Ney Dersleri 11

Bu dersimizde Makam konusuna değineceğiz. Makamları öğrenip, çeşitli eserler icra edeceğiz ama öncelikle bazı Nazari bilgileri öğrenmemiz gerekiyor. Bunları kısaca sunuyorum:
Yeden;Karar perdesinden 1 tam ses ya da yarım ses aşağıdaki sese verilen isme Yeden adı verilir.

Tam karar; Herhangi bir eserin en sonunda,bazen müzik cümlesinin sonunda ve mutlaka eserin makam dizisinin 1. derecesi üzerinde yapılır. Tam bir bitiş hissi verdiği için, sözün bitişi gibidir. Nokta'nın karşılığı olduğunu söyleyebiliriz. Tam ka rar, bir makamın en önemli perdesidir.

Yarım karar; Basit makamlarda, makam dizisini meydana getiren çeşnilerin ek yerindeki perde güçlüdür. Bazı bileşik makamlarda 3. derece güçlülük görevini almıştır.İnici makamlarda da, istisnalar hariç, genellikle 8. derece güçlü perdesidir. İşte yarım kararlar her makarmın güçlü perdesi üzerinde yapılır. Görevi durak perdesine yakın önemdedir. Yarım kararlar durak kadar kuvvetli bitiş hissi ver*mez.Lisandaki yarım cümleler gibidir. Sözün bir kısmının bittiğini, fakat daha söy lenecek şeyler olduğunu ifade eder tarzdadır. Noktalamada , ve ; gibi aksanlara benzetebiliriz. Yarım karar genellikle eserlerin zemin sonunda yapılır.

Asma karar; Hangi perde üzerinde yapılacağı kesin değildir. Her makama göre değişir. İnici makamlarda tiz durak güçlü olduğuna göre, ana dizinin ek yerindeki perde asma karar perdelerinden biri olur. Fakat diğer asma kararlar her makamda genellikle birden fazla ve her makam için değişiktir. Asma kararların verdiği bitiş hissi yarım karardan daha zayıftır. Asıntıda kalmış bir duygu uyandırır. Soru , ünlem, hitap vs. gibi musıki cümlelerine uygundur ve bu tip musıki cümlelerinin sonunda bulunur.

Makamlar yapı itibarıyle üç gruba ayrılır:
1-Basit makamlar.
2- Şed makamlar (Göçürülmüş makamlar).
3- Mürekkep (Bileşik) makamlar.

Basit Makamlar:

On üç adettir:
1-) Çargah, 2-) Buselik, 3-) Kürdi, 4) Rast, 5-) Uşşak, 6-) Hüseynı, 7-) Neva, 8-) Hicaz, 9-) Hümayun, 10-) Uzzal, 11-)Zirgüleli Hicaz, 12-) Karcığar,13-) Basit Sûzinak makamlarıdır.
Göçürülmüş Makamlar;

On dört adettir:
1-)Mahur, 2-)Acemaşiran, 3-)Nihavent, 4-)Ruhnüvaz, 5-)Sultanî Yegâh, 6-)Kürdili Hicazkâr, 7-)Aşk’efzâ, 8-)Ferhnuma, 9-)Zîrgûleli Sûzinâk, 10-)Hicazkâr, 11-)Evcârâ, 12-)Suz-i Dil, 13-)Şedarabân, 14-)Reng-i Dil makamlarıdır.
Mürekkep (Birleşik)Makamlar;

Altmış altı adettir:
1)Nişabur, 2)Segâh, 3)Mâye, 4-)Müstear, 5-)Hüzzâm, 6-)Vech-i Arazbar, 7-)Bileşik Gülizâr, 8-)Bileşik Isfahan, 9-)Isfahânek, 10-)Beyati Arabân, 11-)Acem 12-)Acem Kürdî, 13-)Hisâr, 14-)Hisâr Buselik, 15-)Şehnâz, 16-)Arazbâr, 17-)Sâba, 18-)Dügâh, 19-)Kûcek, 20-)Sipihr, 21-)Gerdâniye, 22-)Muhayyer Sünbüle, 23-)Dügâh Mâye, 24-)Sultân-ı Irâk, 25-)Nişâbûrek, 26-)Nikriz, 27-)Nev’eser, 28-)Pesendîde, 29-)Güldeste, 30-)Tarz-ı Nevin, 31-)Nihâvend-i Kebir, 29-)Zâvil, 30-)Pençgâh, 31-)Sûz-i Dilârâ, 32-)Büzürk, 33-)Sâzkâr, 34-)Rehâvî, 35-)Şevk-i Dil, 36-)Irâk, 37-)Eviç, 38-)Bestenigâr, 39-)Beste-Isfahan, 40-)Râhatü’l-Ervâh, 41-)Dikleş-Hâverân, 42-)Rûy-i Irâk, 43-)Revnâk-Nûma, 44-)Hüzzâm-ı Cedîd, 45-)Ferahnâk, 46-)Şevk-u Tarab, 47-)Şevk’efzâ, 48-)Şevk-âver, 49-)Tarz-ı Cedid, 50-)Hüseynî Aşirân, 51-)Bûselik Aşîrân, 52-)Aşiran Zemzeme, 53-)Nühüft, 54-)Can-feza, 55-)Sâba Aşiran, 56-)Hicaz Aşiran, 57-)Zirefkend, 58-)Ferahfeza, 59-)Dilkeşîde, 60-)Lâlegül, 61-)Sultânî Segâh, 62-)Şive-Nümâ, 63-)Şeref-Nûmâ, 64-)Yegâh, 65-)Acem’li Yegâh, 66-)Anber-efşan makamlarıdır.

Makamlar konusuna M.Ekrem Karadeniz Türk Mûsikîsinin Nazariye ve Esasları adlı kitabında şöyle değinmiş: Bugün notaları olan eserleri inceleyerek tesbit edebildiğimiz makamların sayısı 150 kadardır. Bunlardan bir kısmı birleşik makamlardır. Bir kısmı da asıl makamlardan çok az çeşni farkıyla ayrılan tâlî makamlardır. Seyirlerini ve notalarını gereği gibi tesbit edebildiğimiz başlıca temel makamlarımızın sayısı ise 100'ü geçmemektedir.
Değerli Neyzenler biz bu makamlar arasında, günümüzde en fazla kullanılanları ve Ney için en uygun olanlarına değineceğiz.

Şimdi Basit makamlardan başlayarak makamları tanıyalım:

Bayati Makamı:

Durağı: Dügah(2.Aralık La) perdesidir.

Seyri: Çıkıcı-inicidir.

Dizisi: Yani yerinde Uşşak dörtlüsüne Neva'da Buselik beşlisinin eklenmesinden meydana gelmiştir.

Güçlüsü: Uşşak makamında da olduğu gibi, Uşşak dörtlüsü ile Buselik beşlisi nin ek yerindeki Neva perdesidir. Üzerinde Buselik çeşnili yarım karar yapılır.Asma Karar Perdeleri: Segah perdesi bu makam için de önemli asma karar perdesidir.
Bundan başka bir asma karar perdesi olmamakla beraber Acem perdesi Beyati makamı için önemli bir perdedir. Beyati seyri sırasında sık sık Acem perdesi gösterilir. Daha açık bir şekilde söylemek gerekirse, Beyatı makamı, Neva ve Acem perdeleri arasında sıkça dolaşır.
Beyatı makamının diğer önemli asma karar perdeleri Neva ve Çargah perdeleridir.

Genişlemesi: Fakat Beyati makamı hemen her zaman tiz taraftan genişler ve bu özelliği ile de Uşşak makamından ayrılır.

Donanımı: Uşşak makamında olduğu gibi yalnızca si için koma bemolü donanıma yazılır.

Yedeni: Rast perdesidir.



İlk çalacağınız eser:





Ney Dersleri 12

Şed (Göçürülmüş) Makamlar

Şed, herhangi bir dörtlü veya beşliyi, yahut bir makam dizisini kendi yerinden, yani durağından alıp başka bir perde üzerine; yani başka bir perdeyi durak kabul ederek, aralıklarını bozmadan ve gerekli işaret değişikliklerini yaparak göçürmektir. Daha önce belirttiğimiz Şed makamları bir kez daha hatırlatalım:

Çargah Makamı Şedleri:
Rast perdesinde: Mahur makamı
Acem Aşiran perdesinde: Acem Aşiran makamı

Buselik makamı şedleri:
Rast perdesinde: Nihavend makamı
Hüseyni Aşiran perdsinde: Rühnuvaz makamı
Yegah perdesinde: Sultani Yegâh makamı

Kürdi Makamı Şedleri:
Rast perdesinde: Kürdi'li Hicazkar makamı
Hüseynı Aşiran perdesinde: Aşkefza makamı
Yegah perdesinde: Ferahnuma makamı

Zirgüle'li Hicaz Makamı Şedleri:
Rast perdesinde: Zirgüle'li Suzinâk ve Hicazkar makamları
Irak perdesinde: Evcara makamı
Hüseyni Aşiran perdesinde: Suz-i Dil makamı
Yegah perdesinde:Şedd-i Araban makamı

Neveser Makamı:
Acem Aşiran perdesinde: Reng-i dil makamı

Segâh Makamı Şeddi:
Nim Hicaz perdesinde: Heft-gah makamı

Evet şimdi bu makamlardan önemsediklerimi sizlere sunuyorum:

Acemaşiran Makamı

Durağı: Acem Aşıran perdesidir.
Seyri: İncidir.
Güçlüsü: Birinci mertebe güçlü Acem perdesidir. Üzerinde Çargah çeşnili yarım karar yapılır. İkinci mertebe güçlü, ana dizinin ek yerindeki Çargah perdesidir. Bu perde üzerinde Çargah çeşnisiyle asma karar yapılır. Hatta bu arada yeden olarak Buselik perdesi de kullanılabilir.

Asma Karar Perdeleri: Acem Aşıran makamı dizisi batı müziği bakımından Fa Majör'dür. Fa Majör bağlı minörü olan Re Minör'e geçkiler yapar. Bu yakınlık dolayısıyle Fa Majör dizisine eş oranlı Acem Aşiran makamı, seyri sırasında Re Minör'le aynı diziye sahip olan Neva'da Buselik dizisine geçkiler yapar.

Donanımı: Si için 5 komalık bemolü donanıma yazılır.

Seyir:Tiz durak Acem perdesi civarından seyre başlanır. Bu tiz kısımda gezinildikten sonra, tiz durak
Acem perdesinde Çargah çeşnisi ile yarım karar yapılır. Bundan sonra ikinci mertebe güçlü Çargah perdesinde yine Çargah çeşnili asma yapılır.Bu arada gerekli yerlerde gereken asma kararlar da gösterilir. Nihayet, bütün dizide karışık gezinilip ve bu arada istenirse Kaba Çargah' perdesine Çargah çeşnisi ile düşüldükten sonra Acem Aşiran perdesinde Çargah çeşnisiyle tam karar yapılır.

Makamın dizini:



Şeklindedir ve Si bemol işareti hep donanımda yazılır.

Örnek eser olarak da Salih Dedenin bilinen bir eserine bakalım:




Dersler Neyzen Zeki Söze'ne Aittir..

Etiketler:
Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 2868
favori
like
share
kanuniaşkımg Tarih: 25.10.2009 22:18
süperrrr elinize sağlık.acemaşiran makamını şimdi anladım.....