Erdebil Sufileri neslinden gelen Seyh Haydaroglu Sah Ismail'in, mense itibariyle Anadolu'lu Boy ve Uluslardan Ustaclu, Samlu, Rumlu( Anadolulu), Musullu, Tekel├╝, Bayburdlu, ├çapanlu, Karamanlu, Dulkadirlu, Varsak, Afsar, Ka├žar ve Karacadag Sufilerini etrafina toplamak suretiyle l500'de Azerbaycan, l507'de Diyarbekir, niayet l508'de de Bagdad'i alip Akkoynul T├╝rkmen Devleti'ne son vermesi, Yakindoguda Anadolu'nun ve Osmanli Devleti'nin aleyhine tecelli etmesi mukadder yeni bir buhranin zuhuruna sebep olmustu.

Ehl-i Beyt sevgisi iddiasiyle Iran'da Si├« bir devlet kuran Sah Ismail'in, dedesi Seyh C├╝neyd ve babasi Seyh Haydar gibi, halifeler (da├« = propagandaci) g├Ândermek suretiyle Anadolu'nun, B├ótin├« fikirlere sahip halki arasinda giristigi propaganda faalieyetleri gayesine ulasmis g├Âr├╝nmektedir. Bu propagandanin sebep oldugu olaylardan, II. B├óyezid d├Ânemi anlatilirken kismen bahsedilmis ise de Osmanli - Safev├« m├╝nasebetlerini ve Yavuz'un Iran'a karsi girismek zorunda kaldigi savasin sebeblerini daha iyi anlayabilmek i├žin az da olsa Anadolu'daki Si├« faaliyetlerine deginmek gerekiyor.

Osmanli ├╝lkesinde Si├« faaliyet ve tesebb├╝slerin ├žogaldigi devir, sehz├ódeler arasindaki rekabetin meydana ├žiktigi bir zamana tesad├╝f eder. Nitekim, bu karisiklik anlarinda timarlari ellerinden alinip baskalarina verilen bir kisim Tekeli sipahileri, propagandanin da tesiriyle Sah Ismail'in vaadlerine aldanarak Iran'a g├Â├ž etmislerdi. Bunlar, daha ├Ânce temas edilen Sah Kulu (veya Osmanli deyimi ile Seytan Kulu)'nun isyaninda ├Ânemli rol oynamislardi. B├óyezid'in aldigi tedbirler, Si├« tehlikesini bertaraf edememisti. Bununla beraber II. B├óyezid, oglu Selim'e tahti teslim ederken "Kizilbastan ehl-i Isl├ómin intikamini aliviresin" demisti. ├ľyle anlasiliyor ki, ├╝lke ve S├╝nn├« Isl├óm d├╝nyasi i├žin Si├« tehlikesini ├Ânleyebilecek sehz├ódenin Selim oldugu hususunda herkes ittifak etmisti. Nitekim halkin fikrine terc├╝man olan Celalz├óde, b├╝t├╝n meclislerde ozanlarin: "Y├╝r├╝ Sultan Selim devr├ón sen├╝nd├╝r" diye t├╝rk├╝ ├žikardiklarini belirtir.

Filhakika B├óyezid'in son senelerinde sehz├ódeler arasindaki vaziyetten istifade etmeyi d├╝s├╝nen Sah Ismail, faaliyetlerini artirmis ve daha sonra yanina ka├žacak olan Sehz├óde Ahmed'in, Kizilbasligi kabul eden oglu Murad'i da himayesine almisti.

Yavuz'un agabeyi olan Sehz├óde Ahmed'in en b├╝y├╝g├╝ Murad adini tasiyan d├Ârt oglu vardi. Murad, babasinin Amasya'dan ayrilmasindan sonra bura valiligini yapti. O, Amasya ve ├çorum ├ževresinde bulunan Kizilbaslarin tesiriyle Si├«ligi sevmeye ve benimsemeye basladi. Bu y├╝zden Si├«ler tekrar harekete ge├žtiler. Sahkulu, Antalya'dan I├ž Anadolu'ya dogru ilerlerken Amasya ve ├ževresinde bulunan Kizilbaslar, k├╝me k├╝me toplanip sehirleri yakip yiktilar. Sahkulu, Bati ve G├╝ney Anadolu'daki faaliyetleri y├╝r├╝t├╝rken, Orta Anadolu'dakini de Nur Ali Halife idare ediyordu. Rumiye'li olan Nur Ali Halife, Sah Ismail tarafindan Amasya ve ├ževresine g├Ânderilmisti. Nur Ali Halife, devletin ├žok nazik bir zamaninda, ├çorum, Amasya, Yozgat ve Tokat taraflarinda bulunan Y├Âr├╝k, T├╝rkmen ve K├╝rd alev├«lerini devletin aleyhine kiskirtmak ├╝zere g├Ârevlendirilmisti. Hele 3000 Kizilbasla Faik Bey kuvvetlerini yenip Tokat'i zapt edip Sah Ismail adina hutbe okutmasi, daha sonra, Amasya Vaisi Sehzade Ahmed tarafindan ├╝zerine g├Ânderilen Yular -Kisdi Sinan Pasa'yi magub etmesi, yeni bir buhranin ├žikmasina sebep olmustu.

Nur Ali'nin tesvikiyle harekete ge├žen Kara Iskender ve Isa Halife, ├çorum ile Amasya havalisinde bulunan Kizilbaslari ayaklandirdilar. Bunlardan, Sah adina asker toplayip, baslarina kirmizi tac giydirdiler. Ondan dolayi bunlara Kizilbas (Surhser) denildi. Bu iki halifenin telkinlerine kanan Sehz├óde Ahmed'in oglu Murad, merasimle kirmizi taci giyerek Kizilbas olur. Murad, etrafinda bulunan halifeleri Geldigelen'de toplantiya ├žagirir. Gelmeyenleri ├Âld├╝rt├╝p mallarini yagma ettirir. Sehz├óde Ahmed, oglunu yola getirmek i├žin epey ugrastiysa da muvaffak olamadi. Bundan sonra Sehzade Murad, Nur Ali Halife ile birlestigi gibi Tokat'i atese verip yakacak, arkasindan da Nur Ali ile Sah Ismail'e siginacaktir.

B├╝t├╝n bu olaylar, iki devletin arasinin gittik├že bozulmasina sebep olmustu. Babasini da dinlemeyen Murad'in, Iran'a siginip Sah'tan yardim g├Ârmesi, durumu daha da vahim bir h├óle getirmisti. P├ódisah, Kizilbasligi kabul eden Murad'i Sah Ismail'den istemisti. Sah Ismail ise bunun i├žin g├Ânderilmis olan T├╝rk el├žisini Iran sarayinda ├Âld├╝rtm├╝st├╝. ├ľb├╝r yandan Sah Ismail, Sultan Ikinci B├óyezid devrinde baslamis oldugu yikici hareketlerini Anadolu'da devam ettiriyordu. Bu hususta onun, Karamanogullari ve onlarla akrabalik kurmus olan Turgutogullari ile gizli mektuplasmalari oluyordu. Nitekim 7 Rebi├╝levvel 9l8 (23 Mayis l5l2) de Musa Turgutoglu'na yazdigi mektup ├žok dikkate sayandi. ├ç├╝nk├╝ bu mektubunda o, degerli adamlarindan Ahmed Karamanlu'yu o tarafa g├Ânderdigini, ona tabi olunmasini ve birlikte hareket edilmesini istiyordu. Yavuz'un tahta ├žikisindan bir ay kadar sonra yazilan bu mektup, Sah Ismail'in Osmanli Devleti'ni par├žalamak yolundaki ├žabalarinda h├ól├ó israr ettigini g├Âsteriyordu. Bundan baska Sah Ismail, Osmanli tahtina ├žikisindan dolayi Yavuz'u tebrik etme ihtiyacini bile duymuyordu. ├ç├╝nk├╝ Sah Ismail, Akkoyunlu ve Karakoyunlu ailelerini ortadan kaldirarak kuvvetlerini artirmis, Sirvan ile Mazender├ón topraklarina h├ókim olmus, Irak- Arab'a ve Horasan'a kadar uzanmis; stratejik mevkii b├╝y├╝k olan Diyarbekir'i ele ge├žirmis; ├ľzbek Hani Seybek'i yenerek Ceyhun'un beri tarafindaki ├╝lkeleri feth etmisti. Hammer'in de ifade ettigi gibi Sah Ismail, ├Âld├╝r├╝len Seybek'in kafatasini altinla kaplatarak kadeh olarak kullanmisti. O, bu basin derisini baharatla doldurarak zaferinin bir nisanesi olarak Yavuz Sultan Selim'e g├Ândermisti. B├Âylece Sah Ismail, asker├« kuvvet ve kabiliyetiyle, hatta bundan daha ziyade propaganda ve nifak ekibi tarzinda teskil├ótlandirdigi tarikat ve mezheb organizasyonu ile Erzurum, Kars, Diyarbekir, Musul, Bagdad, Horasan, Semerkant ve Buhara'nin g├╝neyini i├žine alan b├╝y├╝k bir devlete sahip olmustu. On d├Ârt senelik h├╝k├╝mdarliginda giristigi muharebelerin tamaminda g├ólip gelmisti. On d├Ârt kadar h├╝k├╝mdar ve meliki yenmisti. Bu zaferleriyle hakli bir gurur duymakta, d├╝nyanin b├╝y├╝k devletleri arasinda sayilan kudretine g├╝venmekte idi. l00 - l20 binlik bir s├╝vari ordusuna sahip bulunmakta idi. B├╝t├╝n bunlar g├Âz├Ân├╝ne alindigi zaman Sultan Selim'e de g├ólip gelecegini ├╝mid ediyordu.

al─▒nt─▒

Be─čeniler: 0
Favoriler: 0
─░zlenmeler: 401
favori
like
share