AZERİCESİ:

1) Azərbaycan Demokratik Respublikas(n)ı ( Azərbaycan Xalq Respublikas(n)ı )

Azərbaycan Xalq Respublikas(n)ı və ya Azərbaycan Demokratik Respublikas(n)ı (Azəricə: Azərbaycan Demokratik Respublikası), Şərq Qafqazda yerləşmiş və sahə 113892 kvadrat kilometr olan, Müsəlman və Türk cəmiyyətlərində qurulan ilk dünyəvi və demokratik dövlət.

Azərbaycan Xalq Respublikas(n)ı (AHC), 1917 Oktyabr İnqilabı nəticəsində Rusiya İmperatorluğunun dağılmasından sonra, 28 May 1918 tarixində Tiflisdə Azərbaycan Milli Bura tərəfindən elan edilmişdir Əhalisi 2 milyon adama çatan Respublikanın sərhədləri Şimalda - Rusiya, Şimal-qərbdə - Gürcüstan Demokratik Respublikas(n)ı, Qərbdə - Ermənistan Demokratik Respublikas(n)ı və Cənubda İranla təyin olunmuşdur. Azərbaycanda ən böyük şəhər olan Bakının, 1918in İyul ayına qədər Bolşevik Bakı Sovetinin kontrölünde olması səbəbiylə, AHCin keçici paytaxtı Gəncə olmuşdur.

Mecliş başçısı: Məmməd Əmin Resulzade


[COLOR="deepskyblue"]2) Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikas(n)ı

Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikas(n)ı (Azərbaycan Türkcəsi: Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası, Rusca: Азербайджанская Советская Социалистическая Республика), bu günki Azərbaycan Respublikasından əvvəl 1920-ci ildə Azərbaycan Demokratik Respublikasının Sovet Sosialist Respublikalar Birliyinə katılmasıyla[kaynak ifadə edilməli] qurulan, 1922-1992 illəri arasında varlığını davam etdirmiş Sovet Respublikasıdır.


[COLOR="deepskyblue"]3) Azərbaycan

Azərbaycan rəsmi adıyla Azərbaycan Respublikas(n)ı (Azəricə: Azərbaycan Respublikası), Avropa və Asiya qitələri arasında, Cənub Qafqazda ölkədir. Azərbaycan şimalda Rusiya, şimal qərbdə Gürcüstan, cənub qərbdə Ermənistan, cənubda İran və cənub qərbdə Nahçıvana qonşu olaraq Türkiyə ilə qonşudur. Ölkənin şərq sərhədini Xəzər Dənizi çəkməkdədir

Köhnə zamanlardan Orta əsrlərə qədər, Azərbaycan termini coğrafi olaraq bu gün İranın bir bölgəsi olan Azərbaycan üçün istifadə etməkdə idi. İndiki vaxtda Azərbaycan Respublikasının ol/tapıldığı yer/yeyər isə Albanya və ya Axtarıl olaraq tanınan bölgənin bir parçası idi.

Səlcuqluların Azərbaycanda görülmələri isə 1015-1021 illəri arasındadır. Bu dövrüdə Oğuzların köçlərinin nəticəs(n)i Azərbaycanın Türkləşdirilmə və İslamlaşdırılma müddəti sürətlənmişdir. 1136da Eldənizlilər tərəfindən Tebrizdə qurulan atabəyliyin suverenliyinə girmişdir. Moğol zəbtlərindən sonra İlhanlıların suverenliyinə girmiş və bir müddət Qızıl Oradanın hakimiyyətində qalmışdır. 14. əsrdə Karakoyunlular və Akkoyunluların suverenliklərinə girmişdir.

I. İsmayılın Kızılbaş ordusu Azərbaycan Səfərini reallaşdırıb 1500də Cabani Meydan Müharibəsidə Şirvanşah Ferruh Yasarın ordusunu məğlub et/yeyilmiş və Tebrizə girib Safeviler qurmuşdur. Beləcə Azərbaycan Safevi suverenliyinə girmişdir. Daha sonra da Afşarlar, Zendler və Qaçarlar tərəfindən idarə olunmuşdur. Zand Xanədanının yıkılışı ilə Qaçar Xanədanının quruluşu əsnasında burada Şirvan, Bakı, Kuba, Şeki, Gəncə, Qarabağ, Rəvan, Nahcivan,Derbent, İlğım, Lenkeran, Şeki, Şamahı, Tebriz, Urmiye, Ərdə bil, Hoy, Maku, Marağa və Karadağ kimi də facto müstəqil xanlıqlar meydana çıxmışdır. 1804-1813 rus-İran Döyüşlərinin ardından 1813-cü ildə bu xanlıqların böyük bir qisimi Rusiya İmperatorluğu hakimiyyətinə girmişdir. Türkmençay Andlaşması ilə İran, Rusiyanın Rəvan Xanlığı, Nahçıvan Xanlığı və Taliş Xanlığının cənub hissəs(n)i üzərindəki hakimiyyətini tanımışdır.

1828də Rusiya İmperatorluğunun suverenliyinə girmişdir. 1918 - 1920də Qafqaz Qurultayını yığmış və 28 May 1918də də Azərbaycan Demokratik Respublikasını qurmuşlar. Bu dövlət Orta Şərqdə ilk respublika olmuşdur. Ancaq 1920də Qafqaz sonrası Sosialist Sovet Respublikalar Birliyinə qatılmışdır. 30 Avqust 1991də SSCB çöküşüylə müstəqilliyini yenidən elan etmişdir.

Bu günə qədər Qafqazlarda Türkçülük hərəkətlərinin mərkəzi hamı/həmişə Bakı olmuşdur. Bu düşüncənin qabaqda gələnlər Hüseynzade Əli Turan, Əhməd Ağaoğlu, Alimerdan Topçubaşov idi.


İlk respublika başçısı: Ayaz Mutallibov (30 Oktyabr 1991 - 6 Mart 1992, 14 May 1992 - 18 May 1992)


Məmməd Əmin Resulzade yalnız Azərbaycan Demokratik Respublikas(n)ı məclis başçılığını etmişdir.




TÜRKÇESİ:

[COLOR="deepskyblue"]1) Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti ( Azerbaycan Halk Cumhuriyeti )

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti veya Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti (Azerice: Azərbaycan Demokratik Respublikası), Doğu Kafkasya'da yerleşmiş və yüzölçümü 113892 kilometrekare olan, Müslüman ve Türk toplumlarında kurulan ilk laik ve demokratik devlet.

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti (AHC), 1917 Ekim Devrimi sonucunda Rusya İmparatorluğu'nun dağılmasından sonra, 28 Mayıs 1918 tarihinde Tiflis'de Azerbaycan Milli Şurası tarafından ilan edilmiştir Nüfusu 2 milyon kişiye ulaşan Cumhuriyetin sınırları Kuzey'de - Rusya, Kuzeybatı'da - Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti, Batı'da - Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti ve Güney'de İran'la belirlenmiştir. Azerbaycan'da en büyük şehir olan Bakü'nün, 1918'in Temmuz ayına kadar Bolşevik Bakü Sovyeti'nin kontrölünde olması nedeniyle, AHC'nin geçici başkenti Gence olmuştur.

Mecliş başkanı:Mehmed Emin Resulzade


[COLOR="deepskyblue"]2) Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (Azerbaycan Türkçesi: Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası, Rusça: Азербайджанская Советская Социалистическая Республика), bugünkü Azerbaycan Cumhuriyeti'nden önce 1920 yılında Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'ne katılmasıyla[kaynak belirtilmeli] kurulan, 1922-1992 yılları arasında varlığını sürdürmüş Sovyet Cumhuriyeti'dir.


[COLOR="deepskyblue"]3) Azerbaycan

Azerbaycan resmî adıyla Azerbaycan Cumhuriyeti (Azerice: Azərbaycan Respublikası), Avrupa ve Asya kıtaları arasında, Güney Kafkasya'da ülkedir. Azerbaycan kuzeyde Rusya, kuzey batıda Gürcistan, güney batıda Ermenistan, güneyde İran ve güney batıda Nahçıvan'a komşu olarak Türkiye ile komşudur. Ülkenin doğu sınırını Hazar Denizi çizmektedir

Eski zamanlardan Ortaçağ'a kadar, Azerbaycan terimi coğrafi olarak bugün İran'ın bir bölgesi olan Azerbaycan için kullanmaktaydı. Günümüzde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin bulunduğu yer ise Albanya veya Aran olarak tanınan bölgenin bir parçasıydı.

Selçuklular'ın Azerbaycan'da görülmeleri ise 1015-1021 yılları arasındadır. Bu dönemide Oğuzların göçlerinin sonucu Azerbaycan'ın Türkleştirilme ve İslamlaştırılma süreci hızlanmıştır. 1136'da İldenizliler tarafından Tebriz'de kurulan atabeyliğin egemenliğine girmiştir. Moğol istilalarından sonra İlhanlılar'ın egemenliğine girmiş ve bir süre Altın Orda'nın hakimiyetinde kalmıştır. 14. yüzyılda Karakoyunlular ve Akkoyunlular'ın egemenliklerine girmiştir.

I. İsmail'in Kızılbaş ordusu Azerbaycan Seferini gerçekleştirip 1500'de Cabani Meydan Muharebesi'de Şirvanşah Ferruh Yasar'ın ordusunu yenmiş ve Tebriz'e girip Safeviler kurmuştur. Böylece Azerbaycan Safevi egemenliğine girmiştir. Daha sonra da Afşarlar, Zendler ve Kaçarlar tarafından yönetilmiştir. Zand Hanedanı'nın yıkılışı ile Kaçar Hanedanı'nın kuruluşu sırasında burada Şirvan, Bakü, Kuba, Şeki, Gence, Karabağ, Revan, Nahcivan,Derbent, Serab, Lenkeran, Şeki, Şamahı, Tebriz, Urmiye, Erdebil, Hoy, Maku, Marağa ve Karadağ gibi de facto bağımsız hanlıklar belirmiştir. 1804–1813 Rus-İran Savaşları'nın ardından 1813 yılında bu hanlıkların büyük bir kısmı Rusya İmparatorluğu hakimiyetine girmiştir. Türkmençay Antlaşması ile İran, Rusya'nın Revan Hanlığı, Nahçıvan Hanlığı ve Taliş Hanlığı'nın güney bölümü üzerindeki hakimiyetini tanımıştır.

1828'de Rusya İmparatorluğunun egemenliğine girmiştir. 1918 - 1920'de Kafkasya Kurultayı'nı toplamış ve 28 Mayıs 1918'de de Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'ni kurmuşlardır. Bu devlet Orta Doğu'da ilk cumhuriyet olmuştur. Ancak 1920'de Kafkasya ötesi Sosyalist Sovyet Cumhuriyetler Birliği'ne katılmıştır. 30 Ağustos 1991'de SSCB çöküşüyle bağımsızlığını yeniden ilan etmiştir.

Bugüne kadar Kafkaslarda Türkçülük hareketlerinin merkezi hep Bakü olmuştur. Bu düşüncenin önde gelenler Hüseynzade Ali Turan, Ahmet Ağaoğlu, Alimerdan Topçubaşov idi.


İlk cumhurbaşkanı:Ayaz Mutallibov (30 Ekim 1991 – 6 Mart 1992, 14 Mayıs 1992 – 18 Mayıs 1992)


Mehmed Emin Resulzade sadece Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti meclis başkanlığını yapmıştır.






Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 774
favori
like
share
Anka Tarih: 24.06.2009 20:14
Şükr ki azadıx..