Dini Tasavvufi Halk Edebiyatı tanimi

Türk Edebiyatının içinde Dinî-Tasavvûfî edebiyatın önemli bir yeri vardır. Bugün kabul gören anlayışa göre şekil ve dil açısından Halk Edebiyatı özelliklerine yakın olan Tasavvuf Edebiyatı Mahsulleri Türk Halk Edebiyatı içinde Aşık Edebiyatı ve Anonim Edebiyatla birlikte yer almaktadır. Aynı şekilde muhtevası bakımından ele alındığında dinî olan eserler şekil ve dil özellikleri bakımından Divan Edebiyatı özelliklerine yakın ise Divan Edebiyatı içinde kabul edilmektedir. Konusu din ve tasavvuf olan Dinî-Tasavvûfî edebiyat mahsullerini bağımsız olarak ele aldığımızda bu edebiyatın kendine has özellikleri olan zengin ve müstakil bir edebiyat oluşturduğunu görürüz.


Türk sosyal yapısı inançlar açısından birlik gösterdiğinden din ve tasavvuf toplumdaki bir çok insan için genel kabuller arasında yer alan ve herkesin ilgi duyduğu bir konu olmuştur. Bundan dolayı dinî ve tasavvûfî konular genel hatlarla ikiye ayrılan Divan ve Halk Edebiyatı alanlarına mensup ediplerimiz için de en çok işlenen temel konular arasındaydı. Bugün birbirinden kesin çizgilerle ayrılan Divan ve Halk Edebiyatında her iki alana da hâkim iki alanın şekil ve tür özelliklerine uygun eserler verebilen ediplerimiz mevcuttur. Bunu Türk halkının sosyal yapısının sınıflaşmayı kabul etmemesine ve zevk bütünlüğüne bağlayabiliriz.


Türklerin İslam dinini kabul etmesinden sonra ediplerimiz dine ait algılamaları doğrultusunda eserler vermeye başlamışlardır. Türklerin sosyal hayatlarının her safhasında köklü bir değişiklik getiren bu yeni dine ait kutsallar edebiyatın da temel konusu olmuştur. Türkün kendine has edebi zevki ve duyuşuyla dinî kavramlar zengin şekil ve türlerde en güzel örneklerini bulmuşlardır. Zaman içinde muhtevası dinî-tasavvûfî olan bir çok tür meydana getirilmiştir.


Dinî-Tasavvûfî Türk edebiyatı içinde farklı anlayışa ve özelliklere mensup gruplamalar yapılabilecek kadar zengin ve çeşitli bir yapıya sahiptir. Bu disiplin içinde yer alacak olan Bektâşî Edebiyatı ve Bektâşîler bu gruplara özel ve orijinal bir örnektir. Ahmet Yesevî Edip Ahmet gibi ilklerin temelini attığı bu anlayış Yunus Emre Mevlâna Kaygusuz Abdal Hacı Bayram Velî Süleyman Çelebî vb. bir çok mutasavvıfımızla gelişmiş halk tarafından büyük ilgi ve kabul görmüştür.
M.Fuat Köprülünün: İslamiyetten sonraki Türk Edebiyatında bulunan milli zevki anlayabilmek için en çok tetkîke layık bir devir halk lisanını ve halk veznini kullanmak suretiyle geniş bir kitleye hitap etmiş ve eserleri asırlarca yaşamış büyük mutasavvıflar devridir.şeklinde nitelediği bu dönem Dinî-Tasavvûfi Türk Edebiyatı sahasıdır.


Edebiyat araştırmacıların çoğu tarafından bağımsız bir şekilde ele alınmayan Dinî- Tasavvûfî Edebiyat mahsulleri yukarıda ifade ettiğimiz gibi şekil ve dil özelliklerine göre Divan ya da Halk Edebiyatı içinde ele alınmıştır. Bu anlayıştan dolayı Dinî-Tasavvûfî Edebiyat sahasına giren eserler müstakil olarak ele alınamamıştır. Zaman içinde bu edebiyatın bağımsız olarak ele alınması ve bu edebiyattaki şekil tür ve örneklerin bir arada toplanmasına ihtiyaç duyuldu.
Dinî-Tasavvûfî Türk Edebiyatı sahasında Türkiyedeki önemli isimlerden biri olan Abdurrahman GÜZEL daha önce Türk Dili Dergisinin Türk Halk Şiiri özel sayısı içinde yer alan Tekke Şiiri ve Türk Dünyası El Kitabındaki Dinî-Tasavvûfî Türk Edebiyatıbölümlerini hazırlayarak bu alana müstakil bir disiplin olarak yaklaşmış ve bu perspektiften bakarak adı geçen kısımları hazırlamıştır. Bu bölümler GÜZELin meydana getireceği bağımsız bir eserin habercisi olmuştur. Alanla ilgili bir çok araştırıcı ve öğrenciler için hazırlanan bu bölümler birer başvuru kaynağı olmuş zaman içinde yoğun ilgi görmüştür. Bu ilgi ve bölümlerin genişletilmesine duyulan ihtiyaçtan dolayı Abdurrahman GÜZEL Dinî -Tasavvûfî TürkEdebiyatı adlı eserini kaleme almıştır.


Abdurrahman GÜZELin tanıtımını yapacağımız eseri Sözbaşı ve dört bölümden oluşmaktadır.
Sözbaşında Dinî-Tasavvûfî Türk Edebiyatı kitabının üç cilt olarak yazılmasının planlandığı ve tanıtımını yapacağımız eserin giriş mahiyetinde olduğu belirtilmektedir.

Birinci bölümün ilk başlığı olan Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dallarının Taksiminde İhmal Edilen Bir Disiplin Olarak Dinî Tasavvûfî Türk Edebiyatı Dinî-Tasavvûfî Türk Edebiyatının Tarihini Hazırlayan Tasavvûfî Unsurlaraltbaşlığı altında ele alınmış Türklerin İslam dinini seçmelerinden önceki ve sonraki sosyal durumlarına değinilmiştir. Burada Türklerin inançlarına verdiği değer ve inancın sosyal hayattaki öneminin İslamiyetle doruğa ulaştığı ifade edilerek alplikten alperenliğe geçiş özetlenmiştir.


Dinî Tasavvûfî Türk Edebiyatının Tarihi seyrine Kısa Bir Bakış birinci bölüm içinde yer alan ikinci başlıktır. Burada tasavvufun Türkler arasında yayılmasına değinilerek başlangıcından zamanımıza kadar Dinî Tasavvûfî Türk Edebiyatı yüzyıllara göre ele alınmıştır. Her yüzyılın önde gelen mutasavvıflarının isimleri verilmiş Dinî-Tasavvûfî Türk Edebiyatı şairlerinin birleştirici bütünleştirici yönü vurgulanmıştır.

Birinci Bölümün üçüncü başlığı Dinî Tasavvûfî Türk Edebiyatını Oluşturan Unsurlar üç kısım halinde incelenmiştir. Birinci kısımda Fikri Açıdan Dinî-Tasavvûfî Türk Edebiyatı ele alınmıştır. Burada bu edebiyatın fikri temelini oluşturan tasavvuftan ve onun Türkistanda Ahmet Yesevî ile sistemleşmesinden bahsedilmiştir. Türk Tasavvuf anlayışının oluşumundan bahsedilerek bu anlayışla Anadoluya giden dervişlerin alp tipini gazi tipine dönüştürmelerine işaret edilmiştir. İkinci kısımda Dil ve Edebiyat açısından Dinî-Tasavvûfî Türk Edebiyatı incelenmiştir. Burada bu edebiyat mahsullerinin sanat değeri canlılığı ve lirizmine dikkat çekilerek ediplerin milli zevk şekil dil ve üslup itibariyle en güzel örnekleri verdiklerine işaret edilmiştir. Müteselsil olarak Dinî-Tasavvûfî Türk Edebiyatı üçüncü kısımda ele alınmıştır. Burada kaynağını Kuran ve sünnetten alan Ahmet Yesevîyi pîr kabul eden Türk tasavvuf anlayışının tarihi seyri içersinde Anadoluda silsile halinde yetişen mutasavvıfların isimleri zikredilerek bunların millî ve orijinal örnekler verdiklerine değinilmiştir.


Birinci Bölüm içinde yer alan dördüncü başlık; Dinî Tasavvûfî Türk Edebiyatı ve Özellikleridir. Burada Türk Edebiyatının bir ilim dalı halini alması için karşılaştırmalı edebiyat araştırmalarının hızlandırılması gerektiğine işaret edilmiş : Özellikle bu alandaki kişilikler eserler edebiyatlar olmak üzere üç alanda metod terminoloji muhteva yapı fonksiyon tür şekil vb. açılarından yapılacak olan mukayeseli çalışmalar Türk Edebiyatına ilim dalı olarak yeni bir çehre kazandıracaktır. denmiştir. Yaygın olan Türk Edebiyatı tasniflerinde Dinî-Tasavvûfî Türk Edebiyatının yerinin net olarak belirlenmediğine işaret edilerek alternatif bir tasnif verilmiştir.


Dördüncü başlığın birinci kısmında Dinî-Tasavvûfî Türk Edebiyatının Asli Temaları işlenmiş bu edebiyatın insanoğlunun her iki dünyasını da bahtiyar kılma yolunda birleştirici ve hoşgörülü bir yol takip ettiği vurgulanarak Dinî-Tasavvûfî Türk Edebiyatının asli temaları ifade edilmiştir. İkinci kısımda Nazım Şekilleri başlığı altında bu edebiyatta kullanılan vezin kafiye ve nazım şekillerinden bahsedilmiştir.

Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 2960
favori
like
share