El Sanatlari Ve Bijuteri Bakircilik








Bakirdan çesitli alet, avadanlik, silah ve sanat ürünleri yapilmasi." Ansiklopediler bakirciligi böyle tanimliyor. Bakirin bulunmasi Tarihöncesine uzaniyor ve alet, silah yapiminda kullanilan ilk maden oldugu da biliniyor.
Son yillarda erkeolojik kazilarda elde edilen somut veriler, dünyada ilk kez madenciligin günümüzden yaklasik olarak 10 bin yil önce Anadolu'da Çayönü'nde basladigini kanitliyor. Nitekim ilk üreticilige geçis evresine ait önemli bir kültür merkezi olan Çatalhöyük'te, M.Ö.7. bin yilda ilk aritilma isleminin gerçeklestirildigi de anlasiliyor. Tabiatta yaygin olarak bulunan bakir cevheri, aritilan madenlerin basinda geliyor.
Yapilan kazilarin sonuçlarina göre, madencilikte ilk adim olan ''tavlama'' isleminin, yani madeni isitarak yumusatip islenir hale getirme usulünün ilk kez Anadolu insani tarafindan gerçeklestirildigini yaziyor kaynaklar. Örnegin Çayönü, Çatalhöyük ve Suberde kazilarinda M.Ö.7.binyilina ait dogal bakirdan dövme teknigi ile yapilmis igne, biz, kanca gibi küçük aletler ile bazi süs esyalari ele geçirildi. En eski dövme teknigini yansitan bu alet ve süs esyalarinin, tas örsler üzerinde sapsiz tas çekiçlerle dövülerek islenmis oldugunu görüyoruz. Aritma ve tavlama islemlerinin bulunusunu, yaklasik M.Ö.5. binyilinda maden sanatinin ana yapim tekniklerinden ikincisi olan ''döküm''ün bulunusu izler. Eritilmis madenlerin istenilen biçimlerde hazirlanmis tahta, balmumu, tas ve çogunlukla kil kaliplara dökülerek dondurulma isleminin basarilmasi, dövme tekniginin gelisiminde tavlama islemi kadar önemli rol oynar. M.Ö.4. binyilinin sonlarinda ise, bakira kalay cevheri kasiterit karistirilarak ''tunç'' alasimi elde edilir.



Anadolu: Metalurji tarihinin basladigi yer
Metalurji, gerçek anlamda bakirin eritilmesi ile baslamistir. Bu yüzden bakirin tarihi, metalurjinin tarihi olarak kabul edilebilir. Metalurji tarihinde en eski teknigi olusturan dövme teknigi, çesitli eserlerin yapiminda kullanilmis, yüzyillar ilerledikçe hem dövme usulleri, hem de dövme aletleri gelisir. Tunç Çagi'na kadar, tastan yapilmis aletlerin varligini koruyarak büyük ölçüde islevini sürdürdügü anlasiliyor. Ancak Tunç Çagi'nda tas aletlerin yerini tunç aletler, Demir Çagi'ndan itibaren ise tunç aletlerin yerini çelik aletler alarak bu güne kadar geliserek gelir.
Dünyada metalurji tarihinin ilk basladigi Anadolu topraklari, çok zengin maden cevheri yataklarina sahip. Yapilan arastirmalar, Türkiye'de yalnizca 500'e yakin zengin bakir cevheri yataginin bulundugunu, Anadolu'daki bakir cevheri yataklarinin birçogunun da Eskiçag'dan beri isletildigini dogruluyor.


Olaganüstü isçilik
Roma ve Bizans döneminde Anadolu'da çesitli teknikler üzerinde çalisan gelismis maden sanati atölyelerinin bulundugunu, günümüze kadar varligini sürdüren çok sayidaki eserden anliyoruz. Büyük Selçuklu devriyle birlikte, Islam maden sanatinda çok büyük bir gelismenin basladigina tanik oluyoruz. Selçuklu sanatinin hemen her dalinda oldugu gibi, maden sanatinda da çok gelismis kap yapim ve isleme teknikleri basarili bir sekilde uygulanmistir bu dönemde. Pirinç alasiminin Selçuklu devrinde genis ölçüde kullanilmasi, Selçuklular'in Islam maden sanatina getirdigi en önemli yenilik olarak kabul edilir.
Selçuklu devrinde Anadolu'da çesitli teknikler üzerinde basarili bir sekilde çalisan gelismis maden sanati atölyelerinin basinda Konya, Mardin, Hasankeyf, Diyarbakir, Cizre, Siirt, Harput, Erzincan ve Erzurum gelir. Gerek kitabelerinde verilen bilgilere dayanilarak, gerekse yapim teknigi ve üzerindeki motiflere dayanilarak Anadolu Selçuklari'na maledilebilen eserlerin herbiri olaganüstü bir isçilik sergiler; kap cinsleri, formlari, malzemeleri, yapim teknikleri ve süslemeleri bakimindan büyük bir çesitlilik karsimiza çikar.
14. yüzyilin ortasindan itibaren, tüm dünyada ragbet görmeye baslayan mavi-beyaz Çin porselenlerinin Yakin Dogu ülkelerinde genis pazar bulmalari ve teknolojik gelismeler -tunç ve pirinç gibi madenlerin top yapiminda kullanilmasi- Islam maden sanatinin önce duraklamasina, daha sonra da gerilemesine neden olur. Osmanli devletinin kurulmasindan hemen sonra ise, gerek Anadolu'da gerekse Balkanlar'da bakir madeni yataklarinin yogun olarak isletilir ve bunun sonucunda Osmanli devri madencilik çalismalari doruk noktasina erisir. Osmanli Imparatorlugu döneminde bakir madeninin öncelikle savas sanayii, darphane ve sosyal hayattaki ihtiyaçlari karsilamak için maden sanati atölyelerinde yaygin olarak kullanildigi için, maden yataklari 19. yüzyilin ortalarina kadar hiç kesinti vermeden isletilmesine neden olur.
Osmanli Imparatorlugu döneminde yaygin olarak kullanilan bakir eserlerin hemen hepsi, olaganüstü bir isçiligin ürünüdür. Kap türlerinin fazlaligi, zengin biçimleri, özgün bezemeleri, kullanilan malzemenin ve yapim tekniklerinin çesitliligi ile karsimiza çikan Osmanli devri maden eserlerinin karakteristik özelliginin, genis bir cografi bölgedeki farkli kültür etkilerinin biçimlendirdigi çok yönlülük oldugunu söyleyebiliriz.


Etiketler:
Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 366
favori
like
share