1. Giriş

Adı giderek daha fazla duyulmaya başlanan Linux işletim sistemi ile bir deneme yapmak isteyenler için genelde ne yapacakları, nereden başlayacakları çok belli değildir. Bu belirsizlik içerisinde el yordamı ile yapılan bazı denemeler başarısızlıkla sonuçlanmakta, bu belirsizliğin faturası haksız yere Linux'a çıkarılmaktadır.

Linux'a muhafazakar bir başlangıç yapmak için aşağıda benim faydalı bulduğum bazı öneriler yer almaktadır. Bunları uygulamak zorunda değilsiniz. Bu tavsiyeler, eğer başınızı hiç ağrıtmadan Linux'a başlamak, nispeten az çaba sarfederek bir yere gelmek isterseniz geçerlidir.

Herkesin öğrenme eğrisi ve öğrenmek için sarfetmek istedikleri çaba farklıdır. Genelde web sitelerinde veya tartışma listelerinde Linux'un ilginç, standardın dışında taraflarından bahsediliyor. Az çaba sarfetmek isteyen birisi için, Linux kullanmak için görünürde gereken uğraş çok fazla gelebiliyor. Linux'u çoğu insana sevdiren tarafı istendiği kadar özelleştirilebilmesidir. Fakat Linux'un yaygınlaşması ile birlikte, salt sağlam, ucuz, kolay bulunur vb. gibi niteliklerinden dolayı Linux'u denemek isteyen kişiler de ortaya çıkmakta ve bu kişilerin öncelikli arayışları istedikleri gibi özelleştirmekten, veya Linux'u bir araç olarak kullanarak programlama/işletim sistemi mimarisi öğrenmekten daha çok, mümkün olduğu kadar az gayret ile çalışır bir sistem ortaya çıkarmak ve işlerini görmek olmaktadır.

Aşağıdaki bir kaç tavsiye, mümkün olduğu kadar az uğraş ile Linux'a başlamak ve iş yapar halde tutmak için faydalı bulduğum bir kaç noktadan oluşmaktadır.

(Bu yazı, Red Hat dağıtımını ve RPM paket sistemini örnek olarak kullanmaktadır.)
2. Linux'u denemek için güzel bir makina bulun.

Çeşitli makaleler Linux'un eski ve yetersiz makinalar üzerinde ne kadar başarılı olduğu, hatta gömülü sistemler için kullanılabilecek bir işletim sistemi olduğu, başka hiç bir işletim sisteminin yeterli olmadığı bir düzenekte Linux işletim sisteminin harikalar yarattığı ile doludur.

Linux bu yeteneğe sahiptir, fakat genel anlamda Linux ne yapabilir, ben bu sistemle rahat edebilir miyim sorularını kafanızda cevaplamaya çalışırken, Linux'u, en son yeteneklerini gösteremeyeceği bir sisteme kurmaya çalışmak sizin açınızdan hayal kırıklığı yaratacaktır.

Örneğin, hafızası küçük sistemlerde Linux çalıştırabilirsiniz. Fakat bu küçük hafızalı sistemlere Linux kurarken grafik kipte kuramayabilirsiniz. Bu sefer karşınıza çıkan metin bazlı kurulum programını "Linux" olarak değerlendirecek ve hayal kırıklığına uğrayacaksınız.

Hard disk konusu: Modern bir Linux dağıtımı, bütün oyuncakları ile birlikte kurulduğu zaman 1,5 Gigabayt kadar yer kaplar. Eğer 300 Megalık eski diskinize Linux kurayım diyor ve bu makinadan Linux üzerinde mümkün olan bütün özellik ve yazılımlar konusunda bilgilenmeyi umut ediyorsanız, yanlış yoldasınız.

Garip donanımlar: İlk kez Linux kuracaksanız, bütün dünyada 100 adet üretilmiş olan 5 yıllık tarayıcınızı, üretici firması kapanalı 10 yıl olmuş olan 1X CDROM'unuzu, üzerinde ayan beyan "yalnızca Windows içindir" yazan, özel ve kapalı sürücülerle üretilen "hepsi içinde" kapalı kutu eski PC'nizi, vs. toparlayıp yeni bir işletim sistemi denemesine girişmeyin. Linux'un güzel tarafı, büyük bir ihtimal ile bilgili birisinin bu donanım üzerinde Linux çalıştırabilmesidir. Bunu yeni başlayan birisinin, fare tıklayarak yapabilmesi ihtimali daha zayıftır.

Eğer ciddi anlamda Linux dünyasını keşfetmek istiyorsanız, ıskartaya ayırdığınız makinalarınıza yeni bir can verme işlemini sonraya bırakın. Bu makinalara can verebilmek için bir takım özverilerde bulunacaksınız. Örneğin grafik kipte çalıştırmayacaksınız. Örneğin bir takım yazılımları kurmayacaksınız. Henüz bu özverilerin ne olacağı, ve tavizsiz bir Linux sisteminin ne yapabileceği konusunda yeterli bilgiye sahip değilsiniz.

Linux için en rahat deneme sistemi:

Benim kişisel tecrübem, en iyi Linux sistemlerinin, bilinçli olarak toplanan markasız makinalar olduğu. Özellikle ana kart üzerinde grafik kartı, ağ kartı bulunduran birleşik kartlardan uzak durun. Markalı PC'ler genelde bu tarz kartlar kullandığı için sorun çıkarma ihtimalleri daha yüksek.

1. CD'den açılım yapabilen bir BIOS.
2. Bir CD-ROM. Hızı lütfen ilk çağlardan olmasın. (Tarih: 8/2002, en az 10x CDROM)
3. Modern sayılabilecek bir anakart. (Tarih: 8/2002 AMD 500 Mhz'den aşağıda bir sistemle başlamayın)
4. Yeteri kadar RAM (Tarih: 8/2002 128 Meg RAM'den aşağıda bir sistemle başlamayın)
5. Yeteri kadar sabit disk (Tarih: 8/2002 8 Gig'den aşağıda bir sistemle başlamayın)
6. İsmi cismi olan bir ağ kartı (Intel 10/100 kartlardan hep memnun kaldım)
7. İsmi cismi olan bir grafik kartı (lütfen ufak bir Google taraması ile kartın Linux altında desteklendiğinden emin olun).
8. Eğer modem ihtiyacınız var ise, bir haricî modem.

Bu özelliklerin çok altında sistemlere Linux kurulabilir. Fakat bir ilk deneme ve öğrenme sisteminde düzgün ve sorunsuz olarak ilk kurulumunuzu yapabilmeli, bazı şeyleri deneyebilmelisiniz. Eski bir makina, çok az desteği olan kartlar vb. gibi seçtiğiniz donanıma has sorunlarla cebelleşmekten Linux denemenizi başlamadan bitirmenize yol açacak seçimlerde bulunmayın.
3. Windows PC'nizdeki diski ikiye ayırarak bir "dual-boot" sistemle başlamayın.

En kolay yöntem temiz bir diske Linux kurarak başlamaktır. Dual-boot sistemler çalışır. Fakat Windows dünyasında dahi disk bölümlemek kolay bir iş değildir. Hakkında hiç bir şey bilmediğiniz bir işletim sisteminde ise haydi haydi daha zor olacaktır. Eğer elinizde tek bir makinanız var ise, ikinci bir boş sabit disk takın ve makinayı ondan açılmaya göre ayarlayın, Linux'u bunun üzerine kurun. Hem Windows diskinizi yanlışlıkla bozmak ihtimalinden korunmuş olursunuz, hem de daha kolay bir yoldan Linux dünyasına adım atarsınız.
4. Yaygın bir dağıtım seçin.

Dağıtım seçmek, biraz hangi yemekleri sevdiğinize benzer bir seçim. Herkesin kendisine göre doğruları, üstünlükleri, getirileri var.

Benim tercihim Red Hat dağıtımı. Red Hat'i, şirketler tarafından yaygın olarak tercih edildiği, RPM paket sistemine sahip olduğu, pek çok yazılımı barındırdığı, Internet'ten indirilebildiği, düzenli olarak güncellemelerini yayınladığı, eski sürümlerini uzun zaman desteklemeye ve güncellemeye devam ettiği için tercih ediyorum.

Dağıtım seçerken, güncellemeleri yayınlanan bir dağıtım seçmenizi tavsiye ediyorum. Güncelleme yayınlamayan bir dağıtımda, örneğin bir güvenlik sorunu bulunduğu zaman dağıtımınızın dışında hareket etmek zorunda kalacaksınız. Ana dağıtımların hemen hepsi güncellemelerini düzenli olarak yayınlıyor. Bir kaç ana dağıtımın dışında bir tercihte bulunursanız o zaman güncellemeler konusunda bir problem yaşayabilirsiniz.

Linux'unuzu Kurduktan Sonra:
5. Dağıtımınızdaki yazılımları kullanın.

Yeni başlayanlar için en ideal Linux sistemi, üzerinde kendi dağıtımının resmi (official) paketlerinden başka hiç bir şey olmayan sistemdir. Bunu iyice düşünün. Bir Red Hat dağıtımı, pek çok işlev için bir kaç tercih de bulunduran 3 CD üzerinde geliyor. Yeni başladığınız bir sistemde bu tercihlerin dışında bir şeye muhakkak ihtiyaç duyuyor musunuz?

Dağıtımlar, çeşitli yazılımları birbirleri ile çalışabilen mantıklı bir bütün haline getirirler. Bu bütünün dışına elbette çıkabilirsiniz, fakat ne yaptığınızı biraz olsun bilmeniz gerekir.

Listelerde sık rastladığım bir durum, Linux'a yeni başlayan kullanıcıların sanki dağıtımın yapmış olduğu tercihler muhakkak yanlışmış gibi, sıfırdan "best of breed" (türünün en iyisi) yazılım arayışlarına girmeleridir. Örneğin henüz DNS sunucusunun tam olarak ne iş yaptığını bilmeyen birisinin "XYZ dağıtımı kurdum, bunun üzerine hangi DNS sunucusunu kursam" diye sorması bence gereksizdir. Dağıtımının içerisinde, kurunca çalışmaya hazır bir DNS sunucusu bulunmaktadır. İlk önce bununla başlayın, bir DNS sunucusundan ne istediğinize dair bir fikir oluşturduğunuz zaman dağıtımın tercihi ile aynı fikirde olup olmadığınıza karar verin.
6. Paket sisteminizi kullanın.

Örneğin: Red Hat ve Mandrake RPM sistemini kullanır. RPM ile sistemin üzerinde neyin kurulu olduğunu sorgulayabilir, bunları sorunsuz bir şekilde kaldırabilir, yeniden kurabilir, eğer daha güncel bir şey çıkmışsa güncelleyebilirsiniz.

Linux'a yeni başlayanların yaşadığı pek çok problem, paket sistemlerini tanımamaktan ve doğru kullanmamaktan kaynaklanır. Paket sistemlerini doğru kullanabilmeniz için, paket sistemlerinizin haricinde sisteme yazılım kurmamanız gerekir.

Örneğin: glibc'ye her paket ihtiyaç duyar. Eğer glibc'yi paket sisteminin dışında güncellerseniz, paket sistemi glibc'nin ya olmadığını, ya da eski sürümüyle mevcut olduğunu düşünecektir. Bundan sonra paket sistemi sürekli hata verecektir. Yani bir çırpıda paket sisteminin size getirdiği bütün avantajları bırakmış duruma geleceksiniz.

Paket sistemleri, kararlı ve devam ettirilebilir sistemler için elzemdir. Buraya kadar yazılmış olan tavsiyeler ağırlıklı olarak ne yaptığınızı biraz daha öğrenene kadar hayatınızı kolaylaştırmaya yarar, fakat bu madde farklıdır: eğer devamlılık arzeden bir şekilde Linux kullanacaksanız, paket sistemlerini ömrünüzün sonuna kadar bırakmayın.

Her paket sisteminin kendine göre bir takım getirileri ve götürüleri var. Ben RPM'den bahseceğim:

1.

Kaynak kodu RPM'lerinden (SRPM), RPM'leri yeniden derleyebilirsiniz. Özellikle dağıtım dışı paketler için bunu muhakkak yapın. Örneğin herhangi bir web sitesinden aldığınız bir xyz yazılımının binary (ikilik) RPM'lerini kurmaya çalışmayın. Kaynak kod RPM'inden tekrar derleyin. Aldığınız hata sayısı büyük ihtimalle sıfıra inecektir.
2.

Dağıtımın RPM'lerini yeniden derlemeyin. Bununla uğraşmak gereksiz. Eğer bant genişliği sorununuz varsa bu işlemi yapmak zorunda kalabilirsiniz, çünkü genelde kaynak kod RPM'leri daha ufak olur. Bunun haricinde dağıtım RPM'lerini (örneğin Redhat'in kendi dağıttığı) ikilik hali ile alın.
3.

RPM, uzaktan erişim için bir kaç protokol konuşur. Örneğin ftp. Bu, bir kaç Linux makinanız olan bir ortamda paketleri her makinaya kopyalamadan güncelleme yapabileceğiniz anlamına gelir.

Örneğin:

rpm -Fvh [url]ftp://ftpsunucusu/redhat/7.3/*.rpm[/url]

Bu özelliklerini kullanın.
4.

Özellikle sistemin temel paketlerini (glibc, çeşitli kitaplıklar, çeşitli temel yazılımlar) RPM olmaktan hiç çıkarmayın. Aksi halde başınız çok ağrır.
5.

RPM oluşturmak nispeten kolay bir işlemdir. Bir takım paketleri kendiniz eklemek istiyor ve bunların RPM'ini bulamıyorsanız, kendiniz RPM haline getirmeyi deneyin. Sandığınızdan kolay olacaktır.
6.

Paket sistemi size bir hata veriyorsa hemen onu bertaraf etmenin yollarını aramayın. Büyük ihtimalle sisteminizde yanlış olan bir şey vardır. Neden hata verdiğini, bu hatanın nasıl giderilebileceğini araştırın.

7. Düzenli olarak sistem güncellemelerinizi uygulayın.

Özellikle de sizin için hayati olmayan güncellemeleri uygulamak saçma görünebilir. Fakat eğer makinayı hiç değiştirmeden kullanmak ve günü geldiği zaman sıfırlamak yolu ile kullanmayacaksanız, sistemi güncel tutmakta fayda var. Aksi takdirde sistemin üzerine yeni bir şey kurmak istediğinizde önce ucu bucağı belli olmayan bir güncelleme listesi ile karşılaşabilirsiniz.

Çeşitli ücretli/ücretsiz güncelleme servisleri var: Redhat Network, Ximian Red Carpet, Debian'ın kendi sistemi (apt-get) vs. Bunları kullanabilir, kendiniz her gün kontrol edebilir, istediğiniz otomatiklik veya manuellikte bir uygulama yapabilirsiniz.

Benim kullandığım yöntem: 24 saat Internet'e bağlı bir sistemde, her gece belli bir saatte otomatik olarak (cron), Red Hat'in güncellemelerinin bir yansısını alıyorum. Bunu rsync marifeti ile yaptığım için yalnızca yeni çıkanları alıyorum. Dosyaları indiren makina, ağın içerisinden erişilebilen bir ftp sunucusu.

Yeni güncellemelerin geldiğini görünce, kendim, elle güncelleme yapıyorum:

rpm -Fvh [url]ftp://sunucu/redhat/7.3/updates/en/os/i386/*[/url]

Makina başına yaklaşık 1-2 dakika sürüyor.
8. Çok gerekmedikçe, sırf en son sürümü kullanmak için paket sisteminizin ve dağıtımınızın dışına çıkmayın.

Linux dünyasında birbirinden bağımsız olarak çalışan ve geliştirilen çeşitli projeler vardır. Örneğin KDE projesi kendi zamanlaması dahilinde KDE'nin bir üst sürümünü hazırlar ve çıkarır. Bu yayınlama genelde ilk olarak düz kaynak kodu (tar.gz) olarak yapılır. (Aşama 1)

Bir müddet sonra KDE ekibi başka biçemlerde paket yayınlar. Örneğin RPM. (Aşama 2)

Aradan neredeyse 1 ay geçtikten sonra Red Hat (ve diğer dağıtımlar), KDE güncellemesini yayınlar ve dağıtıma alır. (Aşama 3)

Siz ne zaman güncellemelisiniz?

O paketin en son sürümü, işinizi yapabilmek ile yapamamak arasında bir seçim mi demek? O zaman tercihan Aşama 2'de, eğer sahiden elzem ise Aşama 1'de yazılımı alın ve kurun.

Benim kişisel tecrübem, özelleştirilmiş bir kurulum dahi olsa, makinanın üzerindeki yazılımların %99'unun bu tanıma uymadığı. Yani herhangi bir posta sunucusunda, gcc'nin veya KDE'nin en son sürümünü yayınlandığı gün almak ve kurmak zorunda değilsiniz. O zaman bekleyin. Dağıtımınız kendi test sürecinden geçirsin. Aşama 3'e geldiği zaman zaten takip etmekte olduğunuz güncellemelerin arasında otomatik olarak çıkacak, size de 1-2 dakikalık bir kurmak işleminden başka yük kalmayacaktır.

Sorun, her dağıtımın kendine has bazı özellikleri olmasıdır. Örneğin Red Hat ayar dosyalarını bir tarafa koyar, Mandrake başka bir tarafa. RPM bunu belirlemez. KDE ekibi kendi RPM'lerine, Red Hat'in takip ettiği isimlerden az farklı bir isim vermiş olabilir. Uğraşmak istemeyen kullanıcı, yazılımlarını gelişim projelerinden değil, dağıtımının güncellemeleri ile takip etmelidir.
9. Dağıtımla Gelmeyen Yazılımlar İçin:

Dağıtımlar yazılım ihtiyacınızın %98'ini rahatça karşılar. Fakat ihtiyaca göre dağıtımın dışına çıkmak isteyebilirsiniz.

Örneğin dhcp'de sürüm 3 ile beraber gelen otomatik olarak DNS'e kaydetme özelliğini faydalı bulursunuz. Bunu yapabilmek için Red Hat'in dağıttığı (tarih 8/2002) sürüm 2 dhcp'nin dışına çıkmanız gerekecektir.

İlk önce, eğer bu yazılım dağıtımınızda da geliyor ise (daha eski sürüm vs.), ilgili paketi sisteminizden kaldırın. Gerek dağıtım dışı bir RPM kurarken, gerek düz kaynak kodlarından (tar.gz) kurulum yaparken, dağıtımın verdiği paketi sistemde bırakmak ve bunun üstüne bir şeyler kurmak soruna yol açabilir. İlk önce dağıtımla gelenleri yok edin:

rpm -e paketadı

Bir yazılım, sisteme bir kaç paket halinde kurulabildiği için bütün RPM'leri sorgulamakta fayda olabilir. Örneğin

rpm -qa | grep mozilla

size, sistemde kurulu ve adında mozilla geçen bütün paketleri listeleyecektir. Eğer mozilla'yı dağıtımın dışından güncelleyecekseniz, bütün bu paketleri kaldıracaksınız.

SRPM Kullanın

Dağıtım dışı bir yazılımı sisteminize kurarken SRPM (kaynak kodu RPM'i) tercih edin. Kesinlikle ikilik RPM'i alıp kurmaya çalışmayın. Potansiyel güvenlik sorunlarını bir tarafa bırakırsak, karşı tarafın makinasının ve ilgili kitaplıkların sizinki ile aynı olduğunu varsaymaya gerek yoktur. Dağıtım dışı bir yazılım kurarken karşılaşılan sorunların %90'u, birbirinin birebir eşi olmayan sistemlerde hazırlanmış paketleri çalıştırmaya çalışmaktan kaynaklanır.

rpm --rebuild kaynak.src.rpm

İlgili ikilik RPM'ler derlenerek hazır edilecektir. Sisteminize bunları kurun.

TAR.GZ ile Başetmek

Kullanmak istediğiniz bir yazılım RPM olarak gelmiyor olabilir. RPM oluşturmayı deneyebilirsiniz. Pek çok paket için bu, sandığınızdan basittir. Eğer sisteminizi biraz daha yakından tanıyorsanız, bu yolu deneyin. Oluşturduğunuz RPM, başkaları için de faydalı olacaktır, proje yöneticisine yollayın.

Eğer RPM oluşturmak için gereken çalışmayı yapmak size gereksiz geliyor ise, o zaman iş sizin tertipliliğinize kalıyor. Paket sistemi size neyin, kaçıncı sürümünün kurulu olduğunu gösterebiliyordu. Bunun dışına çıktığınız zaman fazla dağınık davranırsanız, neyin kurulu olup olmadığını bilemezsiniz. Bütün tar.gz yazılımlarınızı tek yerde, örneğin /usr/local altında barındırın. Yazılımı derlerken özel ayarlar kullanmış iseniz, bunları bir dosyaya, örneğin configureopts adında bir dosyaya kaydedin ve yazılımı derlediğiniz dizinde bırakın. İleride ne yapmıştım, neden yapmıştım diye aramak problemini en aza indirmenin basit bir yoludur.

10. Sistemi Kullandıkça:

Sisteminizi zaman zaman gözden geçirin. Özellikle Red Hat dağıtımları, sistemde kurulu paket sayısı ve öntanımlı olarak çalıştırılan servisler bakımından gevşektir. Makina açıldığı zaman öntanımlı olarak çalıştırılacak olan servisleri yalnızca gerekenlere indirin. Örneğin eğer Red Hat Network kullanmıyorsanız, rhn servisini çalıştırmanız gereksiz.

Güncelleme zamanları, özellikle de güncellemenizi manuel olarak yapıyorsanız, sistemde gereksiz paketleri ayıklamak için bir fırsattır. Örneğin, eğer AIM (ICQ benzeri bir yazılım) güncellemesinin uygulandığını görüyorsanız, ve bu yazılımı kullanmıyorsanız, sistemden hemen kaldırın.

Dağıtımınız yeni sürüm çıkardıkça (Örneğin Redhat 7.2'den 7.3'e geçiş), uygulamanızı tavsiye ediyorum. Buna istisna, üzerinde yalnızca ikilik olarak dağıtılan özel yazılımların (kapalı kaynak kodlu yazılımlar) olduğu makinalar olabilir. Onlarda, satın almış olduğunuz kapalı kaynak kodlu yazılımın yeni çıkan dağıtımı desteklemesini beklemeniz gerekli.

Yeni sürümü uygularken, salt güncelleme yapın. Diskinizi yeniden biçemleyip her işe sıfırdan başlamayın. Eğer muhafazakar bir kullanıcı olduysanız, ne güncellemede, ne güncelleme sonrası işinize devam etmekte sorun yaşamayacaksınız.
11. Sonuç:

Linux'dan aradığınız şeyin ne olduğuna karar verin. Eğer oynamak, oynarken öğrenmek istiyorsanız bu tavsiyeler size göre olmayabilir. Eğer çalışır bir çözüme mümkün olduğunca kolay erişmek, çalışan bir çözümü mümkün olduğunca vakit harcamaksızın çalışır tutmak amacındaysanız, muhafazakar bir Linux kullanıcısı olun.
12. Yasal Açıklamalar
12.1. Telif Hakkı ve Lisans

Bu belgenin, Linux'a Muhafazakar Bir Adım Atmak, 1.0 sürümünün telif hakkı © 2002 Deniz Akkuş'ya aittir. Bu belgeyi, Free Software Foundation tarafından yayınlanmış bulunan GNU Özgür Belgeleme Lisansının 1.1 ya da daha sonraki sürümünün koşullarına bağlı kalarak kopyalayabilir, dağıtabilir ve/veya değiştirebilirsiniz. Bu Lisansın bir kopyasını [url]http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html[/url] adresinde bulabilirsiniz.

Linux, Linus Torvalds adına kayıtlı bir ticarî isimdir.
12.2. Feragatname

Bu belgedeki bilgilerin kullanımından doğacak sorumluluklar, ve olası zararlardan belge yazarı sorumlu tutulamaz. Bu belgedeki bilgileri uygulama sorumluluğu uygulayana aittir.

Tüm telif hakları aksi özellikle belirtilmediği sürece sahibine aittir. Belge içinde geçen herhangi bir terim bir ticarî isim ya da kuruma itibar kazandırma olarak algılanmamalıdır. Bir ürün ya da markanın kullanılmış olması ona onay verildiği anlamında görülmemelidir.



aLıntıdır... MakaLeyi HazırLayan Arkada$ımıza SonSuz Te$ekkürLer...

Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 439
favori
like
share