Kalyon
Yelken ile hareket eden Osmanly gemilerinin en büyü?üne kalyon (gallion) denir. XI.yy.’dan itibaren dünya denizlerinde kullanylmy? olup Kolomb ve Vasco de Gamma birer kalyon kaptany idiler.
Osmanlylarda ilk yelkenli gemileri, Sultan II. Bayezid devrinde yapylan gökeler idi. Kalyon, Osmanly’da bu gemilerin devamy olarak buharly gemiler ça?yna kadar kullanylmy?tyr.
Kalyonun mutlaka 3 dire?i ve mükemmel bir yelken donanymy olurdu. Güvertesi kat kat olup syrasyyla açyk güverte, palavra, orta kat, top ambary, tavlon ve kontra tavlon güverte adlaryyla anylyr. En altta sintine bulunur ve bir kalyon en az 60-100 topa sahip olurdu. Kalyonlar bu katlara göre isim alyrlardy (Üç ambarly... gibi). Ate? kudretleri bir bordadan yapabildikleri aty?la ölçülen kalyonlarda, toplaryn namlulary aty? esnasynda lumbarlardan dy?ary uzanyr ve lumbarlar su girmemesi için kapakly olurdu. XVIII. yy.’da bilhassa Girit sava?larynda kalyonlar ve te?kilaty önemli geli?meler gösterdi. Viyana bozgunundan (1863) sonraki sava?larda daima kalyon kullanyldy. Mezamorta Hüseyin Pa?a, kalyon te?kilat ve kanunlaryny hazyrlayarak Osmanly denizcili?ine büyük katkylar sa?lady.
Kalyon, kat adedi ve donanymyna göre kapak (kaypak), fyrkateyn, korvet gibi isimlerle anylmy?tyr.
1, 2. Kapudan-y Derya (Kaptan-y Derya):
Bugünkü Deniz Kuvvetleri Komutany yerine kullanylyr. Önceleri derya beyi adyyla anylan ve reis tabir olunan bu makam, te?kilatyn büyümesiyle reisin Ytalyanca kar?yly?y olan capitona’dan bozma olarak kaptan kelimesiyle kar?ylandy. Kaptan-y Derya vezirlerden atanyrsa Kaptan Pa?a adyny alyrdy. Tanzimattan sonra Bahriye Nazyry diye anylmy?lardyr.
Ylk tersane Gelibolu’da bulundu?u için Gelibolu sanca?ynyn Kaptan-y Derya mutasarryfly?yna verilmesi Osmanly’da gelenek olmu? ve donanma böylece geli?mi?tir.
3. Riyale-i Hümayun Kaptany : Osmanly donanmasynda 1682’den Tanzimat’a kadar kullanylmy? bir rütbedir. Bugünkü Tümamiral rütbesi kar?yly?ydyr. Riyale, miri kalyonlaryn üçüncü kaptanydyr. Bindi?i gemiye Riyale-i Hümayun denir.
4. Kapudane Bey: 1682’den Tanzimat’a kadar kullanylmy? bir rütbedir. Bugünkü Oramiral rütbesi kar?yly?ydyr. Miri kalyonlaryn ba? kaptanydyr. Kendisinden sonra Patrona ve Riyale gelirdi.
5. Pa?a Ba?çavu?u: Küçük Hüseyin Pa?a’nyn Kaptan-y Deryaly?y (1792-1803) zamanynda ihdas edilen Pa?a çypla?y kadrosunun ba?çavu?udur. Pa?anyn emir astsubayy gibi olup yanyndan hiç ayrylmaz, ayny zamanda koruma görevini yürütürdü. 1872 yylynda la?vedilmi?lerdir.
6. Kalyoncu : Levendlerin XVII. yy.da aldyklary isimdir. Sefer syrasynda donanmaya alynyp, sefer sonunda serbest kalan paraly denizciler bunlardandyr. Genellikle Rumeli yakasy ile Ege sahillerinden toplanyrlardy. Disiplinden mahrum kabadayylar bunlardan çykardy. Cezayirli Hasan Pa?a bunlar için Kasympa?a’da bir ky?la yaptyrmy?tyr. (Bugünkü Kuzey Deniz Saha Komutanly?y Karargah Binasy). Kalyoncu rütbesi 1872 yylynda la?vedilmi?tir.
7. Pa?a Çypla?y: Küçük Hüseyin Pa?a’nyn Kaptan-y Deryaly?y (1792-1803) zamanynda pa?anyn koruma görevlisi olarak istihdam edilmi? olan çyplaklarynyn seçkinlerine denirdi. Endamy düzgün babayi?itlerden seçilirlerdi. Kollarynda dö?me bulunurdu. 1827 yylynda la?vedilmi?tir.
8. Tersane Ba?çavu?u : Tersanenin içi?lerinden sorumlu kimsedir. Emrinde divanhane çavu?lary denilen çavu?lar bulunurdu. Tanzimat döneminde te?kilat ve kadrolary de?i?tirilmi?tir.
9. Barataly Levend: Barata çuhadan yapylan bir çe?it serpu?tur. Barata giyen levendler genellikle kapycylyk hizmeti görürlerdi. Barata, mukavva üzerine tutkalla kyrmyzy çuha yapy?tyrylarak yapylyrdy. Hüsnü Tengüz resmi, Mahmud ?evket Pa?a’nyn “Osmanly Te?kilat ve Kyyafat-y Askeriyyesi” adly eserinden kopya etmi?tir.
10. Levend-i Rumi: Adalardaki Rum halkyndan alynyp donanmada görevlendirilen denizcilerdir. XVIII. yy.’a kadar bu usule devam edilmi?se de hemen daima ihanetleri görülmü?tür. Kyyafetleri Türk levendlerinden farkly olurdu. Daha sonra bunlara kalyoncu ady verilmi?tir.
11. Çyplak: Küçük Hüseyin Pa?a’nyn Kaptan-y Deryaly?y (1792-1803) zamanynda koruma görevlisi olarak istihdam edilen bahriye neferidir. Tamamy 1 bölük olup merasim kytasy görevini yürütmü?lerdir. Endamy düzgün babayi?itlerden seçilirlerdi.
12. Galata Çavu?u : Tersane askerinden olup Galata tarafynyn inzibat i?lerinden sorumlu bahriye amiridir. Voyvoda Karakolhanesi’nde otururdu. 1827 ‘den Sultan II.Abdüllhamit dönemine kadar görev yapmy?lardyr.

Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 635
favori
like
share