumlar─▒n ekilmesiyle topra─ča ├Ânemli miktarda antibiyotik ge├ži┼či s├Âz konusudur. Bu─čday ve pamuk gibi ├žok geni┼č alanlarda ekimi yap─▒lan ├╝r├╝nlerde bu uygulaman─▒n etkisinin ne kadar b├╝y├╝k olaca─č─▒ a├ž─▒kt─▒r. Klasik herbisitler ├╝r├╝ne de zarar verdi─činden, ├╝reticiler taraf─▒ndan son derece dikkatli ve d├╝┼č├╝k dozda kullan─▒l─▒r. GDO’lu ├že┼čitler ot ├Âld├╝r├╝c├╝lere dayan─▒kl─▒ olduklar─▒ndan, ├╝r├╝ne zarar vermeyece─či d├╝┼č├╝ncesiyle, daha fazla ila├ž kullan─▒m─▒ s├Âz konusu olmu┼čtur. Denemeler sonucunda, GDO’lu soyalarda herbisit kullan─▒m─▒n─▒n bir ka├ž kat artt─▒─č─▒ belirlenmi┼čtir.

Faunada de─či┼čim: GDO’lu bitkilerin faunada yararl─▒ akraba t├╝rlerin yok olmas─▒na ve yeni zararl─▒ populasyonlar─▒n─▒n olu┼čmas─▒na neden olabilece─či tart─▒┼č─▒lmaktad─▒r. ├ľzellikle, GDO’lu m─▒s─▒rlardaki Bt genlerinin sadece ko├žan kurtlar─▒na etkili oldu─čunun s├Âylenmesine kar┼č─▒n, m─▒s─▒r bitkilerinin aras─▒nda yeti┼čen ve ├╝zerinde bol miktarda m─▒s─▒r ├ži├žektozu bulunan “Asclepias” ad─▒ verilen bitkilerle beslenen kral kelebeklerinin de ├Âld├╝─č├╝ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Ayr─▒ca, yararl─▒ b├Âceklerden olan “Ladybugs” (han─▒m b├Âce─či) ve “Lacewing” gibi b├Âceklerin ├Âld├╝─č├╝, bu b├Âceklerle beslenen ar─▒ ve ku┼člar─▒n da zarar g├Ârd├╝─č├╝ saptanm─▒┼čt─▒r. Bilindi─či gibi, dayan─▒kl─▒ ├že┼čitlerin olu┼čturdu─ču bask─▒ sonucunda zararl─▒lar zamanla tepkilerini de─či┼čtirebilmektedir. Bu durumda hem GDO’lu bitkiler etkisiz hale gelmekte, hem de biyolojik sava┼čta Bt bakterilerinden yararlanma imk├ón─▒ ortadan kalkmaktad─▒r.

Mikrorganizmalarda de─či┼čim: Antibiyotiklere dayan─▒m izleme genlerinin toprak bakterilerine ge├žmesi ya da terminat├Âr teknolojisi gere─či topra─ča verilen y├╝ksek dozdaki antibiyotiklerin bask─▒s─▒ nedeniyle dayan─▒kl─▒ yeni bakteri tiplerinin olu┼čma ihtimali her zaman vard─▒r. Vir├╝slere dayan─▒kl─▒ olarak geli┼čtirilen GDO’lu bitkilerin, ba┼čka vir├╝s tiplerinin ortaya ├ž─▒kmas─▒na neden olabilece─či Michigan ├ťniversitesi’nde deneysel olarak kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. Vir├╝s genleri, di─čer vir├╝s ve retrovir├╝slerin genleri ile kar─▒┼čabilmekte, bunun sonucunda da patojeniteleri artm─▒┼č yeni vir├╝sler olu┼čabilmektedir. Bu gen kar─▒┼č─▒m─▒n─▒n 8 hafta gibi k─▒sa bir s├╝rede ger├žekle┼čebilece─či deneysel olarak kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. ├ľte yandan, “Cauflower Mosaic” vir├╝s├╝ GDO’lu m─▒s─▒r, pamuk ve kolzalarda yayg─▒n olarak kullan─▒lmaktad─▒r. “Pararetrovir├╝sler” grubundan olan bu vir├╝s├╝n, hepatit-B ve HIV vir├╝sleri ile b├╝y├╝k benzerlik g├Âstermesi, konunun ├Ânemini daha da art─▒rmaktad─▒r.

Florada de─či┼čim: Bitkilere kazand─▒r─▒lan yeni ├Âzellikler bu bitkilerin ya┼čad─▒klar─▒ ├ževredeki floran─▒n bozulmas─▒na, do─čal t├╝rlerde genetik ├že┼čitlilik kayb─▒na, ekosistemdeki t├╝r da─č─▒l─▒m─▒n─▒n ve dengesinin bozularak genetik kaynaklar─▒ olu┼čturan yabani t├╝rlerin yok olmas─▒na neden olabilecektir. ├çi├žektozlar─▒, genetik kirlilikte en ├Ânemli etkendir. M─▒s─▒r ├ži├žektozlar─▒n─▒n r├╝zgar─▒n etkisi ile canl─▒ olarak 1 km uza─ča gidebildi─či, yoncada ar─▒lar─▒n ├ži├žektozlar─▒n─▒ canl─▒ olarak 2-3 mil uza─ča ta┼č─▒d─▒klar─▒ deneysel olarak belirlenmi┼čtir. Genetik olarak de─či┼čtirilmi┼č bitki ├ži├žektozlar─▒n─▒n r├╝zg├ór, ku┼č, ar─▒, b├Âce, mantar ve bakterilerce ta┼č─▒nmas─▒ sonucunda kilometrelerce uzaktaki bitki t├╝rleri de etkilenecek ve genetik bir kirlilik ortaya ├ž─▒kabilecektir. GDO’lu ├╝r├╝nlerden gen ge├ži┼čleri yabani t├╝rlerin ├Âzelliklerini bozacak ve bitkisel gen kaynaklar─▒n─▒n geri d├Ân├╝lmesi zor bir zararla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalmas─▒na neden olabilecektir. Ayr─▒ca, GDO’lu bitkilerdeki herbisitlere dayan─▒kl─▒l─▒k genlerinin yabani akrabalar─▒ olan otlara ge├žmesiyle, tar─▒msal m├╝cadele g├╝├žl├╝klerle kar┼č─▒la┼čabilecektir. GDO’lu m─▒s─▒rlardan yabani m─▒s─▒r t├╝rlerine gen bula┼čt─▒─č─▒na ili┼čkin resmi raporlar yay─▒nlanmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r.Yabani floradaki genetik yap─▒ de─či┼čiklikleri, onlar─▒n gen kayna─č─▒ olarak de─čerini tamamen yok edebilir. Arkansas ├ťniversitesi’nde yap─▒lan bir ├žal─▒┼čmada, GDO’lu ├želtikten, ├želti─čin yabani gen kayna─č─▒ olan k─▒rm─▒z─▒ ├želti─če gen ge├ži┼činin oldu─ču belirlenmi┼čtir. GDO’lu bitkiler i├žin geli┼čtirilen herbisitler, bu bitkilerin d─▒┼č─▒ndaki t├╝m bitkileri kesin olarak ├Âld├╝rmektedir. Geni┼č alanlara uygulanan bu tip herbisitlerden yabani floran─▒n olumsuz etkilenmemesi m├╝mk├╝n de─čildir. ├ľte yandan, terminat├Âr genlerin akraba t├╝rlere ├ži├žektozlar─▒ ile ge├žerek onlar─▒n ikinci y─▒l t├╝m├╝yle yok olmalar─▒na neden olmas─▒ y├╝ksek bir ihtimaldir. GDO’lu bitkilerden kaynaklanabilecek genetik kirlilik, bir├žok yabani t├╝r├╝n anavatan─▒ olan T├╝rkiye i├žin ayr─▒ bir ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r.

Variyabilite ve beklenmeyen sonu├žlar: Ekosistemler son derece karma┼č─▒k bir yap─▒ya sahiptir. ├ľzellikle, GDO’lu bitkiler gibi, yeni organizmalar─▒n sistem i├žine girmesiyle baz─▒ bilinmeyen risklerin ortaya ├ž─▒kmas─▒ beklenebilir. Bu zamana ve yere ba─čl─▒ olarak t├╝rler aras─▒ gen ak─▒┼č─▒n─▒n sonucunda ortaya ├ž─▒kabilecek gen etkile┼čimlerinden kaynaklanmakta olup, populasyonda de─či┼čik bir karakterin ortaya ├ž─▒kma ihtimali her zaman s├Âz konusudur.

SOSYO– EKONOM─░K R─░SKLER

Pahal─▒l─▒k: GDO’lu ├╝r├╝nlerin tohumlar─▒, GDO’lu olmayanlara g├Âre, %25 ile %100 aras─▒nda daha pahal─▒ olup her y─▒l yenilenme zorunlulu─ču s├Âz konusudur. Fiyat─▒n─▒n y├╝ksek olmas─▒ nedeniyle tohumluk al─▒m─▒n─▒ uzun s├╝re devam ettiremeyecek olan k├╝├ž├╝k ├žift├žiler bu durumdan zarar g├Âreceklerdir.

Tek tip ├že┼čit ve ila├ž kullan─▒m─▒: Bitkisel ├╝retimin GDO’lu ├že┼čitlere dayand─▒r─▒lmas─▒, geleneksel tar─▒mda yerel ├že┼čitlerin kullan─▒m─▒nda ├Ânemli azalmalara neden olabilece─či gibi, tar─▒mda tohumluk ve ila├ž bak─▒m─▒ndan d─▒┼ča ba─č─▒ml─▒l─▒k sorununu da do─čuracakt─▒r.

Tohumlu─čun her y─▒l yenilenmesi: GDO’lu ├že┼čitlerin sahip oldu─ču “terminat├Âr gen” sistemi nedeniyle, tohumluk ├╝retiminin ├žift├žiler taraf─▒ndan yap─▒lmas─▒ olanaks─▒zd─▒r. Bu nedenle, tohumlu─čun ├╝retici firmadan her y─▒l al─▒nmas─▒ zorunludur.

├çe┼čit kar─▒┼č─▒m─▒: Ayn─▒ b├Âlgede klasik ve GDO’lu ├že┼čitlerin bir arada ekilmeleri halinde, ├ži├žektozlar─▒ nedeniyle, birbirlerine kar─▒┼čmalar─▒ ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r. Bu durumda, ├╝reticilerin istedikleri tip ├╝r├╝n├╝ ├Âzelliklerini bozmadan yeti┼čtirmeleri imk├óns─▒z hale gelebilecektir. Bunlardan elde edilen ├╝r├╝nlerin de kar─▒┼č─▒k olma olas─▒l─▒─č─▒ ├žok y├╝ksek olacak ve t├╝ketici a├ž─▒s─▒ndan da ├Ânemli bir risk olu┼čturabilecektir.

GDO’lu ├že┼čit yeti┼čtiren ├╝lke konumuna gelinmesi: Bir├žok Avrupa ├╝lkesi, GDO’lu ├╝r├╝n yeti┼čtirmeyen ├╝lkelerden bile, d─▒┼čal─▒m yapt─▒klar─▒ ├╝r├╝nler i├žin “Genetik Olarak De─či┼čtirilmi┼č Organizma” de─čildir belgesi istemektedir. Bu ├že┼čitlerin yeti┼čtirilmesi halinde, klasik ├╝r├╝nlerin pazarlanmas─▒ da ├Ânemli ├Âl├ž├╝de zorla┼čacakt─▒r.

Din ve Etik Bak─▒m─▒ndan Konunun Sorgulanmas─▒:

M├╝sl├╝manlar ve Museviler domuz eti ve t├╝revlerini t├╝ketmedikleri i├žin domuz geni kar─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ├╝r├╝nlerden de yemek istemeyeceklerdir. Ayr─▒ca M├╝sl├╝manlar baz─▒ b├Âcek ve hayvan genlerinin kullan─▒ld─▒─č─▒ ├╝r├╝nlere kar┼č─▒ da rezerv koyacaklard─▒r. Ayn─▒ ┼čekilde vejeteryanlar ise hayvansal gen i├žeren t├╝m bitkisel ├╝r├╝nleri t├╝ketmek istemeyecektir. Bu durumda GDO’lu ├╝r├╝nlerin etiketlerinde gerekli bilgilerin do─čru ve a├ž─▒k bir ┼čekilde verilmesi bir insanl─▒k g├Ârevi olarak ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r.

B─░R D─░─×ER R─░SK ─░SE:

Bug├╝n GDO’lu tohumlarla ekimin yayg─▒n yap─▒lmas─▒, yasas─▒ ve y├Ânetmeli─či ├ž─▒km─▒┼č olan “Organik Tar─▒m─▒” da tehdit etmektedir. T├ťRK─░YE’de ┼ču anda organik tar─▒m─▒ destekleme kanun ve y├Ânetmeli─či varken halen biyog├╝venlik kanunu yoktur. Bu sebeple GDO tespiti yap─▒lam─▒yor! Bu durumda, tohumun, topra─č─▒n, suyun temiz tutulabilmesi,GDO’lu yayg─▒n ekimden dolay─▒ rizk alt─▒ndad─▒r. Bu ┼čartlarda, ger├žek manada organik tar─▒mdan s├Âz etmek a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ kaybetmektedir. Bir test yap─▒lsa o ├╝r├╝nlerin en az yar─▒s─▒ imha edilecek veya organik diye sat─▒lamayacak duruma gelebilir…Izleme yok, denetleme yok, ustelik bunu yapabilecek beceri ve donan─▒mda insan ve laboratuar da yok.

Yukar─▒da sayd─▒─č─▒m─▒z riskleri dikkate alarak, ├ťlkemizde de, GDO’lu tohum, g─▒da ve katk─▒ maddelerinin etiketlerinde mutlaka GDO’lu oldu─ču bilgisi mecbur tutulmal─▒d─▒r. Hi├ž bir ┼čekilde t├╝keticinin bilgisinin d─▒┼č─▒nda ,formulasyonuna onay vermiyece─či bir ├╝r├╝n├╝ satmaya kimsenin hakk─▒ yoktur. B├Âyle bir eylem t├╝keticilerin evrensel sa─čl─▒k ve inan├ž haklar─▒n─▒ hi├že saymak oldu─ču gibi, bir insanl─▒k su├žudur.
├ľyleyse yap─▒lmas─▒ gereken nedir? Burada esas olan, etkin, yayg─▒n ve bilimsel bir izleme ve denetim mekanizmas─▒n─▒n geli┼čtirilmesi i├žin ├žaba g├Âsterme gereklili─čidir. B├Âyle bir yakla┼č─▒m biyog├╝venlik ile ilgili yasa ve uygulamalar─▒n geli┼čtirilmesini ├Âncelikli k─▒lmaktad─▒r. Denetim ve izleme, genetik olarak m├╝dahale edilmi┼č t├╝rlerin insan sa─čl─▒─č─▒na ve ├ževreye olu┼čturdu─ču risk tehdinin do─čru tespit edilmesi ve fayda/zarar belirlemeleri i├žin zorunludur. Ayr─▒ca genetik ├Âzkaynaklar─▒n─▒n korunmas─▒, ├že┼čitlili─či ve s├╝rd├╝r├╝lebilir kullan─▒m─▒n─▒n g├Âzetilmesi s├╝rd├╝r├╝lebilir tar─▒m i├žin de esast─▒r. Dolay─▒s─▒yla g─▒da ├╝r├╝nleri ve g─▒da hammaddesi olarak kullan─▒lan malzemelerde, genetik olarak de─či┼čikli─če u─čram─▒┼č organizmalar─▒n (GDO), ve bunlar─▒ i├žeren ya da bunlardan elde edilmi┼č ├╝r├╝nlerin kullan─▒m─▒na izin vermek i├žin ilk ┼čart gerekli bilimsel ve teknik altyap─▒y─▒ kurmakt─▒r.

Etkin bir biyog├╝venlik altyap─▒s─▒ ve ├žer├ževe kanunu bu anlamda bizim de ilk ├Ânceli─čimiz olmal─▒d─▒r.Devletin etkin ve yayg─▒n denetim ve izleme g├Ârevi birincildir. Di─čer yandan biz istemiyoruz ya da yasaklad─▒k diye GDO’lardan uzak, mutlu ve rahat bir hayat s├╝rece─čimizi zannetmek te yap─▒lacak en b├╝y├╝k yanl─▒┼č olacakt─▒r. Bug├╝n d├╝nyan─▒n vard─▒─č─▒ noktada maalesef GDOlar neredeyse heryerde var ve onlar─▒ g├Ârebilen, izleyebilen ve gerekti─činde durdurabilen bilimsel yeterlili─čimiz olmadan onlar─▒ kontrol etmek diye bir imk├ón─▒m─▒z olamaz. Bu durumda bilinmeyen bir hedefi boykot etmenin pratik bir de─čeri de olamaz. Tav┼čan da─ča k├╝sm├╝┼č, da─č─▒n haberi yok misali.GDO tespiti konusunda bilimsel ara┼čt─▒rmalar halen t├╝m d├╝nyada s├╝rmekte ve mevcut testler her g├╝n geli┼čtirilmektedir. Bu noktada halen ├╝lkemizde bu testlerin yap─▒lamamas─▒ b├╝y├╝k bir risk te┼čkil etmektedir. Gerek tedarik zinciri, gerekse ├╝retim s├╝re├žleri i├žinde d├╝zenli ve yetkin bir (i├ž) denetim, at─▒lmas─▒ gereken ilk ad─▒m olarak g├Âr├╝lmektedir. Ancak, en ideal ko┼čullarda g├Ârevini yap─▒yor da olsa devletin denetleyici rol├╝ ancak bilgili ve ahlakl─▒ ├╝reticiler, se├žme hakk─▒ olan ve hakk─▒n─▒ arayan t├╝keticiler, ve daha da ├Ânemlisi konuya hakim, yetkin ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n varl─▒─č─▒nda amac─▒na ula┼č─▒r.



GDOlu tar─▒ma ve g─▒dalara gosterilen tepkilerin giderek artt─▒─č─▒, di─čer yandan ekolojik ├╝retim s├╝reclerinin kalk─▒nmada ├Âncelikli faaliyet alanlar─▒ olarak dile getirildi─či bu g├╝nlerde, konuya bilimsel ve teknik a├ž─▒dan yakla┼čmak zorunday─▒z.

Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar d├╝nya piyasalar─▒ndaki ilgili g─▒da ├╝r├╝nlerinin %70’ nin GDO veya GDO’dan elde edilmi┼č yan ├╝r├╝nlerle bula┼č─▒k oldu─čunu i┼čaret etmektedir.Daha endi┼če verici olan, daha ├Ânce de bahsetti─čimiz gibi tam segregasyon sa─člama zorlu─čundan do─čan “istenmeyen bula┼čmad─▒r”. ─░ngiltere’de sa─čl─▒k ├╝r├╝nleri satan ma─čazalardan al─▒nan numulerle yap─▒lan bir incelemede, ‘GDO i├žermez’ veya ‘Organik’ etiketi ta┼č─▒yan ├╝r├╝nlerin %40’ ─▒nda GDO kal─▒nt─▒s─▒ tespit edilmi┼čtir.Uzmanlar, AB’nin ├╝r├╝nlerde e┼čik de─čer olarak belirledi─či %0.9 luk oran─▒n mevcut ├╝retim y├Ântemlerinde bir iyile┼čtirme yap─▒lmaz ise tutturulamaz oldu─čuna dikkat ├žekmektedirler. Di─čer yandan tohumlar i├žin belirlenen e┼čik de─čerler daha da d├╝┼č├╝k ve ├Âyle g├Âr├╝l├╝yor ki biyog├╝venlik tedbirleri sadece ├╝lkeler de─čil b├Âlgeler ve hatta d├╝nya ├Âl├že─činde y├╝r├╝rl├╝─če sokulmaz ise bu oranlar da tutturulamayacakt─▒r. Bu ne demektir ? Gerekli tedbirler al─▒nmaz ise siz isteseniz de istemeseniz de, izin verseniz de vermeseniz de GDO’lar konvansiyonel ve organik ├╝retim kanallar─▒n─▒za bula┼čacak demektir! Avrupa’da bu tart─▒┼čmalar ya┼čan─▒rken, ├╝lkemizde konu tamamen sahipsiz ve alabildi─čine karanl─▒k bir uygulama i├žerisinde g├Âz├╝kmektedir. D├╝nyada ├╝retilen soyan─▒n %80”i GDO’lu, m─▒s─▒r, kolza, kanola, yem, pamuk ve pek ├žok g─▒da katk─▒ maddelerini ithal etti─čimiz ├╝lkeler d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k GDO ├╝reticileri oldu─ču bilindi─či halde bu ├╝r├╝nleri kontrol edebilecek alt yap─▒dan yoksun bir T├ťRK─░YE var kar┼č─▒m─▒zda.

T├╝rkiye’de t├╝m ├╝r├╝nlerin d─▒┼čal─▒m─▒, Tar─▒m ve K├Âyi┼čleri Bakanl─▒─č─▒’ndan kontrol belgesi al─▒nmas─▒ ko┼čuluyla serbesttir. T├╝rkiye ABD ve Arjantin’den g─▒da ve yem ama├žl─▒ kullan─▒lmak ├╝zere ├Ânemli miktarda m─▒s─▒r ve soya fasulyesi d─▒┼čal─▒m─▒ yapmaktad─▒r. 2003-2004 sezonunda sadece ABD’den al─▒nan m─▒s─▒r bir milyony├╝zbin tonu ge├žmi┼čtir. Toplam ithalat ise bir milyon be┼čy├╝z bin tona yak─▒nd─▒r. Soya d─▒┼čal─▒m─▒ ise 800.000 tona yak─▒nd─▒r. 2003 y─▒l─▒ rakamlar─▒na g├Âre d─▒┼čal─▒m de─čerleri m─▒s─▒rda 277 milyon USD, soyan─▒n ise tamam─▒ 227 milyon USD olarak belirlenmi┼čtir. T├╝rkiye’de bu iki bitkiye ili┼čkin al─▒m de─čerlerinin son y─▒llarda ├Ânemli d├╝zeyde artt─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. ├ľte yandan, d─▒┼č ticaret verilerinde, ba┼čta m─▒s─▒r ve soya olmak ├╝zere, GDO’lu ├╝r├╝nlerin d─▒┼č al─▒m─▒na ili┼čkin herhangi bir bilgi bulunmamaktad─▒r. Ancak, bu ├╝r├╝nlerin al─▒nd─▒─č─▒ ├╝lkelerde GDU’lu bitki ├╝retiminin ├žok yayg─▒n olmas─▒, d─▒┼čal─▒m─▒ yap─▒lan bu ├╝r├╝nlerin de GDO’lu olabilece─čini akla getirmektedir. ├ťlkemizde GDO’lu ├╝r├╝n analizi yapabilecek laboratuarlar─▒n bulunmamas─▒ ve d─▒┼čal─▒m─▒n satan ├╝lkenin bildirimine g├Âre yap─▒lmas─▒, d─▒┼čal─▒m─▒ yap─▒lan ├Âzellikle m─▒s─▒r ve soya ba┼čta olmak ├╝zere baz─▒ ├╝r├╝nler hakk─▒nda ku┼čkulu bir ortam olu┼čturmaktad─▒r.

─░yibilgi sitesi, “"Ac─▒" ┼čeker: Deh┼čet verici Cargill dosyas─▒! u─čruna h├╝k├╝metin yasa ├ž─▒kard─▒─č─▒ geneti─či de─či┼čtirilmi┼č tohum ve "uyduruk ┼čeker" ├╝reticisi Cargill ┼čirketi bilinmiyor, sadece "tahmin ediliyor"” ba┼čl─▒─č─▒ ile yapt─▒─č─▒ a├ž─▒klamada:

├ťlkemizin ilk ┼čeker fabrikalar─▒ndan biri olan Alpullu ┼čeker fabrikas─▒n─▒ sat─▒n al─▒p ┼čeker pancar─▒yla ├╝retilen ┼čekeri baltalay─▒p geneti─čiyle oynanm─▒┼č ucuz m─▒s─▒rdan ┼čeker ├╝reten ABD'li Cargill firmas─▒na ├Âzel yasa ─▒srar─▒ hala s├╝r├╝yor.

ABD ba┼čkan─▒ George W. Bush ile D├╝nya Bankas─▒'n─▒n ─▒srar─▒ ile Cargill'in ├Ân├╝n├╝ a├žacak yasa de─či┼čikli─či ikinci kez meclisten ge├žti...

H├╝k├╝met Cargill’i YASAL HALEM─░ GET─░RMEK ─░ST─░YOR?...

Birinci s─▒n─▒f tar─▒m arazisine sanayi tesisi kurmaktan dolay─▒ ├žal─▒┼čma izni alamayan Bursa Orhangazi'deki Cargill firmas─▒ 7 y─▒ld─▒r faaliyette bulunuyor. Bu su├žtan dolay─▒ firman─▒n tesisi 2006 y─▒l─▒nda sadece 47 g├╝n m├╝h├╝rl├╝ kalm─▒┼čt─▒. B├╝t├╝n h├╝k├╝metlerin ├╝retim yapmas─▒ i├žin adeta seferber oldu─ču firma i├žin b├Âlge "├ľzel End├╝stri B├Âlgesi" dahi ilan edilmi┼čti. Bu karar Dan─▒┼čtay'dan d├Ân├╝nce h├╝k├╝met yasa ├ž─▒kararak Cargill tesislerini me┼črula┼čt─▒rma yoluna gitti.

1865 y─▒l─▒nda ABD'de kurulan Cargill ┼čirketi ├ževreyi kirleten fabrikalar─▒, geneti─či de─či┼čtirilmi┼č m─▒s─▒r ve ni┼časta bazl─▒ ┼čeker ├╝retimi ve ithalat─▒ ile ├╝n salm─▒┼č bir kurum. Tar─▒m g─▒da alan─▒nda ABD'nin ilk be┼č, d├╝nyan─▒n ilk on ┼čirketi aras─▒nda yer al─▒yor. Bu b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne ra─čmen borsada i┼člem g├Ârmeyen bir aile ┼čirketi olan Cargill ile ilgili veriler, ├žo─čunlukla "tahmin edilmektedir" notu ile yay─▒nlan─▒yor. Cargill'in ABD siyasetindeki g├╝c├╝n├╝n olduk├ža y├╝ksek oldu─ču biliniyor. Firma d├╝nyan─▒n 61 ├╝lkesinde faaliyet g├Âsteriyor ve 60 milyar dolar─▒ a┼čan y─▒ll─▒k ciroya sahip.

Cargill Tahmin Ediliyor....

1960' l─▒ y─▒llardan beri T├╝rkiye'de i┼č yapan Cargill, ├╝lkemizde Marmara b├Âlgesine konu┼članm─▒┼č durumda. 1986 y─▒l─▒nda ─░stanbul ┼čubesini a├žan ve yurt d─▒┼č─▒ndan getirdi─či veya T├╝rkiye'den sat─▒n ald─▒─č─▒ hububat, ya─čl─▒ bitkiler, yem ve pamuk ├╝r├╝nlerinin yurti├žinde ticaretini yapan ┼čirketin ABD ve Amerika k─▒tas─▒nda kabul g├Ârmeyen bir tak─▒m "deneysel" ├╝r├╝nleri, geli┼čmekte olan ├╝lkelerde denedi─či de iddia ediliyor.

Cargill daha sonra ├╝lkemizin ilk ┼čeker fabrikalar─▒ndan biri olan Alpullu ┼čeker fabrikas─▒n─▒ sat─▒n al─▒p b├Âlgede ┼čeker pancar─▒yla ├╝retilen ┼čeker sekt├Âr├╝n├╝ baltalad─▒.Geneti─či de─či┼čtirilmi┼č m─▒s─▒rdan ┼čeker ├╝reten Cargill'in ├╝st d├╝zey y├Ânetici yak─▒nlar─▒ vas─▒tas─▒yla T├╝rkiye’ye sokulan ithal m─▒s─▒r─▒ sat─▒n al─▒p, bu m─▒s─▒rdan ├╝retti─či y├╝ksek fiyatl─▒ ni┼časta bazl─▒ ┼čekeri orta─č─▒ ├ťlker’e verdi─či de bilinenler aras─▒nda.

Cargill'in Pendik'te bulunan fabrikada ├ťlker ile ortakl─▒─č─▒ ise, ─░ngiliz Cerestar firmas─▒n─▒ sat─▒n almas─▒ ile oldu. Cargill ayr─▒ca Hendek'te bulunan f─▒nd─▒k i┼čleme tesisinde i┼čledi─či f─▒nd─▒klar─▒ yurtd─▒┼č─▒na sat─▒yor. Cargill ┼čirketinin kuruldu─ču birinci s─▒n─▒f tar─▒m arazisinin sanayi b├Âlgesi ilan edilmesinin d─▒┼č─▒nda ba┼čka bir talebi daha var. ─░kinci iste─či ┼čeker yasas─▒ ile getirilen kotadan glukozun ├ž─▒kar─▒lmas─▒ ve fruktoz i├žin ise kotan─▒n Ni┼časta Bazl─▒ ┼×eker (NB┼×) ├╝reten 5 fabrikan─▒n t├╝m kapasitelerini kullanabilecekleri ┼čekilde geni┼čletilmesi oldu. Bunu yazar T├╝rkel Miniba┼č'─▒n ┼čeker yasas─▒ ├╝zerine yazd─▒─č─▒ Cargill'in Eli, Kiminin Cebi! ba┼čl─▒kl─▒ bir yaz─▒dan yapaca─č─▒m─▒z al─▒nt─▒larla a├žal─▒m:

T├╝rkel M─░N─░BA┼×'tan ├çARPICI A├çIKLAMALAR:

"T├╝rkiye, d├╝nya pancar ┼čekeri ├╝retiminde 4'├╝nc├╝. Avrupa Birli─či ├╝lkeleri aras─▒nda da 3'├╝nc├╝ s─▒rada. Ortado─ču'daki ├╝retimin y├╝zde 65'i de T├╝rkiye'nin. Fransa, Almanya ve ABD'den sonra d├╝nya ┼čeker hammaddesi ├╝retiminde pazar─▒ elinde tutmakta! ┼×ekerin vazge├žilmezli─či d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde, siyasal iktidarlar uluslararas─▒ finans kurulu┼člar─▒ ├Ân├╝nde ├Ânemli bir pazarl─▒k arac─▒na sahip. Tar─▒m reformu do─črultusunda 2001'de ├ž─▒kar─▒lan ┼×eker Yasas─▒ bu g├╝c├╝ siyasi iktidarlar─▒n elinden alarak piyasa ekonomisine vermi┼čti. K├╝resel d├Ânemde piyasa ekonomisi dedi─činiz de ulus ├Âtesi firmalar─▒n egemenli─činde. ┼×ekerin egemeni de 57 ├╝lkedeki 90 bin ├žal─▒┼čan─▒yla d├╝nya tatland─▒r─▒c─▒ ve genetik tohum tekeli olan Cargill. Kamuoyunun genetik tohum ticaretiyle tan─▒d─▒─č─▒ Cargill'in ┼čeker piyasas─▒ndaki g├╝c├╝ de yapay yollardan ┼čeker ├╝retiminden gelmekte. Yapay ┼čeker ise bildi─činiz gibi m─▒s─▒rdan ├╝retilmekte! ┼×ekerpancar─▒ ├╝retiminde d├╝nya 4'├╝nc├╝s├╝ olan T├╝rkiye ise m─▒s─▒r ├╝retiminde ancak kendine yeterlilik s─▒n─▒r─▒nda ├╝retim yapmakta. Hal b├Âyle olunca, ''Biz de ┼čekerpancar─▒ ├╝retimine devam edelim'' diyebilirsiniz ama… ┼×eker Yasas─▒'na g├Âre bunun karar─▒n─▒ ┼×eker ├ťst Kurulu vermekte. Ne var ki Cargill, ┼×eker ├ťst Kurulu'nun da ├╝yesi. Yani;

• Do─čal ya da yapay ┼čeker ├╝retim kotalar─▒n─▒ yurti├ži talebe g├Âre belirleyen,

• Bu kotalar─▒ iptal edip idari para cezas─▒ uygulayan,

• ┼×eker ticaretinin arz-talep dengesi, i├ž fiyatlar ve spek├╝latif hareketler do─črultusunda d├╝zenlenmesini ├Âneren

kurulun ├╝yesi. Dolay─▒s─▒yla, T├╝rkiye'de ┼čekerpancar─▒na dayal─▒ ┼čeker ├╝retiminden m─▒s─▒ra dayal─▒ yapay ┼čeker ├╝retimine ge├žilme karar─▒ Cargill'in ├ž─▒karlar─▒yla ├Ârt├╝┼čmekte. ┼×ekerpancar─▒ ekim alanlar─▒ y├╝zde 40 daral─▒rken tatland─▒r─▒c─▒ ├╝retim kotas─▒n─▒n ├Ânce y├╝zde 10, sonra y├╝zde 15, daha sonra da Bakanlar Kurulu karar─▒yla y├╝zde 50 artt─▒r─▒lmas─▒ da zaten bunu g├Âstermekte. ┼×imdi Cargill bu kotan─▒n daha da artt─▒r─▒lmas─▒n─▒ hatta kotaya gerek olmad─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rmekte. ┼×eker ├ťst Kurulu'nda olmak, sorunu ├ž├Âzmeye yetmedi─či i├žin de bunu Bush Amca kanal─▒yla halletmek istiyor.

Asl─▒nda T├╝rkiye'nin Baz─▒ ├ževreleri de kotalar─▒n kalkmas─▒n─▒ istiyor. Ne de olsa i┼čin ucunda menfaat hesaplar─▒ var. Gelin g├Âr├╝n ki, b├Âyle bir nimetten nasiplenmek pek kolay de─čil. Hele hele o nimette ┼čekerden ekmek yiyen 5 milyon ki┼činin oyu varsa!.. Tatland─▒r─▒c─▒ piyasas─▒ndan nasiplenmek ise herkesin harc─▒ de─čil. Zira, tatland─▒r─▒c─▒lar─▒n b├╝y├╝k k─▒sm─▒ ┼čekerleme, geleneksel tatl─▒lar, dondurma, helva, re├žel gibi ┼čekerli ve unlu ├╝r├╝n sanayiinde ve de kolal─▒, alkols├╝z ve alkoll├╝ i├žeceklerde girdi olarak kullan─▒lmakta. Yani, al─▒c─▒s─▒ g─▒da sekt├Âr├╝. Kald─▒ ki T├╝rkiye, y├╝zde 65'lik Ortado─ču ┼čeker pazar─▒n─▒ elinde tutmakta!..

Cargill'in kavgas─▒ da zaten bu Ortado─ču'daki do─čal ┼čeker pazar─▒n─▒ yapay ┼čeker pazar─▒ haline d├Ân├╝┼čt├╝rmek ├╝zerine. Ne var ki, Cargill yakla┼č─▒k 486 bin ton civar─▒nda kapasiteyle ├žal─▒┼čan yapay ┼čeker sekt├Âr├╝nde tek de─čil. 135 bin ton kapasitesiyle, 180 bin ton kapasiteyle ├žal─▒┼čan Amyium'dan sonra T├╝rkiye pazar─▒nda ikinci. ├ť├ž├╝nc├╝ s─▒radaki Pendik Ni┼časta'n─▒n hisselerinin de y├╝zde 50'sine sahip. Geri kalan y├╝zde 50'lik hisse ise ├ťlker'in. ├ťlker-Cargill ortakl─▒─č─▒, Cola Turka derken....

┼×EKERDE TATLANDIRICI ORANI OYUNU

Geneti─či de─či┼čtirilmi┼č organizmalara kar┼č─▒ duru┼ču ile tan─▒nan GDO’ya Hay─▒r Platformu’nun konuyla ilgili yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmalar─▒n sonu├žlar─▒ ise ┼č├Âyle:

"B├╝t├╝n d├╝nyada y├╝z kilo ┼čekerin i├žerisinde iki kilo tatland─▒r─▒c─▒ kat─▒l─▒yor. D├╝nyadaki standart bu. Ancak T├╝rkiye’de bu oran ┼ču anda 15 kilo. 15 kilo kalmas─▒n─▒ isteyen ┼čirket Cargill ┼čirketi ve Bush’un iste─čiyle bu oran 15 kiloya ├ž─▒kar─▒ld─▒. Daha ├Ânce ├ľzal zaman─▒nda 5 kiloya ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒. Sonra Ecevit H├╝k├╝meti zaman─▒nda 10 kiloya ├ž─▒kar─▒ld─▒. ┼×imdide 15 kiloya ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č durumda. Cargill ┼×irketi’i bu oran─▒ da yeterli bulmuyor ve 45 kiloya ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ istiyor. Tatland─▒r─▒c─▒n─▒n 45 kiloya ├ž─▒kar─▒lmas─▒ demek bizim ┼čeker ├╝retimimizin k─▒s─▒tlanaca─č─▒ anlam─▒na gelir. Yani ┼čeker ne kadar ├žok tatland─▒r─▒c─▒ ┼čeker i├žerirse bize de o kadar kota konacak. Di─čer taraftan tatland─▒r─▒c─▒ dedi─čimiz ┼čey m─▒s─▒r ┼čekeri veya m─▒s─▒r ┼čurubudur, sonu├žta m─▒s─▒rdan yap─▒lan bir ├╝r├╝nd├╝r. Cargill ┼×irket’i bu m─▒s─▒rlar─▒ T├╝rkiye’de ├╝retmemektedir. Amerika’dan getirmektedir ve T├╝rkiye’de tatland─▒r─▒c─▒ olarak satmaktad─▒r. T├╝rkiye’de tar─▒ma ve ├žift├žiye b├Âyle bir darbe vurulmaktad─▒r. GDO’lara kar┼č─▒ ├ž─▒kmas─▒ gereken bir kesim de pancar kooperatifleridir. Pancar kooperatifleri bu konuya duyarl─▒ davranarak kotan─▒n d├╝┼č├╝r├╝lmesini istiyor. Yani Cargill ┼×irketinin kotas─▒n─▒n y├╝kseltilmesi ├žift├žinin kotas─▒n─▒ d├╝┼č├╝rmesi anlam─▒na gelir. "

YAPAY MISIR ┼×EKER─░N─░N ZARARI NE?



Bu verileri de─čerlendirmesi i├žin kap─▒s─▒n─▒ ├žald─▒─č─▒m─▒z Ziraat M├╝hendisleri Odas─▒ Ba┼čkan─▒ G├Âkhan G├╝nayd─▒n iyibilgi'ye g├Ânderdi─či a├ž─▒klamada geneti─či de─či┼čtirilmi┼č M─▒s─▒r'dan ├╝retilen ┼čekerin sa─čl─▒─ča a├žt─▒─č─▒ yaralar ile ilgili ┼ču bilgileri payla┼č─▒yor: "Biyoteknolojik y├Ântemlerle kendi t├╝r├╝ haricinde bir t├╝rden gen aktar─▒larak belirli ├Âzellikleri de─či┼čtirilmi┼č bitki, hayvan ya da mikroorganizmalara, k─▒saca, “transgenik” deniliyor.

D├╝nyada 13 dolay─▒nda ├╝lkede, 60 milyon hektar alanda transgenik ├╝r├╝n yeti┼čtirilmekle birlikte, bunun 2/3’├╝, yani yakla┼č─▒k 40 milyon hektar─▒ ABD topraklar─▒nda bulunmaktad─▒r. Toplam transgenik ekim alan─▒n─▒n % 21’i, yani 12.4 milyon hektar alan ise, m─▒s─▒ra ayr─▒lm─▒┼č. ABD’de borsa fiyatlar─▒ ├╝zerinden sat─▒lan m─▒s─▒rlar─▒n hemen tamam─▒n─▒n transgenik oldu─čunu s├Âylemek yanl─▒┼č olmayacakt─▒r. ABD, baz─▒ tedarik├ži ├╝lkelerin istemleri uyar─▒nca, transgenikj olmayan m─▒s─▒r─▒ s├Âzle┼čmeli ├╝retimn yoluyla ├╝rettirerek satmakta, ancak y├╝kselen maliyetler nedeniyle bu tip ├╝r├╝nlerin fiyatlar─▒, borsa fiyatlar─▒n─▒n 50 – 60 $/ton ├╝zerinde ger├žekle┼čmektedir. Ba┼čka bir deyi┼čle, verili borsa fiyatlar─▒ ├╝zerinden ├╝lkeye sokulan ABD k├Âkenli m─▒s─▒rlar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču transgeniktir.

T├╝rkiye’de transgenik ├╝r├╝nlerin kullan─▒m─▒ yasak olmas─▒na kar┼č─▒n, g├╝mr├╝k kap─▒lar─▒n─▒n transgenik olan –olmayan ├╝r├╝n ay─▒r─▒m─▒ yapabilen teknoloji ile donat─▒lmam─▒┼č olmas─▒, ├╝lkeye transgenik ├╝r├╝nlerin girmesine yol a├žmaktad─▒r. Bu ┼čekilde ├╝lkeye giren transgenik m─▒s─▒rlar, i┼členmi┼č olarak, ├žok farkl─▒ bi├žimlerde, marketlerde t├╝keticilerimiz taraf─▒ndan sat─▒n al─▒nmaktad─▒r. Transgeniklerin risk olu┼čturdu─ču alanlar insan ve hayvan sa─čl─▒─č─▒, biyolojik ├že┼čitlilik, ├ževre ve sosyo-ekonomik yap─▒ olarak ├Âzetlenebilir. Bunlardan insan sa─čl─▒─č─▒ ├╝zerine etkileri ise;

• Gen aktar─▒m─▒ ile di─čer organizmalardan hastal─▒k ve alerji yapacak ├Âzelliklerin ta┼č─▒nmas─▒ riski,

• Transgenik ├╝r├╝nlerin birincil ve ikincil metabolik ├╝r├╝nleri i├žinde beklenmeyen biyokimyasal ├╝r├╝nlerin bulunmas─▒ riski,

• Antibiyotik dayan─▒kl─▒l─▒k olu┼čturma riski,

• Vir├╝s kaynakl─▒ genlerin ortaya ├ž─▒kard─▒─č─▒ de─či┼čik olumsuz durumlara ait riskler.

T├╝rkiye’de t├╝ketici, bilmeden bu risklerle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya bulunmaktad─▒r. Di─čer taraftan, a┼č─▒r─▒ dozda NB┼× kullan─▒m─▒ mide ve ba─č─▒rsakta rahats─▒zl─▒klar olu┼čturmakta, toksik etkiler ve zehirlenmeler yaratabilmektedir. Bu ba─člamda, yurtd─▒┼č─▒nda, NB┼× kullan─▒m─▒na y├Ânelik denetimler ger├žekle┼čtirilmekte iken, T├╝rkiye’de bu alanda a├ž─▒k bir “denetimsiz kullan─▒m” s├Âz konusudur. Ba┼čka bir deyi┼čle, helva┬Č baklava-┼čekerlemeler gibi t├╝keticinin yo─čun olarak kulland─▒─č─▒ ├╝r├╝nlerdeki NB┼× kullan─▒m─▒, imalat├ž─▒n─▒n tutumuna ba─čl─▒d─▒r ki, bunun yanl─▒┼čl─▒─č─▒ ortadad─▒r.

GDO ├╝r├╝nleri sa─čl─▒─č─▒m─▒z─▒ nas─▒l etkiler?

GDO'lu ├╝r├╝nlerin temel sak─▒ncalar─▒ndan biri de insan sa─čl─▒─č─▒na kar┼č─▒ olumsuz etkileri. Uzmanlara g├Âre, sa─čl─▒k riskleri ┼čunlar; antibiyotiklere kar┼č─▒ dayan─▒kl─▒l─▒k olu┼čmas─▒, g─▒da olarak kullan─▒mda insan ve hayvanda toksik ya da allerjik etki yapmas─▒, do─črudan al─▒m durumunda insan ve hayvan b├╝nyesindeki mikroorganizmalarla birle┼čme ihtimali.
GDO'lu ├╝r├╝nlerin olu┼čturdu─ču sa─čl─▒k risklerini do─črulayan bilimsel ara┼čt─▒rmalara her ge├žen g├╝n bir yenisi daha ekleniyor. ├ľrne─čin, Brezilya f─▒nd─▒─č─▒n─▒n bir genine sahip olan transgenik soya fasulyesi, f─▒nd─▒─ča alerjisi olanlarda alerjiye neden oluyor.
Rowett Enstit├╝s├╝'nde ├žal─▒┼čan Arpad Pusztaria'n─▒n son deneyleri GDO'larla ilgili yeni ku┼čkular ortaya ├ž─▒kard─▒. S├Âz├╝ edilen ├žal─▒┼čmada, genetik yap─▒s─▒ de─či┼čtirilmi┼č patateslerin fareler i├žin toksik oldu─ču, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminde bozukluklar, viral enfeksiyonlar gibi bir├žok etkileri oldu─ču ortaya ├ž─▒kt─▒. Geneti─či de─či┼čtirilmemi┼č patateslerle beslenen fareler gayet sa─čl─▒kl─▒yd─▒. Sonraki deneyler toksikli─čin gen transferi y├Ântemiyle ilgili oldu─čunu ortaya ├ž─▒kard─▒.
Bir ba┼čka deney, besinler yoluyla ald─▒─č─▒m─▒z yabanc─▒ DNA'n─▒n h├╝crelerimize ta┼č─▒nabilece─čini ortaya ├ž─▒kard─▒. Yak─▒n zamana kadar DNA'n─▒n ba─č─▒rsaklar─▒m─▒zda sindirilebilece─či d├╝┼č├╝n├╝l├╝yordu. Ancak deneyler durumun aksini kan─▒tlad─▒. Bakteriyel bir vir├╝s├╝n DNA'lar─▒yla beslenen farelerde ba─č─▒rsak boyunca ya┼čayabilen ve kana kar─▒┼čabilen b├╝y├╝k vir├╝s DNA's─▒ par├žalar─▒ bulundu. Al─▒nan DNA'lar l├Âkositlerde, dalak ve karaci─čer h├╝crelerinde de g├Âr├╝ld├╝ ve vir├╝s DNA's─▒n─▒n fare genomuna yerle┼čti─či kan─▒tland─▒. Hamile farelere yedirilen vir├╝s DNA's─▒, ceninin ve yeni do─čmu┼č yavrular─▒n h├╝crelerine ge├žti─či de belirlendi.

GDO VERİMİ GERÇEKTEN ARTIRIRMI?

GDO sayesinde tar─▒msal ├╝retimde b├╝y├╝k art─▒┼člar sa─članabilir mi? Ekoloji ve do─ča bilimleri alan─▒nda ├žal─▒┼čan her bilimcinin ├╝st├╝ne basa basa belirtti─či gibi; do─čada bedelsiz kazan├ž olmaz! Tar─▒msal ├╝retimin art─▒r─▒lmas─▒yla sa─članan kazanc─▒n bedeli de artan ├ževre kirlili─či, k├╝resel ─▒s─▒nma, yokolan t├╝rler ve daha say─▒labilecek onlarca ├ževre sorunu.
GDO ├╝r├╝nleri ile yap─▒lan tar─▒m ├žok yeni oldu─ču i├žin bu konuda rakam vermek ├žok zor. Ancak s├Âz├╝ edilen kurallar─▒ bu alanda da ge├žerli sayabiliriz. Bu yeni uygulamayla bir s├╝re verim art─▒┼č─▒ sa─člamak m├╝mk├╝n, ancak bu art─▒┼č─▒ kal─▒c─▒ k─▒lmak olanakl─▒ de─čil. Tabii bu arada ├Âdeyece─čimiz bedeli de unutmamak gerekiyor.
GDO'lu ├že┼čitlerden elde edilen verim, geleneksel tar─▒mla elde edilenin alt─▒nda. Bu, bu i┼čin patentini alan ticari ┼čirketlerin s├Âylemlerini tamamen yalanlayan bir olgu. GDO'nun rand─▒man─▒ geleneksel tar─▒ma oranla daha az, ├╝stelik tohum ba┼č─▒na daha y├╝ksek fiyata, bak─▒m ├╝r├╝nlerinde de e┼čit masrafa sahip.

GENET─░─×─░ DE─×─░┼×T─░RM─░┼× ORGAN─░ZMALAR A├çLI─×A ├çARE OLUR MU?

GDO'yu savunan g├Âr├╝┼člerin dayand─▒klar─▒ en ├Ânemli noktalardan biri, d├╝nyada giderek artan besin ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamak ve a├žl─▒k sorununa ├žare bulmak i├žin GDO'nun zorunlu oldu─ču.
├ço─ču ├ževrebilimci, ├╝├ž├╝nc├╝ d├╝nya ├╝lkelerinde g├Âr├╝len a├žl─▒k sorununun, ├╝retim potansiyelinin eksikli─činden de─čil, ├╝retim kapasitesinin plans─▒z kullan─▒m─▒ndan ve da─č─▒l─▒m─▒n adil olmay─▒┼č─▒ndan kaynakland─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝n├╝ savunuyor. Uzmanlar, mevcut tar─▒m kapasitesinin d├╝nya n├╝fusunun ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamak i├žin yeterli oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yor. Birle┼čmi┼č Milletler G─▒da ve Tar─▒m ├ľrg├╝t├╝ FAO'nun 1990 tarihli raporuna g├Âre, tah─▒l ├╝retimindeki art─▒┼č, n├╝fus art─▒┼č─▒ndan y├╝zde 50 daha fazla. Tabii bu rakamlar d├╝nyada a├žl─▒k sorunu olmad─▒─č─▒ anlam─▒na gelmiyor. Ancak sorun ├╝retimden de─čil, da─č─▒l─▒m─▒n adil olmay─▒┼č─▒ndan kaynaklan─▒yor.
A├žl─▒k sorununun ya┼čand─▒─č─▒ ├╝lkelere bakacak olursak, bu ├╝lkelerin hemen hepsinin bat─▒l─▒ ├╝lkelerin eski s├Âm├╝rgeleri oldu─čunu g├Âr├╝r├╝z. Bu ├╝lkelerin tar─▒m ekonomileri ba┼čka ├╝lkelerin yarar─▒na kurulmu┼č durumda. ├ço─ču ├╝lke ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒n─▒ kazand─▒ktan sonra dahi, d─▒┼č bor├ž vb. ekonomik sorunlarla bo─ču┼čtuklar─▒ i├žin ihracata y├Ânelik tar─▒m politikalar─▒ uygulam─▒┼člar. Yani halk─▒ doyuracak besinler ├╝retmek yerine d├Âviz sa─člayacak besinler ├╝retilmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼č. A├žl─▒k sorunu ya┼čanan bir├žok ├╝lkede, eskiden besin yeti┼čtirmek i├žin kullan─▒lan topraklarda kahve, pamuk, muz, kakao gibi geli┼čmi┼č ├╝lkelere sat─▒lan ├╝r├╝nler yeti┼čtiriliyor. ├ľrne─čin, Etiyopya'da a├žl─▒─č─▒n kol gezdi─či d├Ânemlerde bile kahve ├╝retimi ve ihracat─▒ s├╝rd├╝r├╝l├╝yordu.
Di─čer taraftan, konunun bir de israf ve t├╝ketim ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒ boyutu var. ABD Tar─▒m Bakanl─▒─č─▒'n─▒n verilerine g├Âre, ABD'liler her y─▒l ├╝retilen g─▒dan─▒n y├╝zde 25'inden fazlas─▒n─▒ israf ediyor. Ara┼čt─▒rmaya g├Âre, sadece 1995 y─▒l─▒nda ├ž├Âpe at─▒lan g─▒da miktar─▒ 43 milyon ton civar─▒nda. Bir ki┼činin g├╝nde ortalama 1.5 kilo g─▒da t├╝ketti─čini varsayarsak, israf edilen g─▒dan─▒n sadece y├╝zde 5'i bile geri kazan─▒lsa 4 milyon insan─▒n doymas─▒ sa─članabilir. Tar─▒mda modern tekniklerin, kimyasal ila├žlar─▒n, hormonlar─▒n vb. kullan─▒lmaya ba┼člad─▒─č─▒ "ye┼čil devrim" olarak nitelendirilen s├╝re├ž de kamuoyuna d├╝nyadaki a├žl─▒─ča ├žare bulmak ┼čiar─▒yla sunulmu┼čtu. Ancak veriler iddian─▒n tam tersini g├Âsteriyor: D├╝nya Bankas─▒'n─▒n 1993'te yay─▒nlad─▒─č─▒ D├╝nya Kalk─▒nma Raporu verilerine g├Âre, 1976'da d├╝┼č├╝k gelirli olarak s─▒n─▒flanan ├╝lkelerde ki┼či ba┼č─▒na d├╝┼čen ortalama gelir, y├╝ksek gelirli ├╝lkelerdekinin y├╝zde 2.4'├╝ kadard─▒. 1982'de bu oran y├╝zde 2.3'e, 1988'de y├╝zde 1.9'a d├╝┼čt├╝. 1980'den 1990'a kadar, d├╝┼č├╝k ve orta gelir grubundaki ├╝lkelerde ki┼či ba┼č─▒na gayri safi milli has─▒ladaki b├╝y├╝me, geli┼čmi┼č ├╝lkelerdekinin y├╝zde 52'si kadard─▒.
Artan besin ihtiyac─▒na yan─▒t vermek ya da a├žl─▒─č─▒n h├╝k├╝m s├╝rd├╝─č├╝ yerlere yiyecek g├Ât├╝rebilmek i├žin GDO'ya ihtiyac─▒m─▒z─▒n olmad─▒─č─▒ a├ž─▒k├ža ortada. D├╝nyadaki a├žl─▒─č─▒n nedeni yeterli besin olmamas─▒ de─čil, besinin adil da─č─▒lmamas─▒ ve plans─▒z tar─▒m politikalar─▒. ├ť├ž├╝nc├╝ d├╝nya ├╝lkelerinin tar─▒m politikalar─▒yla ilgili zaten yeteri kadar derdi varken, bu ├╝lkelerin tar─▒m─▒na bir de GDO ├╝reticisi ├žok uluslu ┼čirketlerin sokulmaya ├žal─▒┼č─▒lmas─▒n─▒n pek de iyi niyetle ilgisi olmasa gerek.

GDO ├ťRET─░C─░S─░ F─░RMALARIN N─░YET─░ NE?

Ekolog Pimentel'in verdi─či rakamlara g├Âre, tarla i├žin harcanan toplam enerjinin %32'si azotlu g├╝bre ├╝retimine, %28'i tar─▒m makineleri yak─▒t─▒na, %15'i bu makinelerin yap─▒m─▒ ve bak─▒m─▒na, %11'i ├že┼čitli i┼čler i├žin kullan─▒lan elektrik enerjisine, %4'├╝ ├╝r├╝n├╝ kurutmaya harcan─▒yor. Bunlardan sonra gelen girdiler %2'┼čer de─čerle ta┼č─▒ma ve da─č─▒t─▒m, potasyumlu g├╝bre, fosforlu g├╝bre ve tohum. %2'den az olan girdiler de, ot ilac─▒, b├Âcek ilac─▒, sulama ve i┼č├žilik. G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi sanayile┼čmi┼č tar─▒mda kol g├╝c├╝n├╝n toplam girdiler i├žindeki pay─▒ olduk├ža az.
Tabloyu dikkatle inceledi─čimizde yukar─▒da s├Âzkonusu olan olay─▒n bildi─čimiz anlamda ├žift├žilik de─čil, tar─▒m sanayii oldu─čunu g├Âr├╝yoruz. Y┼čin p├╝f noktas─▒ da zaten burada. ├çift├ži tarlas─▒ndaki ├╝r├╝n├╝ elde etmek i├žin b├╝y├╝k oranda bu konuda ├╝retim yapan ├že┼čitli sanayi kurulu┼člar─▒na ba─čl─▒. Bu sanayi kurulu┼člar─▒n─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n ├žok uluslu ┼čirketler oldu─čunu tahmin etmek zor de─čil.
D├╝nyada geneti─či de─či┼čtirilmi┼č tar─▒m ve yem ├╝r├╝nlerinin tohum piyasas─▒ 8-10 firman─▒n elinde. Bu firmalar─▒n ana hedefi; d├╝nyadaki t├╝m ├╝lkelerin tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒─č─▒n─▒, tohum al─▒m─▒nda kendilerine ba─članacak ┼čekilde bi├žimlendirmek.

GDO ├ťZER─░NDEK─░ PATENT UYGULAMALARI

GDO'lar bir hakim olma tekni─čidir. Patent hakk─▒ da bu hakimiyeti sa─člayan en ├Ânemli ara├žt─▒r. G├╝n├╝m├╝zde GDO'lar, ├Âzellikle tekni─či ├Ân plana ├ž─▒kar─▒larak, hem teknik, hem de ├╝r├╝n olarak patent kapsam─▒nda korunabiliyor. Genetik yap─▒s─▒ de─či┼čtirilen ├╝r├╝nler patentleniyor. ├ç├╝nk├╝ bu ├žal─▒┼čmalar─▒ yapan ┼čirketlerin temel kazan├ž modeli, patent bedeli tahsil etme ├╝st├╝ne kurulu. ├ľrne─čin sadece mikroorganizmay─▒ bile patent kapsam─▒nda koruyabiliyorsunuz, bunlarla ilgili b├╝y├╝k saklama kurulu┼člar─▒ var. Halbuki do─čada o mikroorganizma milyonlarca y─▒ld─▒r ya┼č─▒yor, fakat siz onu do─čal ortam─▒ndan yal─▒tt─▒─č─▒n─▒z ve belirli ├Âzelliklerini g├Âsterdi─činiz, ispatlayabildi─činiz i├žin bir tekel hakk─▒, korunma hakk─▒n─▒ almak istiyorsunuz ve bu istisna size tan─▒n─▒yor.

Gen bulunmas─▒ ve tan─▒mlanmas─▒ ├žok zor oldu─ču ve b├╝y├╝k yat─▒r─▒mlar gerekti─či i├žin (Avrupa Patent S├Âzle┼čmesi'ne g├Âre); bunun i┼člevini g├Âstermek ┼čart─▒yla, ├Ârne─čin hangi proteini kodlad─▒─č─▒, ne gibi i┼člevlerinin bulundu─čunu ispat etmek ┼čart─▒yla bir ba┼čvuru yap─▒l─▒p, bu konuyla ilgili patent al─▒nabiliyor. Oysa patent sadece yenilik ├Âzelli─či ta┼č─▒yan ve sanayide uygulanabilirli─či olan bulu┼člar─▒ korumak i├žindir. Genetik de─či┼čikliklerde, ancak de─či┼čikli─čin ger├žekle┼čtirildi─či tekni─čin patenti al─▒nmal─▒d─▒r. Do─čada bulunan genler i├žin verilen di─čer t├╝m patentler me┼čru de─čildir. Bunun ad─▒ biyolojik korsanl─▒kt─▒r.
Patent al─▒nmas─▒ halinde de genetik olarak de─či┼čtirilmi┼č pamuk, m─▒s─▒r ya da t├╝t├╝n tohumunu eken ├žift├ži, hasattan sonra elinde kalan tohumlar─▒ ekinde yeniden kullan─▒rsa, patent sahibine bir bedel ├Âdemek zorunda kal─▒yor... Tar─▒msal ├╝retimin en temel ve en eski y├Ântemlerinden olan, kendi ├╝r├╝n├╝nden gelecek y─▒l i├žin tohumluk ay─▒rma gelene─či ve hakk─▒, bu ┼čekilde ortadan t├╝m├╝yle kald─▒r─▒lm─▒┼č oluyor.

Zengin gen kaynaklar─▒na sahip ├╝├ž├╝nc├╝ d├╝nya ├╝lkelerinin sahip olduklar─▒ kaynaklar ├╝zerindeki patent haklar─▒ yava┼č yava┼č geli┼čmi┼č birka├ž ├╝lkenin, hatta birka├ž ├žok uluslu ┼čirketin elinde toplan─▒yor.
Bat─▒'da ├ževreci ak─▒mlar─▒n m├╝cadeleleri sonucunda, GDO'lu ├╝r├╝nlerin ekimi ve ├╝lkeye sokulmas─▒, ciddi engellerle kar┼č─▒la┼č─▒yor. AB mevzuat─▒ ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda bu ├╝r├╝nlerin ├╝retimi, ihracat─▒, ithalat─▒ bak─▒m─▒ndan T├╝rkiye'de herhangi bir hukuksal geli┼čme olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝yor. Ayr─▒ca her ┼čey kapal─▒ kap─▒lar ard─▒nda cereyan ediyor. Ne t├╝ketici, ne de ├╝retici bu konuda bilin├žlendirilmi┼č de─čil. Oysa GDO'lar─▒n do─čal ├že┼čitlili─če ve insan sa─čl─▒─č─▒na zararlar─▒ ├žok a├ž─▒k.
Ticaretin serbestle┼čtirilmesi AB'ye ├╝yelikten sonra bir zorunluluk olacak. Yani ticarete konu olan biyoteknoloji ├╝r├╝nleri de T├╝rkiye'ye gelebilecek. ├ľrne─čin, transgenik bu─čday ├že┼čitlerini bu─čday─▒n anavatan─▒ olan T├╝rkiye'de ├╝retmeye ba┼člad─▒─č─▒m─▒z zaman genetik kaynaklar─▒m─▒z─▒ b├╝y├╝k bir tehdit alt─▒na sokmu┼č olaca─č─▒z.

T├╝rkiye'den ekolojik ya┼čam─▒ ├╝retim boyutundan sosyal boyutuna kadar b├╝t├╝nsel bir ya┼čam felsefesi olarak g├Âren, d├╝nyan─▒n k├Ât├╝ gidi┼čini engelleyici, alternatif bir ya┼čam bi├žimi olarak benimseyen bireyler olarak sesleniyoruz:

1) Gelecekte ekoloji ve insanl─▒k ad─▒na ne kadar bedel ├Âdetece─či belli olmayan, sistemi t├╝m├╝yle de─či┼čtirebilecek, ├ž─▒karaca─č─▒ sa─čl─▒k problemleriyle d├╝nyan─▒n d├╝zenini bozacak GDO'lu ├╝r├╝nleri kesinlikle reddediyoruz. Bunlar─▒n T├╝rkiye'ye sokulmas─▒n─▒n ├Ânlenmesini istiyoruz.

2) GDO'lu tar─▒m kendi d─▒┼č─▒ndaki t├╝m tar─▒m ┼čekillerini ve ├Âzellikle ekolojik tar─▒m─▒ yokeden totaliter bir tekniktir. Bu nedenle GDO tohumlar─▒n─▒n ├╝lkemize giri┼či yasaklanmal─▒, GDO'lu tar─▒m yap─▒lmamal─▒d─▒r. Tar─▒msal ├╝retimin do─čal evrelerine ve ritmine sayg─▒l─▒ olunmal─▒d─▒r.

3) GDO'lu besinler geleneksel ve yerel beslenme k├╝lt├╝r├╝ ve hakk─▒na a├ž─▒k bir sald─▒r─▒d─▒r. GDO'lu ├╝r├╝nlerin ├╝lkeye giri┼činin m├╝mk├╝n olmas─▒ durumunda ve her hal├╝karda bu ├╝r├╝nlerin ├╝zerinde "ne olduklar─▒n─▒" belirten "etiketlerin" olmas─▒n─▒ istiyoruz. T├╝keticinin alaca─č─▒ ├╝r├╝nde GDO olup olmad─▒─č─▒n─▒ bilmesi, se├žimini kendi insiyatifine g├Âre yapabilmesi t├╝keticinin en temel hakk─▒d─▒r, diye d├╝┼č├╝n├╝yoruz.

4) GDO'lu ├╝r├╝nlerin kullan─▒lm─▒┼č olmas─▒ ihtimaline kar┼č─▒ GDO'lu ├╝r├╝n kulland─▒─č─▒ bilinen Nestle ├╝r├╝nleri gibi ithal baz─▒ ├╝r├╝nlerin mercek alt─▒na al─▒nmas─▒n─▒, Cargill, Novartis, Zeneca, Du-Pont, Syngenta, Monsanto ve Dow Chemical gibi GDO ├╝reticisi ┼čirketlerin T├╝rkiye'ye getirdi─či ├╝r├╝nlerin mercek alt─▒na al─▒nmas─▒n─▒ istiyoruz.

5) GDO'lu ├╝r├╝nlerin %98'i b├Âcek ilac─▒ i├žerdi─či i├žin Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒'n─▒n ilgili kurulu┼člar─▒nca denetlenmelidir.

6) ├çift├ži ├Ârg├╝tleri, ziraat odalar─▒ gibi kurumlar GDO'lu ├╝r├╝nlerle m├╝cadele kapsam─▒nda kendi aralar─▒nda memoranduma gitmelidirler. Gelecekte olas─▒ bir GDO tehlikesinde, gen tekniklerinden ve genetik olarak de─či┼čtirilmi┼č ├╝r├╝nlerden ar─▒nd─▒r─▒lm─▒┼č olan kurtar─▒lm─▒┼č b├Âlgeler, ancak bu ┼čekilde olu┼čturulabilir.

7) Ulusal Biyog├╝venlik Komitesi'ne ba┼čta ekoloji-├ževre ├Ârg├╝tleri olmak ├╝zere, ziraat odalar─▒, tar─▒mla ilgili t├╝m sivil toplum kurulu┼člar─▒ ve t├╝ketici ├Ârg├╝tleri kat─▒lmal─▒d─▒r.

8) GDO'lu tohumlar─▒n ekimleriyle ilgili kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒┼člar ve olu┼čturulan memorandumlar, sadece ekolojik olarak hassas b├Âlgelerle s─▒n─▒rl─▒ olmamal─▒d─▒r.

9) Geneti─či de─čistirilmi┼č tar─▒m ve yem ├╝r├╝nleri T├╝rkiye'deki fiyatlar─▒n ├žok ├žok alt─▒ndad─▒r. Bu fiyatlar T├╝rk ├žift├žisi ve hayvanc─▒l─▒k ile u─čra┼čanlar i├žin ekonomik a├ž─▒dan ├žok cazip g├Âr├╝nmektedir. Bu aldatmacan─▒n kar┼č─▒s─▒nda gerekli bilgilendirmenin ba┼čta il ve il├že tar─▒m ├Ârg├╝tleri olmak ├╝zere ilgili kurumlarca kesinlikle yap─▒lmas─▒, devletin ve sivil toplum ├Ârg├╝tlerinin g├Ârevidir.

10) Ulusal Biyog├╝venlik Koordinasyon Komitesi'nin ├žal─▒┼čmalar─▒ Mart 2004'te bitiyor, ancak projenin uzat─▒lmas─▒ kuvvetle muhtemel. Bu proje ├žal─▒┼čmalar─▒ ile haz─▒rlanacak yasa tasar─▒s─▒n─▒n ilgili bakanl─▒klarda (Tar─▒m, ├çevre-Orman, Sa─čl─▒k, vb.) g├Âr├╝┼č├╝l├╝p TBMM'ye gelmesi ve yasala┼čmas─▒n─▒n en az 4-5 y─▒l oldu─ču ifade ediliyor. Bu kanunun aciliyeti ortadad─▒r ve en k─▒sa s├╝rede ├ž─▒kar─▒lmas─▒ gerekmektedir. GDO'lu ├╝r├╝nler hakk─▒nda her ├╝lkenin kendi ├Ânlemlerini alaca─č─▒ y├Ân├╝ndeki uyar─▒ gere─či Tar─▒m ve K├Âyi┼čleri Bakanl─▒─č─▒ Genelgesi'nin 11. ve 12. Maddelerinde belirtilen yasaklamalar ge├žerlili─čini korumal─▒, bu h├╝k├╝mlerin aksine d├╝zenlemelere gidilmemelidir.

11) T├╝rk G─▒da Kodeksi mevzuat─▒nda GDO'lu ├╝r├╝nler tan─▒mlanmal─▒ ve insan sa─čl─▒─č─▒na zararl─▒ oldu─ču i├žin yasaklanmal─▒d─▒r.

12) Ynsan sa─čl─▒─č─▒n─▒ tehdit edecek, kamu d├╝zenini bozacak, ├ževre sa─čl─▒─č─▒na, ekolojik sisteme ve biyolojik ├že┼čitlili─če zarar verece─či d├╝┼č├╝n├╝len bulu┼člara patent verilmemesi, varolan patentlerin de iptal edilmesi g├╝ndeme getirilmelidir.

13) Geneti─či de─či┼čtirilmi┼č tar─▒m ve yem ├╝r├╝nleri i├žin mevcut yasa, y├Ânetmelik ve mevzuatlar─▒m─▒z, g├╝mr├╝klerimiz, analiz i├žin laboratuvarlar─▒m─▒z haz─▒r de─čildir. Bu haz─▒rl─▒klar─▒n bir an ├Ânce yap─▒lmas─▒ gerekmektedir.

14) ├ťlkemizin sahip oldu─ču gen kaynaklar─▒ en ├Ânemli zenginliklerimizden biridir. Bu ├žer├ževede devlet ve sivil toplum kurulu┼člar─▒ yerli gen kaynaklar─▒n─▒n korunmas─▒ ve ─▒slah─▒ i├žin kurumsalla┼čmal─▒, gen kaynaklar─▒m─▒z, yasalarla ├žok uluslu ┼čirketlerin tehditlerine kar┼č─▒ korunmal─▒d─▒r.

Geneti─či De─či┼čtirilmi┼č Organizmalar(GDO) insan sa─čl─▒─č─▒n─▒ tehdit etmesi nedeniyle Avrupa'n─▒n bir ├žok ├╝lkesinde yasaklan─▒rken, ancak bir defa kullan─▒lan ve tohum b─▒rakmayan hibrit tohumlar─▒ ise T├╝rk tar─▒m─▒n─▒ h─▒zla d─▒┼ča ba─č─▒ml─▒ hale getiriyor.
Hibrit tohumlar─▒, sadece bir kez ├╝r├╝n al─▒nabildi─či ve kendi tohumunu b─▒rakmad─▒─č─▒ i├žin "terminat├Âr tohumlar" olarak an─▒l─▒yor.

Verimlilikleri nedeniyle tercih edilen Hibrit tohumlar─▒n kullan─▒m─▒ h─▒zla artarken, T├╝rkiye bir yandan da tohumculukta d─▒┼ča ba─č─▒ml─▒ hale geliyor. 2002 y─▒l─▒nda 6 milyon dolar hibrit tohum ithal edilirken, bu oran 2004 y─▒l─▒nda 45 milyon dolara y├╝kseldi.

HER YIL YEN─░ TOHUM GEREK─░YOR

T├╝rkiye bu konuda yeterince ara┼čt─▒rma yapmad─▒─č─▒ i├žin hibrit tohumlar─▒n y├╝zde 90'─▒n─▒ ithal ediyor. Hibrit ├╝r├╝nlerin tohumlar─▒ verimsiz oldu─ču i├žin her y─▒l yeni tohum al─▒nmas─▒ gerekiyor. Hibrit tohumlama alan─▒nda d─▒┼č ├╝lkelere ba─č─▒ml─▒ olan T├╝rkiye, ge├žen 3 y─▒l zarf─▒nda 100 milyon dolar─▒n ├╝zerinde hibrit tohum ithal etti.

Hibrit tohumlar─▒ ├╝retimini sa─člayan ba┼čta ABD, ─░srail, Kanada, ├çin, Almanya, Fransa ve Hollanda ise bu tohumlar─▒n patentini elde etmek i├žin b├╝y├╝k bir rekabet i├žine girdiler.

Tar─▒msal ├ťretim ve Geli┼čtirme Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ (T├ťGEM) Genel M├╝d├╝r Yard─▒mc─▒s─▒ Talat ┼×ent├╝rk de hibrit tohumlar─▒n─▒n her y─▒l yeniden sat─▒n al─▒nmas─▒ gerekti─čini belirterek, "Hibrit tohumu ekildikten sonra ondan tohum al─▒nm─▒yor. ├ç├╝nk├╝ bu ├╝r├╝nlerde al─▒nan tohumlarda verim y├╝zde 75 oran─▒nda d├╝┼č├╝yor. Bunun i├žin her y─▒l bu hibrit tohumlar─▒ sat─▒n almak gerekiyor" diye konu┼čtu.

┼×ent├╝rk, T├╝rkiye'nin ihtiya├ž duydu─ču tohum miktar─▒n─▒n 1 milyon 100 bin ton civar─▒nda oldu─čuna dikkat ├žekerek, ancak T├╝rkiye'nin 340 bin ton tohum ├╝retebildi─čini s├Âyledi. T├╝rkiye en fazla hibrit tohum ithalat─▒n─▒ 19 milyon dolarla Hollanda'dan yap─▒yor. ─░kinci s─▒rada ise 8.5 milyon dolarla ─░srail geliyor. Fransa, 8.5 milyon dolarla ├╝├ž├╝nc├╝ s─▒rada yer al─▒rken, onlar─▒ 6.5 milyon dolarla ABD ve 4.5 milyon dolarla Almanya izliyor.

BA─×IMLILIK MEYDANA GET─░R─░YOR

Tohumu ekti─či ├╝r├╝nden elde eden ├žift├žiler ise geneti─či de─či┼čtirmi┼č ├╝r├╝nlerden tohum alamad─▒─č─▒ i├žin her y─▒l yeniden tohum sat─▒n almak zorunda kalacaklar. Hasad─▒n─▒n sonunda yeni tohumlar─▒n elde edilmesi halinde kazan├ž kap─▒lar─▒n─▒n kapanaca─č─▒n─▒ bilen ┼čirketlerin kendi kendini yok eden ve bu y├╝zden terminat├Âr olarak adland─▒r─▒lan tohumu geli┼čtirerek, b├╝y├╝k bir rant kap─▒s─▒ olu┼čturdular. ├çift├žiler her y─▒l para vererek yeniden tohum almak zorunda kald─▒klar─▒ gibi ayr─▒ca bu alanlarda kullan─▒lmak i├žin ├╝retilmi┼č birka├ž ├že┼čit kimyasala da ba─č─▒ml─▒ hale geliyor. Tohumlar─▒n i├žine yerle┼čtirilen 'terminat├Âr' gen nedeniyle tohumun sadece o y─▒l ├╝r├╝n vermesi sa─član─▒yor.

HANG─░ TOHUMLAR ─░THAL ED─░L─░YOR?

T├╝rkiye, ├╝retimi yeterli olmad─▒─č─▒ i├žin bir├žok ├╝r├╝n├╝n tohumunu ithal etmek zorunda kal─▒yor. Standart veya hibrid olarak tohumu ithal edilen ├╝r├╝nler ┼čunlar: Bu─čday, m─▒s─▒r, ├želtik, nohut, fasulye, soya, ┼čekerpancar─▒, ay├ži├že─či, patates, sebze, ├žim-├žay─▒rotu. GDO'su de─či┼čtirilmi┼č ├╝r├╝nlerin sadece belli baz─▒ g├╝brelere ve ila├žlara ihtiya├ž duyaca─č─▒ belirtiliyor. ├ťr├╝nlerin hangi g├╝breye ve ila├žlara ihtiya├ž duyaca─č─▒n─▒ ise bu ├╝r├╝nleri ├╝reten ┼čirketler belirleyecek. B├Âylece g├╝bre ve ila├žta da ayn─▒ ├╝lkeler tekeli ele ge├žirecek.

H─░BR─░T K─░MLER─░N TEKEL─░NDE?

GDO'lu ├╝r├╝nlerin ├╝retilmesi konusunda uzun s├╝redir ABD, ─░srail, Kanada, ├çin, Almanya, Fransa ve Hollanda b├╝y├╝k ara┼čt─▒rmalar yap─▒yor. Bu ├╝lkeler aras─▒nda yeni ├╝r├╝nlerin tohumlar─▒n─▒ elde tutmak i├žin h─▒zl─▒ bir rekabet ya┼čan─▒yor. Bu ├╝lkeler tohumlar─▒n ├╝retimini kendi tekellerine alarak, ├╝r├╝nlerin kontrol├╝n├╝ ellerinde tutmay─▒ ama├žl─▒yor.GDO’ su de─či┼čtirilmi┼č ├╝r├╝nler tabiattaki biyo├že┼čitlili─čin yok olmas─▒na, bu da tohumcululuk sekt├Âr├╝ne para yat─▒r─▒m yapanlar─▒n tekel haline gelmesine neden olacak.

TOHUM STRATEJ─░K S─░LAH OLACAK

GDO’ su de─či┼čtirilen ├╝r├╝nlerin geneti─či bunu ├╝reten ├╝lkenin elinde olacak. Bu ├╝lkeler, bu ├╝r├╝nlerin zay─▒f noktalar─▒n─▒ ├žok iyi bilecek. Bir kriz an─▒nda bu ├╝r├╝nleri ├╝reten ├╝lkeler, k├╝├ž├╝k bir kimyasal ila├žla, b├╝t├╝n bir ├╝r├╝n├╝n yok olmas─▒ sa─člayabilecek. GDO'lu ├╝r├╝nlerin patentini elinde tutan ├╝lke ve firmalar, bu stratejik silah─▒n da sahibi olacak. T├╝rkiye'de GDO’ su de─či┼čtirilmi┼č ├╝r├╝nlerin ├╝retilmesine izin verilmiyor. Bu ├╝r├╝nlerin T├╝rkiye'de ├╝retilmesi ve sat─▒lmas─▒ yasak. Konuyla ilgili Tar─▒m ve K├Ây i┼čleri Bakanl─▒─č─▒'n─▒n "Ulusal Biyog├╝venlilik Yasa Tasar─▒s─▒" ├žal─▒┼čmas─▒ var.


TERM─░NAT├ľR GEN─░ (TOHUMU)

Geneti─či ile oynanm─▒┼č ├╝r├╝nlerin tohumlar─▒ i├žin kulland─▒. "Bu tohumlarla ├╝retim yapmaya ba┼člad─▒ktan sonra, yaz ge├žtim yerel tohumlarla ├╝retim yapaca─č─▒m diyemiyorsunuz ├ž├╝nk├╝ bunlar terminat├Âr gibi, izin vermiyor"



Etiketler:
Be─čeniler: 0
Favoriler: 0
─░zlenmeler: 1353
favori
like
share
CA-CHALLENGE Tarih: 25.05.2009 23:50


_____________________________________________________________
__________________________________

A├žt─▒─č─▒m bu konuyada g├Âsterdi─činiz ilgi i├žin te┼čekk├╝rler.


Unutmayal─▒mk─▒ bildi─čimiz ancak payla┼č─▒ld─▒k├ža ├Â─čretilir.



_____________________________________________________________
__________________________________


-EFE- Tarih: 14.06.2008 19:56
bencede ├Ânemli bir konu ama vulkan─▒nda yukar─▒da s├Âyledi─či gibi insanlara anlatmak zor.

payla┼č─▒m─▒n i├žin te┼ček├╝rler
VULKAN Tarih: 15.04.2008 15:41
Konu gercekten cok ├ľnemli ama bu gelde insanlara anlat anlatabilirsen

payla┼č─▒m─▒n i├žin te┼ček├╝rler cihan
MeMoLi Tarih: 07.04.2008 18:52
Te$ekk├╝rLer

Ama Konu Gercekten ÇoooK Uzun Ne Kadar YararLı oLsada Tamamı Okunmaz Die Dü$ünüyorum

Sen Yapacag─▒n─▒ Yapm─▒$s─▒n Ama
CA-CHALLENGE Tarih: 07.04.2008 18:14

arkada┼člar konuyu daha d├╝zenli bir hale getirdim.

atesilter Tarih: 07.04.2008 17:44
Sevgili arkada┼č─▒m cihanasran,

B├Âylesine ├Ânemli bir konuyu hem g├╝ndeme getirdi─činiz
ve hem de detayl─▒ olarak bizlerle payla┼čt─▒─č─▒n─▒z i├žin
size ├žok te┼čekk├╝r ederim.


Bakal─▒m ilgililer ne zaman bu konuya
ciddi olarak el atacaklar..
:18:
Grace Tarih: 07.04.2008 17:14
─░thal gelmiyen ne varki T├╝rkiye ye her┼čey d─▒┼čardan ├╝retim yok sadece t├╝ketim var sonumuz hay─▒r olsun in┼čallah:207:
MaRaBoGLu61 Tarih: 07.04.2008 16:48
Konu gercekten cok ├ľnemli sakin kafyala okuyup anlamak lazim
tesekk├╝rler cihanasran
yaptigin paylasimlar hakikaten cok faydali
main-board y├Ânetimi adina sana tesekk├╝r ederiz
CA-CHALLENGE Tarih: 07.04.2008 16:43


Okunmadan ge├žen her bilgi ileriki y─▒llarda O konuyla kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒zda; o konular hakk─▒ndaki cehalettimizi y├╝zeye ├ž─▒kar─▒r.