Akşemseddin


Asıl adı Şemseddin Muhammed b.Hazadır. Ancak Akşemseddin veya kısaca Akşeyh adıyla şöhreti bul*muştur. 1390 yılında Şamda doğdu. Şeyh Şehabeddin Sühreverdinin to*runlarından Şeyh Hamzanın oğludur. Baba tara*fından nesebi Hz. Ebû Be*kire kadar uzanmaktadır. Yedi yaşlarında babasıyla birlikte o gün Amasyaya bağlı olan Kavak ilçesine yerleştiler. Kuranı ezberleyip kuvvetli bir dini tahsil gördükten sonra Osmancık Medresesine Profesör oldu. Bu sırada iyi bir tıp tahsili yaptığı anlaşılmaktadır. 25 yaşlarında iken ken*disine bir mürşid aramak üzere Fas ve Maveraünnehire doğru yola çıktı; ancak arzusunu gerçekleştiremeden geri döndü.

Bazı tavsiyeler üzerine Hacı Bayram Veliye intisap etmeye karar ver*diyse de, onun çarşı pazarda dolaştığını, küçük işlerle meşgul olduğunu gö*rerek intisap etmekten vazgeçti.

Daha sonra Zeynüddin el-Hafiye intisap etmek için Halepe gitti. Fakat bir gece rüyasında, boynuna takılı bir zincirin Hacı Bayramın elinde olduğunu görünce Ankaraya geri döndü ve ona intisap etti. Sıkı bir çalışmadan ve mücadeleden sonra kendisini takdir eden şeyhinden kısa zamanda hilâfet aldı.

Daha sonra şeyhinin yanından ayrılarak Beypazarına gitti, bu*rada bir mescid ve değirmen inşa ettirdi. Fakat halkın büyük rağ*bet göstererek etrafında toplan*ması üzerine İskilipin Kösedağ ve civarındaki Evlek köyüne çe*kildi.

Daha sonra Göynüke yerleş*ti. Burada da bir değirmen ve mescid inşa ettirdi. Burada hem çocuklarının, hem de dervişlerinin talim ve terbiyesiyle meşgul oldu. Bu arada hacca gitti.

Şeyhi Hacı Bayramın II. Muradla münasebetleri dolayısıyla II. Mehmed (Fatih)le tanıştı. Tahta çıktıktan sonra da onunla görüşmeye devam et*ti, şeyhi Hacı Bayram Velinin vefatıyla onun yerine irşat makamına geçti. İstanbulun fethinden önce iki defa Fatihin yanına Edirneye giden Ak-şemseddin, ilkinde II. Muradın Kazaskeri Candarlıoğlu Süleyman Çelebiyi, ikincisinde Fatihin kızını tedavi etmiştir.

Fatih, 1453 yılı baharında İstanbulu fethetmek üzere Edirneden hareket edince, Akşemseddin, akbıyık Sultan ve devrin diğer tanınmış şeyhleri de yüzlerce müridleriyle ona katıldılar.

Akşemseddin, kuşatmanın en sıkıntılı anlarında gerek padişahın, gerek*se ordunun manevi gücünün yükseltilmesine yardımcı oldu. Akşemseddin, bu sırada zaferin yakın olduğu müjdesini vererek, sabredip gayret göster*mesi gerektiğine dair Fatihe yazdığı mektupların, fethin kısa zamanda ger*çekleşmesinde tesirli olduğu araştırmacılar tarafından belirtilmektedir.

Fatihten sonra Ayasofyada ilk hutbeyi o okuduğu gibi, Fatihin isteği ile Ebû Eyyub el-Ensarinin kabrini de o keşfetti.

Daha sonra Fatihin tahtı terkedip ona bütünüyle bağlanmak ve ondan ta*rikat ahkâmını öğrenmek istemesi üzerine, Fatihin bu isteğine engel olma*ya çalıştı.

Başaramayınca Göynüke geçti. Fatihin peşinden gönderdiği hediyeleri kabul etmedi. Yaptırmak istediği cami ve tekkeyi de kabul etmeyerek sade*ce bir çeşme yapmasına razı oldu.

Akşemseddin, dini ve tıbbi ilimlerde geniş bilgiye sahipti. Bilhassa tıb hakkındaki bilgisi sonsuzdu. Yaşadığı çağda onunla yarışacak kimse yoktu.

Akşemseddin, bilhassa bulaşıcı hastalıkla ilgilendi. Bu hastalıkların bir hastadan diğer bir insana nasıl geçebileceği üzerine araştırmalar yaptı. So*nunda "Maddetül Hayat" adlı tıp kitabında belirttiği şu neticeye vardı. "Hastalıkların insanlarda teker teker ortaya çıktığını sanmak hatalıdır. Has*talık insandan insana bulaşmak suretiyle geçer. Bu bulaşma gözle görüle*meyecek kadar küçük, lâkin canlı tohumlar vasıtasıyla olur."

Bu şekilde tıp tarihinde ilk defa mikrop meselesini ortaya atmak ve has*talıkların bu yolla bulaştığı fikrini öne sürmekle, bu alanda kesin bilgiler veren Fracastor adlı İtalyan hekimden 100 yıl önce, Fransız kimyacısı ve biyoloji bilgini Pasteurdan 400 sene önce bu konuya temas eden ilk tabip olduğu kabul edilmektedir.

Akşemseddin, kanserle de ilgilendi, bu konuda derin araştırmalar yaptı. O, bu konuda da enteresan tesbitlerde bulundu.

ESERLERİ

1- Maddet-ül, Hayat (Hayatın Maddesi).

2- Kitab-üt Tıp. Bu iki eseri Türkçedir ve tıptan bahsetmektedir. Her iki eser de Feyzullah Efendi Kütüphanesinde bulunmaktadır.

3- Hail-i Müşkilât (Müşküllerin Halli).

4- Risalet-ün Nuriye (Nur Risalesi).

5- Makamat-ı Evliya, (Velilerin Makamları).

6- Risalet-ü Zikrillah (Allahı Zikretmek Risalesi).

7- Telhis-i metain (Metinlerin Özeti).

8- Def-i metain (Metinlerin Savunması).

9- Risale-i Şerh-i Hacı Bayram Veli (Hacı Bayram Veliyi anlatan Risale) Ali b. Abbas.

akşemseddin, akşemseddin biyografisi, akşemseddin hakkinda, akşemseddin hakkinda bilgi, akşemseddin hayati, akşemseddin kimdir, akşemseddin yaptiklari seyler, akşemseddin yasami

Etiketler:
Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 592
favori
like
share