Resmi adı: Gabon Cumhuriyeti
Başkenti: Libreville (Nüfusu: 405 bin)
Diğer önemli şehirleri: Port - Gentil, Franceville, Lambarene, Mounda.
Yüzölçümü: 267.667 km2
Nüfusu: 1.280.000 (1993 tahmini). Halkın % 46'sı şehirlerde yaşamaktadır. Ortalama ömür 45 yıldır. Çocuk ölümlerinin oranı binde 94'tür. Nüfusun % 35'ini 14 yaşın altındakiler oluşturmaktadır.
Km2 başına düşen insan sayısı: 4.8
Nüfus artış hızı: % 3.3
Etnik yapı: Gabon halkı çok farklı etnik unsurlardan oluşmaktadır. Ülkede en kalabalık etnik unsur nüfusun % 35'ini oluşturan Fanglardır. Fanglar aynı zamanda ülke yönetimde büyük ölçüde söz sahibidirler. Fanglar genellikle Müslüman değildir. Güney bölgelerin nüfusunu çoğunlukla Bantular oluşturur. Gabon'daki bütün Bantu gruplarının genel nüfusa oranlarının % 29 civarında olduğu sanılmaktadır. Bantular birçok Batı ve Orta Afrika ülkesine yayılmış bir topluluktur. Kendilerine özel dilleri ve lehçeleri vardır. Gabon'da da Fang dilinden sonra en çok konuşulan yerel diller Bantu dilleridir. Bantular kendi içlerinde çeşitli alt gruplara ve kabilelere ayrılırlar. Bantuların yarıya yakını Müslümandır. Bir diğer etnik unsur yaklaşık % 11 orana sahip olan Bongolardır. Bongoların büyük çoğunluğu Müslümandır. Diğer etnik unsurların başta gelenleri de Kotalar (% 4), Tekeler (% 1.5), Punular, Udunaolar, Pigmeler, Siralar, Nzebiler (bunların toplamlarının oranı yaklaşık % 20)'dir. Bu etnik gruplar genellikle ülkenin orta ve kuzey kesimlerinde yaşamaktadırlar.
Dil: Resmi dil Fransızca'dır. Ancak halk arasında yerel Bantu dilleri konuşulur.
Din: Resmi dini yoktur. Halkın yaklaşık % 50'si Müslümandır. Müslümanların geneli sünni malikidir. Hıristiyanların oranları % 35 civarındadır. Hıristiyanların çoğunluğu katolik az bir kısmı protestandır. Geriye kalanlar da yerel tabiat dinlerine bağlıdırlar.
Coğrafi durum: Orta Afrika ülkelerinden olan Gabon, kuzeyden Ekvator Ginesi ve Kamerun, doğudan ve güneyden Kongo, batıdan Atlas Okyanusu'yla çevrilidir. Ekvator çizgisi Gabon'un ortasından geçer. En yüksek yeri Massif du Chaillu (1575)'dür. En önemli akarsuları Ogooue, Okano ve Nyanga ırmaklarıdır. Gabon sık ve büyük ormanlarıyla ünlüdür. Topraklarının % 0.3'ü tarım alanı, % 17'si otlak alanı, % 75'i ormanlık ve çalılıktır. Atlas Okyanusu kıyısındaki bölge düz alanlardan meydana gelir. İç kısımlarsa ormanlarla ve fazla yüksek olmayan tepelerle kaplıdır. Gabon'da tropikal ve nemli bir iklim hâkimdir. Sahil kesimleri bütün yıl boyunca sıcak geçer. Ormanlık alanlar bütün yıl boyunca bol yağmur alır. Ülke genelinde yıllık sıcaklık ortalaması 27 derece, yıllık yağış ortalaması ise 2540 mm.'dir. Ekvator çizgisinin hemen kuzeyinde ve Atlas Okyanusu kıyısında bulunan başkent Libreville'de yıllık ortalama sıcaklık 26.1 derece, yıllık yağış ortalaması ise 2682 mm.'dir. Ekvator çizgisinin güneyinde ve yine Atlas Okyanusu kıyısında bulunan Port - Gentil'de de yıllık ortalama sıcaklık 26.2 derece, yıllık yağış ortalaması ise 1951 mm.'dir.
Yönetim şekli: Gabon, 26 Mart 1991'de yeni anayasanın yürürlüğe girmesinin ardından çok partili demokratik cumhuriyet rejimine geçti. Ancak ülkenin eskiden tek partisi olan Gabon Demokrasi Partisi hâlen iktidarı elinde tutmaktadır. Devletin en üst yöneticisi cumhurbaşkanı, hükümet başkanı ise başbakandır. Yasama yetkisi 120 üyeli parlamentodadır. Parlamento üyeleri serbest genel seçimle belirlenmektedir. Gabon, BM, İKÖ (İslâm Konferansı Örgütü), Afrika Birliği Örgütü, OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Teşkilatı), Afrika Antiller ve Pasifik Sözleşmesi, Uluslararası Para Fonu (IMF), İslâm Kalkınma Bankası gibi uluslararası örgütlere üyedir.
Siyasi partiler: Gabon'da 1991'e kadar tek partili siyasi sistem hâkimdi ve ülkenin tek siyasi partisi iktidardaki Gabon Demokrasi Partisi'ydi. Bu parti eski başkan Leon M'Ba'nın kurmuş olduğu Gabon Demokratik Bloku'nun bir devamıdır. Çok partili siyasi sisteme geçilmesinden sonra başta Gabon İlerleme Partisi ve Milli Islah Hareketi başta olmak üzere birçok yeni siyasi parti kuruldu. 5 Aralık 1993'te gerçekleştirilen ilk çok partili genel seçimlerde Gabon Demokrasi Partisi parlamentoda 66 üyelik kazanarak iktidarda kaldı. Bu seçimlerde Gabon İlerleme Partisi parlamentoda 19, Milli Islah Hareketi ise 18 üyelik kazandı.
İdari bölünüş: 9 ille, 37 ilçeden meydana gelmektedir.
Tarihi: Gabon'a İslâm, Kuzey ve Batı Afrika'da kurulmuş olan Murabıtlarla, Muvahhidlerin başlatmış oldukları fetihlerle ve İslâmi tebliğ yoluyla ulaşmıştır. Murabıtların Gabon'a Müslüman davetçiler gönderdikleri, ülkenin önemli yerleşim merkezlerinde camiler ve medreseler inşa ettikleri bilinmektedir. Gönderilen Müslüman davetçiler Gabon halkı arasında İslâm'ı yaymak için geniş çaplı faaliyetler yürüttüler. Hatta iç kesimlere ve ormanlık bölgelerdeki yerleşim alanlarına kadar ulaşarak oralarda yaşayan insanlara İslâm'ı tebliğ ettiler. Gabon'a ilk gönderilen davetçilerden biri Murabıt sultanlarından Yusuf bin Taşefin'in göndermiş olduğu Muhammed Mevlaye'dir. Tarihi kayıtlara göre Muhammed Mevlaye 1099 yılında Gabon'a ulaştı. Onun ardından çok sayıda Müslüman davetçi bu ülkeye gitti. Bu tarihi bilgilerden İslâm'ın Gabon'a ilk olarak 11. yüzyılın sonlarına doğru ulaştığını anlıyoruz. İslâmi tebliğ çalışmaları Gabon halkı üzerinde etkili oldu. Böylece sonraki yüzyıllarda, Müslüman olan yerliler etrafındaki insanlara İslâm'ı anlatma ve tebliğ etme görevini üstlendiler. Avrupalı sömürgeciler Gabon'a 15. yüzyılın sonlarına doğru ulaşmaya başladılar. İlk gelenler Portekizliler oldu. Sömürgecilerin bu ülkeye ulaşmaları ülke halkının köleleştirilmesinin de başlangıcı oldu. Sömürgeciler çok sayıda Gabonluyu hayvan yakalar gibi yakalıyor, sonra ayaklarına ve kollarına zincir vurup köle olarak satıyorlardı. Gabon'un bugünkü başkenti olan ve adı Fransızca'da "Özgür Şehir" anlamına gelen Libreville sömürge döneminde köle ticaretinin önemli merkezlerinden biriydi. Burada köle ticareti merkezini ilk oluşturanlar Portekizli sömürgeciler olmuştur. Libreville köle ticareti merkezinde en az yarım milyon insanın köle olarak satıldığı tarihi kaynaklarda belirtilmektedir. Bu insanlar Avrupa'dan gelen köle tacirlerine satılıyor, köle tacirleri de onları ayakları ve kolları zincirlenmiş olarak Libreville limanından gemiye bindirerek Atlas Okyanusu yoluyla Avrupa ülkelerine götürüyorlardı. 1839'da, bugünkü Gabon topraklarını Fransızlar, Portekizlilerden satın alarak buraya bir sömürge merkezi kurdular. Fransızlar da Atlas Okyanusu kıyısına bir köle ticareti merkezi kurarak insanları zincirlere vurup satma işini sürdürdüler. Gabon'u Fransız Batı Afrikası'nın bir parçası haline getiren Fransızlar 1886'da burayı Fransız Kongo'suna bağladılar. Fransız sömürgesi döneminde Gabon'da geniş çaplı bir hıristiyanlaştırma çalışması da başlatıldı. Fransız işgalciler maddi yönden destekledikleri çok sayıda hıristiyan misyoneri Gabonluların arasına yaydılar. Ancak misyonerler, geniş maddi imkânlara sahip olmalarına ve bir yüzyıldan fazla çalışma yapmalarına rağmen ülke nüfusunun sadece üçte birine yakın bir kısmını hıristiyanlaştırabilmişlerdir. Misyonerler genelde putperest Gabonlular arasında etkili olabildiler. Müslümanlara yönelik çalışmalarından hiçbir başarı elde edemediler. Fransız sömürgecilerin İslâmi çalışmaları engellemelerine ve Müslümanları kıskaca almalarına rağmen sömürge döneminde, Gabon'da Müslümanların sayısı daha da artmıştır. Bunda Fransız ordusunda görev yapmaya zorlanan Afrikalı Müslüman askerlerin de etkisi oldu. Bu Müslüman askerler Fransızların baskılarına rağmen ordudaki görevleri sırasında dinlerini yaşamaya devam ettikleri gibi çevrelerindeki insanlara da iyi muamelede bulunarak onların İslâm'a ısınmalarını sağladılar. Gabon'a 1958'de Fransız Milletler Topluluğu'na bağlı özerk bir sömürge statüsü verildi. 17 Ağustos 1960'ta da bağımsız bir ülke haline getirildi. Bağımsızlık sonrasında ilk devlet başkanlığı Leon M'Ba'ya verildi. Leon M'Ba 1964 Şubat'ında gerçekleştirilen bir askeri darbeyle görevden alındı. Ancak Fransa'nın müdahalesi üzerine M'Ba yeniden devlet başkanlığına getirildi. 1964'ün Ekim ayında gerçekleştirilen seçimleri de M'Ba'nın Gabon Demokratik Bloku adlı partisi kazandı. M'Ba devlet başkanlığı görevini 1967 Kasım'ında ölünceye kadar sürdürdü. Onun ölümünden sonra yerine Ömer Bongo geçti. Daha önce hıristiyan olan ve adı Albert Bernard Bongo olan Ömer Bongo, 1972'de Müslüman olduktan sonra bu adı almıştır. Ömer Bongo'yla birlikte ailesi de Müslüman oldu ve onun Müslüman olması kabilesini de etkiledi. Dolayısıyla onun ardından Bongoların çoğu Müslüman oldu. Ömer Bongo, 1973 Arap - İsrail savaşından sonra İsrail'le diplomatik ilişkilerini kesti. Ömer Bongo 5 Aralık 1993'te gerçekleştirilen seçimlerde yeniden devlet başkanlığına seçildi.
İç problemleri: Ülkede çok değişik etnik unsurların bulunması, bazı etnik unsurların yönetimde daha etkili olmaları ve bölgeler arasındaki büyüme farklılığı zaman zaman iç problemlere sebep olmaktadır. 1993'te bu bölgeler arası farklılığı protesto eden kalabalık gruplar gösteri yürüyüşleri düzenlediler. Hükümet bu olaylar üzerine bölgeler arasındaki büyüme farklılığını asgariye indirmek amacıyla çeşitli ülkelerden ve Afrika Kalkınma Partisi'nden kredi sağlamak zorunda kaldı.
İslami Hareket: Gabon'da Müslümanların sayısı son yıllarda Müslüman olanlarla ve çok sayıda Nijeryalı Müslümanın bu ülkeye göç etmesiyle hayli arttı. Nijeryalı Müslümanlar, Gabon'un bir petrol ülkesi olması dolayısıyla bu ülkede hayat şartlarının iyileşmesi ve iş imkânı bulabilmeleri dolayısıyla Gabon'a göç ettiler. Devlet başkanı Bongo'nun İslâm'a girmesiyle Gabon'daki Müslümanların durumu daha da iyileşti. Gabon'daki İslâmi tebliğ ve eğitim çalışmalarını genellikle Batı Afrika Felah İslâm Konseyi Kurumu adlı bir kurum organize etmektedir. Bu kurumun Gabon'da İslâmi eğitim veren beş medresesi bulunmaktadır. Bunun yanı sıra kurum tarafından Müslümanların yardım ve destekleriyle başkent Libreville ve ülkenin en büyük limanının bulunduğu Port - Gentil başta olmak üzere ülkenin ileri gelen yerleşim merkezlerinde çok sayıda cami ve mescit açılmıştır. Buralar hem ibadet için hem de İslâmi eğitim ve tebliğ çalışmaları için kullanılmaktadır. Gabon'daki İslâmi çalışmalar halk arasında son derece etkili olmakta ve Müslümanların sayısı günden güne artmaktadır. Ancak diğer Afrika ülkelerinde olduğu gibi Gabon'da da misyonerlik çalışmaları Müslümanların önemli bir baş ağrısı olmaya devam etmektedir. Özellikle bu ülke üzerinde Fransa'nın hâlâ ekonomik yaptırım gücüne sahip olması misyonerlik çalışmalarında bir avantaj olmaktadır. Misyoner kurumları ve onların verilerine itibar eden uluslararası araştırma kuruluşları Gabon'daki Müslümanların oranlarını hâlâ çok düşük göstermektedirler.
Ekonomi: Gabon ekonomisi büyük ölçüde petrole ve orman ürünlerine dayanır. Petrol gelirlerinin gayri safi yurtiçi hasıladaki payı % 48'i bulmaktadır. 1992'deki toplam petrol üretimi 107 milyon varili bulmuştur. OPEC ülkeleri arasında 1993'te gerçekleştirilen anlaşmada günlük petrol üretiminin 300 bin varil olması kararlaştırılmıştır. Gabon'un 1993'te açıklanan toplam petrol rezervi 768 milyon varildi. Gabon doğal gaz yönünden de zengindir. 1992'de toplam 102 milyon m3 doğal gaz üretmiştir. 1993'te açıklanan doğal gaz rezervi de 11 milyar m3'tü. Gabon petrol dışında da çeşitli yerel zenginliklere sahiptir. Bunların başında uranyum, demir ve manganez gelmektedir. Demir ve manganez rezervi bakımından dünyanın en zengin ülkelerindendir. Zengin ormanlara sahip olan Gabon, önemli miktarda kereste ve değişik orman ürünleri ihraç etmektedir. Bu ülkede 1991'de 4 milyon 300 bin m3 tomruk üretilmiştir. Gabon'da çeşitli tarım ürünleri de yetiştirilmektedir. Tarım ürünlerinin gayri safi yurtiçi hasıladaki payı % 11'dir. Çalışan nüfusun % 69'u tarım ve ormancılık sektöründe iş görmektedir. Başta gelen tarım ürünleri kakao, kahve, pirinç, şeker kamışı, yağ palmiyesi ve tahıldır. Hayvancılık çok iyi sayılmaz. Son rakamlara göre ülkede 29 bin baş sığır, 170 bin baş koyun, 164 bin baş da domuz yetiştirilmektedir. Balıkçılık da çok iyi sayılmaz. 1991'de toplam 22 bin ton balık ve deniz ürünü avlanmış, bunun yüzde % 91'i denizden, % 9'u akarsulardan elde edilmiştir.
Para birimi: CFA Frankı.
Gayri safi milli hasılası: 4 milyar 838 milyon dolar.
Kişi başına düşen milli gelir: 3780 dolar
Dış ticaret: İhraç ettiği ürünlerin başta gelenleri petrol, doğal gaz, uranyum, demir, manganez, kereste, orman ürünleri, kakao ve kahvedir. İthal ettiği malların başında ise sanayi ürünleri, ulaşım araçları, makineler, kimyasal maddeler, gıda maddeleri, elektrikli ve elektronik araçlar ve ilaç gelir. Dış ticaretinde birinci sırayı Fransa almaktadır. Fransa'dan yaptığı ithalatın tüm ithalatındaki payı % 51'dir. Dış ticaretinde Fransa'dan sonra ABD ve Japonya gelmektedir. 1990'daki dış ticaret açığı 1 milyar 609 milyon dolar, 1991'de uluslararası cari işlemlerindeki açık ise 160 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.
Sanayisi: Gabon'un sanayi kuruluşlarının başında petrol arıtma tesisleri ve petrole dayalı sanayi gelir. Petrol arıtma tesisleri ve petrole dayalı diğer sanayi kuruluşları da dahil olmak üzere bütün sanayi kuruluşlarında çalışanların genel çalışan nüfusa oranı % 13'tür. Petrole dayalı tesislerin dışındaki sanayi kuruluşlarının başında gıda maddesi ve içecek üreten kuruluşlar gelmektedir. Bunun yanı sıra konfeksiyon, mobilya, kâğıt, kimyasal madde üretimi ve elektrikli araç üretimi üzerine de bazı sanayi kuruluşları bulunmaktadır. İmalat sanayisinin gayri safi yurtiçi hasıladaki payı % 5'tir.
Enerji: Gabon'da 1991'de 914 milyon kw/saat elektrik üretilmiştir. Aynı yıldaki elektrik tüketimi de bu rakama eşittir. Elektrik enerjisinin % 22'si termik santrallerden, % 78'i hidroelektrik santrallerinden elde edilmektedir. Kişi başına yıllık elektrik tüketimi ortalama 764 kw/saattir.
Ulaşım: Başkent Libreville ve Port - Gentil'de uluslararası trafiğe açık birer havaalanı bulunmaktadır. Ülkede bunlarla birlikte tarifeli sefer yapılan toplam 18 havaalanı mevcuttur. Libreville aynı zamanda bir liman şehridir. Ancak ülkenin en büyük limanı ikinci büyük şehir olan Port - Gentil'dedir. Gabon'un 100 grostonun üstünde yük taşıyabilen 29 gemisi vardır. 970 km. demiryolu, 591 km'si asfaltlanmış olmak üzere 7527 km. karayolu mevcuttur. Gabon'da ortalama 33 kişiye bir motorlu ulaşım aracı düşmektedir.
Eğitim: Gabon'da 1000 civarında ilkokul ve meslek okulları da dahil olmak üzere 100'e yakın orta öğretim kurumu bulunmaktadır. Gabon'un 2 üniversitesi, 2 yüksekokulu, 5 araştırma enstitüsü mevcuttur. Üniversite çağındaki gençlerden üniversiteye kayıt yaptıranların oranı % 4'tür. Okuma yazma bilenlerin oranı da % 62'dir.
Sağlık: Gabon'da 105 kadar hastane, 64 doktor bulunmakta ve 2 bin kişiye bir doktor düşmektedir.




Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 340
favori
like
share