Şanlıurfa'nın geleneksel el sanatlarından olan ta rakçılık, günümüzden 50-60 yıl öncesine kadar Eski Arasa Hamamı ile Hoca Abdülvahit Camii arasında kalan çarşıdaki 20 kadar dükkânda icra edilirdi. Fabrika türü plastik tarakların imal edilmesiyle önemini yitiren bu sanatın son ustası Şıh Müslüm Özbal'dır. Tarakçı Bakır, Tarakçı Mehmet ve Tarakçı ımam, bu sanatın 30-40 yıl öncesinin tanınmış ustalarından idi.

Bugün bu sanatı terketmiş olan Şıh Müslüm Özbal Usta, tarak kullanma alışkanlığının saçta ke peklenmeyi, dökülmeyi ve bitlenmeyi önlediğini söylemektedir.Şanlıurfa'da tarak; deve'nin bacak kemiğinden, annep, armut ve iyi cins ceviz ağacından yapıl-maktadır. Beyaz renkteki deve kemiği fildişi görü nümü verdiğinden, diğerlerine nazaran sert ve da yanıklı olduğundan daha çok tercih edilmektedir. Bu kemik ayrıca tarakçılar tarafından göze sürme çekmede kullanılan "Sürme Mili", eskiden berberle rin sünnet esnasında kullandıkları "Sünnet Mili" ve tabanca kabzasına kakma yapımında kullanılmak tadır. Deve kemiği ayrıca tespihçiler tarafından tes pih yapımında da kullanılmaktadır.

Annep, armut ve ceviz ağaçlarının kesildikten sonra kurumaları için, üzerlerinden 1 yaz mevsimi geçmesi gerekmektedir. Şanlıurfa'da yetiştirilen ceviz ağaçlarının kerestesinin tarak yapımına elve rişli olmadığı söylenmektedir. Bu iş için daha çok, siyah kalitede olan Elazığ ve Diyarbakır'ın ceviz ağaçları tercih edilmektedir.

Deve kemiği ve ağaç bulunmadığı durumlarda nadir olarak Camız boynuzundan da tarak yapıl maktadır. Ancak, sıcak suya karşı dayanaksız olan ve çabuk eğilen camız boynuzu, fazla tercih edilmektedir.

ŞANLIURFA'DA YAPILAN TARAK TÜRLERİ

1. Kadın Tarağı: 9x7.5 cm. boyutunda olup dişleri uzun kenara açılır. tarağın genişliğine göre iki, üç veya dört parça kemikten yapılır.

a. İki tarafı sık dişli,

b. Bir tarafı seyrek, bir tarafı sık dişli,

c. Tek tarafı sık dişli,

d. Tek tarafı seyrek dişli olmak üzere dört ayrı çeşidi vardır.

2. Sakal Tarağı: 6x6.5 cm. boyutunda olup tek parça kemikten yapılmıştır. Tek tarafı sık dişli dir ve dişler uzun kenara açılmıştır. Sakal taramada kullanılır.

3. Erkek Tarağı: 10x4.5 cm. boyutunda olup iki parça kemikten yapılmıştır. Tek taraflı ve ince dişlidir.

DEVE KEMİĞİNDEN TARAK YAPILMASI

Kesilen devenin bacak kemikleri, tarakçılar tara fından satın alınır. Bu iş için, iri ve kaliteli kemik veren yaşlı develer tercih edilir. Zayıf ve genç de venin kemiği küçük ve kalitesiz olduğundan tercih edilmemektedir.

Keserle önce kemiğin kaba tarafları düzlenir ve eti kazınır. Sonra parçalar halinde kesilerek ilik kısmı temizlenir. Düzgün kesilmiş parça kemikler, yaz aylarında 1 hafta, kış aylarında ise 15-20 gün süreyle suda dinlendirilir. Bu safhada kemik içer sindeki ilik tortusu ve kan rengi kendini suya bıra kır. Kemikler sudan çıkarılarak ağaç mengeneye takılır ve ince dişli "Yege" (eğe) ile parçalar halinde işlenir. Daha sonra bu parçalar yan taraflarından ince el matkabıyla delinir ve bu deliklere ince çivi ler yerleştirilmek suretiyle birbirine tutturulur. Çeşidine göre bir, iki, üç veya dört parça kemikten bir tarak boyu elde edilir. Parçaların yan yana bağ lanmasında ayrıca yapıştırıcı bir madde kullanıl mamaktadır. Tutturulan kemikler tekrar menge neye konulur ve özel olarak yapılmış ince dişli el testeresiyle tarağın dişleri açılır. Eğenin sivri kena rıyla tarak üzerine çizgiler açılarak süsleme yapılır.

Keser, eğe, oynar tahta saplı ince el matkabı, tes tere ve tahta mengene tarakçılıkta kullanılan alet lerdir.

Etiketler:
Beğeniler: 1
Favoriler: 0
İzlenmeler: 620
favori
like
share