Halal vä haram

"Halal" vä "haram" dini terminlärdir. Yeyilib içilmäsi vä istifadä olunması qadağan olunmayan şeyä halal, yeyilib içilmäsi vä yerinä yetirilmäsi qadağan olunan şeyä isä haram deyilir.

Haram olan, yäni qadağan olunan şeylärin sayı mähduddur. Qadağan olunanların xaricindäkilär isä halaldır. Başqa sözlä, bir şeyin qadağan olunduğu bildirilmäyibsä, o şey halaldır.

Allah-Taala yaxşı, tämiz vä insan sağlamlığına faydalı olan şeyläri halal, pis, kirli vä zärärli şeyläri isä haram buyurmuşdur.

Qurani-Kärimdä belä buyurulmuşdur:

"Özläri üçün näyin halal buyurulduğunu (qılındığını) sändän soruşurlar; de ki, bütün yaxşı vä tämiz şeylär sizä halal buyurulmuşdur."1

Allah-Taalanın öz qullarına sonsuz märhämäti vardır. Onların ömürlärini sağlam olaraq sürmälärini vä özlärini narahat edäcäk olan här şeydän uzaq olmalarını istäyär. Bunun üçün, onlara zärärli bir şeyi ämr etmäyäcäyi kimi, faydalı bir şeyi dä qadağan etmäz. O, näyi ämr etmişsä bizä xeyri olduğu üçün ämr etmiş, näyi qadağan etmişsä bizä zäräri olduğu üçün qadağan etmişdir.

Bunu bu şäkildä bilmäk vä beläcä inanmaq imanlı olmağın xüsusiyyätlärindän biridir.

Allahın halal buyurduğu şeylärä haram demäk, haram olaraq bildirdiklärini dä halal qäbul etmäk böyük günahdır, hätta kafirlikdir.

Qurani-Kärimdä belä buyurulmuşdur:

"Ey iman gätiränlär! Allahın sizä halal buyurduğu pak nemätläri (özünüzä) haram etmäyin vä häddi dä aşmayın. Doğrudan Allah häddi aşanları sevmäz!"2

"Dillärinizin yalan ifadäläri ilä:"bu halaldır, bu haramdır" demäyin; äks täqdirdä Allaha iftira atmış olarsınız. Şübhäsiz ki, Allaha yalan uyduranlar äsla qurtula bilmäzlär." 3

Allahın haram buyurduğu şeyä halal demäk nä qädär günah isä, halal olan bir şeyä haram demäk dä o qädär günahdır. Çünki Allah-Taala heç kimä halal vä haram qılma sälahiyyäti vermämişdir.

Qurani-Kärimdä belä buyurulmuşdur:

"De ki; Allahın öz qulları üçün çıxardığı (yaratdığı) bäzäyi vä gözäl ruziläri kim haram buyurdu? De ki;onlar dünyadakı häyatında inananlarındır. Qiyamät günü isä yalnız möminläirndir. Başa düşä bilänlär üçün ayäläri belä izah edirik."4

"De ki: Allahın sizä verdiyi ruzinin bir qismini halal, bir qismini dä haram qıldığınızı görmürsünüzmü? De ki: Allahmı sizä izin verdi, yoxsa Allaha iftiramı atırsınız?"5

Mähz bu ayälär bizä xäbärdarlıq edir. Allahın qoyduğu särhäddi aşmamağımızı, halal dediyini halal, haram dediyini dä haram qäbul etmäyimizi näsihät edir.

Haramdan çäkinmäyän, halalla harama färq qoymayan insanın duasını Allah qäbul etmäz. Haram qazancla edilän yaxşılığın savabı da olmaz.

Peyğämbärimiz belä buyurur:

"Ey insanlar, Allah tämizdir, yalnız tämizi (halal olanı) qäbul edär. Allah peyğämbärlärä ämr etdiyini möminlärä dä ämr etmişdir"(belä buyurmuşdur).

"Ey peyğämbärlär, halal olan şeyläri yeyin vä yaxşı işlär görün. Şübhäsiz ki, män sizin elädikläirnizi biliräm."(Möminun suräsi, ayä, 51), "Ey möminlär ruzi deyä verdiyimizin halal vä tämiz olanlarını yeyiniz"(Bäqärä suräsi, ayä,172).

Peyğämbärimiz sonra bunları söylädi:"Aylarla säyahät edän, saçı-başı dağınıq, toz-torpaq içindä (olduğu halda) ällärini göyä doğru qaldırıb "Ya Räbbi, Ya Räbbi" deyä dua edän, halbuki yediyi haram, içdiyi haram, geyindiyi haram olan vä haram ilä bäslänmiş olan bu adamın duası necä qäbul olunacaq?" deyä buyurmuşdur.6

"Bir näfär halal qazancından Allah halal maldan verilän sädäqädän başqa heç bir sädäqäni qäbul etmäz bir xurma qädär sädäqä versä, Allah o sädäqäni qäbul edär. Sonra onu, sizin atın balasını (dayçasını) böyütdüyünüz kimi, sädäqä sahibi üçün böyüdür. Belä ki, o sädäqä dağ boyda olur."7

Bu ayäti-kärimä vä hädisi-şäriflär müsälman üçün, inanmış insan üçün halal tikänin vä halal qazancın nä qädär ähämiyyätli olduğunu göstärir. Qazancı halal olmayan insanın duası Allah täräfindän qäbul edilmäyäcäyi kimi, halal olmayan qazancı ilä elädiyi xeyirli işin dä bir qiymäti yoxdur.

Ancaq zäruriyyät haramı mübah (dinä görä edilmäsi normal olan, nä günah, nä dä savab olan işlär) hala gätirir. Dinimizdä mäcburiyyät yoxdur. Çünki İslamiyyät insana äziyyät vermäyän bir dindir. Bir insan özündän asılı olmayan säbäblärlä haram olan bir şey yemäyä vä yaxud haram olan bir şeyi elämäyä mäcbur qalarsa, halal sayılmasa da, öz ehtiyacını yerinä yetiräcäk qädär haram şeylärdän istifadä edä bilär. Bu günah olmaz. Çünki ayäti-kärimädä haram olan şeylär sayıldıqdan sonra : "Bir insan bunlardan (haram olanlardan) yemäyä mäcbur olarsa, heç kimä hücum etmädän vä särhhäddi aşmadan bir az yemäsi günah deyil" (Bäqärä.173), deyä buyurulmuşdur.



HaramIn növläri

Haram iki növ olur. Biri donuz äti vä şärab kimi özü haram olan şeylärdir. Bunlara " haram liaynihi" deyilir.

Digäri isä äslindä haram olmayıb väziyyätdän asılı olaraq haram olan şeylärdir. Bunlara " haram liğayrihi" deyilir.

Oğurluq bir mal, mäsälän, qoyun vä ya pul mahiyyätcä halaldır. Ancaq başqasının malı olduğu üçün vä sahibindän izinsiz alındığı üçün haram olmuşdur.

Halal vä haram haqqında bu qısa izahatdan sonra näyin haram olduğuna baxaq.



A Yemäklärdän haram olanlar

1 Donuz äti

Donuz mämäli heyvandır. Vähşi vä ähilläşdirilmiş olmaq üzrä iki cinsi vardır.

Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, Allah-Taala kirli vä sağlamlığa zärärli olan şeyläri haram buyurmuşdur. Donuz da bunlardan biridir.

Donuz här cür kirli şeyi, siçan vä heyvan leşlärini belä yeyän bir heyvandır. Buna görä dä heyvanların än murdarı kimi tanınmışdır.

Donuz çirkli qidaları sevdiyi üçün, vücudunda häddindän artıq mikrob olur. Bu mikrobların başında trixin vä solitör gälir. Bunlar insan orqanizmi üçün çox tählükälidir. Müasir tibb dä donuz ätinin här iqlimdä, xüsusilä isti yerlärdä insan sağlığı üçün çox zärärli olduğunu müäyyänläşdirmişdir. Trixindän başqa, donuz streptokoku, donuz qribi, donuz väbası, qara yara, dabaq vä väräm dä donuzdan insana yoluxan xästäliklärdändir. Bütün bu xästäliklärdän qorunmaq üçün donuza toxunmamaq vä ätini yemämäk lazımdır.

Donuz ätinin haram buyurulmasının säbäbläri yalnız bizim bu gün bildikläirmizdän ibarät deyildir. Bälkä, zaman keçdikcä yeni-yeni säbäbläri dä öyränäcäyik. Hätta öyränä bilmäyäcäyimiz säbäblär dä ola bilär. Ancaq qäti olaraq bildiyimiz vä inandığımız bir şey vardır ki, o da Allah-Taalanın haram buyurduğu här şeyin bizä zärärli olduğudur.

2 Allahdan başqasının adına käsilän heyvan

Äti yeyilän heyvan käsilirkän Allahın adı ilä "Bismillah Allahü Äkbär "deyiläräk käsilir. Bu bir növ, heyvanı yaradan vä bizim istifadä vä xidmätimizä verän ulu Yaradandan icazä almaq demäkdir. Bu icazä alınmadan heyvan käsilä bilmäz. Ancaq yaddan çıxdığı üçün, Allahın adı deyilmädän käsilmişsä zäräri yoxdur.

Allahdan başqasının adı deyiläräk vä xatırlanaraq käsilän heyvanın äti yeyilmäz.



3 Leş, qaydalara uyğun olaraq käsilmädän ölän heyvan

Boğulmuş, daş, däyänäk vä bu kimi şeylärlä vurularaq, başqa heyvanlar täräfindän buynuzlanaraq öldürülmüş, canavarların yarısını yeyib atdığı heyvanlar da özü ölmüş heyvanlar kimi qiymätländirilir vä yeyilä bilmäz. Ancaq bunlar, ölmämişdän qabaq käsilsä yeyilä bilär.



4 Qan

Käsilmiş heyvanın vücudundan axan qan yeyilmäz. Ancaq dalaq vä ciyär kimi orqanlarda qalan qan axmış sayılmaz, dalaq vä ciyärlä birlikdä yeyilä bilär.

Bu haqda Qurani-Kärimdä belä buyurulur:

"Ölü (käsilmädän ölüb murdar olmuş) heyvan, qan, donuz äti, Allahdan başqasının adı ilä (bismillah demädän) käsilmiş, boğulmuş (küt alät vä ya silahla vurulmuş, (bir yerdän) yıxılaraq ölmüş, başqa bir heyvanın buynuzu ilä vurulub gäbärmiş, vähşi heyvanlar täräfindän parçalanıb yeyilmiş canı çıxmamış heyvanlar müstäsnadır dikinä qoyulmuş daşlar(Bütlär vä ya Käbänin ätrafındakı bütpäräst qurbangahlar) üzärindä käsilmiş heyvanlar vä fal oxları ilä pay bölmäk sizä haram edildi. "8

Burada äti yeyilän vä yeyilmäyän heyvanlar haqqında mälumat vermäk faydalı olar.



Ätİ yeyİlän vä yeyİlmäyän heyvanlar

Äti yeyilän vä yeyilmäyän heyvanlar: suda yaşayanlar, quruda yaşayanlar vä suda-quruda yaşayanlar olmaq üzrä üç yerä bölünür:



1 Yalnız suda yaşayan heyvanlar

Suda yaşayan heyvanlardan yalnız balıq yeyilir, digärläri yeyilmäz.9 Ancaq suda öz-özünä ölüb su üstündä tärsinä yatan heyvan, balıq belä olsa, yeyilmäz.



2 Yalnız quruda yaşayan heyvanlar

Quruda yaşayan heyvanlar üç yerä bölünür:

Birincilär: çäyirtkä, milçäk, qarışqa, hörümçäk, arı, äqräb vä başqa zähärli häşäratlar kimi heç qanı olmayanlardır.

Bunlardan sadäcä çäyirtkä yeyilä bilär, digärläri yeyilä bilmäz. Çünki bunlar insanın iyrändiyi varlıqlardır.

İkincilär: ilan, kärtänkälä, gänä, bit vä siçan kimi yer häşäratları, kirpi, yabanı siçan vä bunun kimi qanı axmayan heyvanlardan ibaätdir.

Bunlar zähärli olduğu, insanların iyrändiyi vä Peyğämbärimiz täräfindän ölüdrülmäsi ämr edildiyi üçün yeyilmäz.

Üçüncülär: qanı axan heyvanlardır. Bunlar da ähilläşdirilmiş vä yabanı olmaq üzrä iki yerä bölünür. Ähilläşdirilmişlärdän dävä, inäk, camış, qoyun, keçi, toyuq, qaz, ördäk, göyärçin halaldır, äti yeyilä bilär.

Qatırla eşşäyin äti yeyilmir. Atın äti yeyilä bilär, ancaq bu heyvan minik vasitäsi olduğu vä ondan müharibälärdä istifadä olunduğu üçün yeyilmäsi mäkruhdur.

İt vä samurun äti yeyilmir.

Vähşi heyvanlara gälincä, onlardan: aslan, päläng, qurd, ayı, fil, meymun, fil, pars vä çaqqal kimi käsici dişläri olan vä yırtıcı heyvanlarla birlikdä şahin, tärlan, qartal vä bayquş kimi päncäläri ilä ov edän heyvanların äti yeyilmir.

Käsici dişläri vä yırtıcı päncäläri olan bu heyvanların xaricindäki vähşi heyvanlardan maral, yabanı inäk vä eşşäk kimi heyvanların äti yeyilir.

Dovşan äti halaldır. Bunun kimi yırtıcı päncäläri olmayan göyärçin, särçälärin bütün növlärinin, durna vä buna bänzär yabanı quşların da äti yeyilir.



3 Häm suda, häm dä quruda yaşayan heyvanlar

Häm suda , häm dä quruda yaşayan tısbağa, xärçäng, ilan, timsah, suiti vä buna bänzär heyvanların äti yeyilmir.



B İçkİlärdän haram olanlar

1 İçki

İçki, azı vä ya çoxu särxoşluq meydana gätirän içilän şeylärdir.

İçki haramdır. Qurani-Kärimdä belä buyurulmuşdur:

"Ey iman gätiränlär! Şärab da, qumar da, bütlär dä, fal oxları da Şeytan ämälindän olan murdar bir şeydir. Bunlardan çäkinin ki, bälkä nicat tapasınız. Şübhäsiz ki, Şeytan içki vä qumarla aranıza ädavät vä kin salmaq, sizi Allahı yada salmaqdan vä namaz qılmaqdan ayırmaq istär. Artıq bu işä son qoyacaqsınızmı?"10

Ayäti-kärimädä qadağan edilän içki şärabdır. Ancaq Peyğämbärimiz: " Särxoşluq verän här şey şärabdır vä här şärab haramdır,"11 deyä buyurmuş vä särxoşluq verän här içkinin şärab kimi haram olduğunu bildirmişdir.

Särxoşluq verän içkinin çoxu kimi, az miqdarı da haramdır. Çünki Peyğämbärimiz: "Çoxu särxoş edän şeyin azı da haramdır,"12 deyä buyurmuşdur.

İçki niyä haramdır?

Çünki içkinin bir çox zäräri vardır.

İçki insanlar arasına düşmänçilik vä kin salır.

İçki insanın ağlını başından alır. İnsan särxoş olduğu zaman ağlı, müvazinäti pozulur, nä danışdığını bilmir, hörmätdän düşür.

İçki insanın sağlamlığına da pis täsir edir. Mädä vä ağciyärini xarab edir. Häzm sistemini pozur. Täzyiqini yüksäldir. Beläliklä, orqanizmin düzgün işlämäsi pozulur.

Böyük miqdarda can vä mal itkisinä vä bir çox insanın şikäst qalmasına säbäb olan yol qäzalarının äksäriyyäti minik vasitälärinin alkoqollu väziyyätdä istifadä olunmasından meydana gälir.

İçki ailä häyatını da pozur. İnsanın ailäsini vä uşaqlarını unutmasına vä bu säbäblä dä boşanma ilä näticälänän ailädaxili narazılığa säbäb olur. Belä bir ailädä yetişän uşaqlar narahat vä bädbäxt olur. Ärlä arvadın yola getmämäsi uşaqlara da täsir edir vä sağlam böyümälärinä mane olur.

Buna görä dä Peyğämbärimiz: "İçkidän çäkinin, çünki o, bütün pisliklärin anasıdır,"13 deyä buyurmuşdur.



2 Narkotik maddälär

Pis, çirkli vä insan sağlamlığına zärärli olan här şeyin haram olduğu yuxarıda izah edilmişdi. Narkotik maddälär dä bunlardandır. İnsan sağlamlığına çox zärärli olduğu üçün bunlar da haram buyurulmuşdur.

Narkotik deyincä insanın ağlına näşä, tiryäk, eroin, kokain, morfi kimi maddälär gälir. Haram olduqları kimi alınıb satılmaları da qanuni (izinli) deyildir.

Narkotik maddälärin än ähämiyyätli vä ortaq xüsusiyyätlärindän biri, az miqdarda qäbul edildiyi zaman belä qısa müddätdä värdiş ämälä gätirmäsidir.

Narkotik maddänin dadına baxmaq olmaz. Bir däfä belä istifadä edänlärin ondan xilas olması çox çätindir. Narkotik maddänin dadına baxmaq zähärin dadına baxmaq kimi bir şeydir. "Zähär doğrudan da öldürärmi?" deyä onun dadına baxmaq ölümlä näticäländiyi kimi, narkotik maddäni bir däfä qäbul edän insan ondan xilas ola bilmir vä ölümä mähkum olur. Televiziya ekranlarında vä mätbuatda tamaşaçıları dähşätä gätirän ibrätamiz nümunälärä täsadüf etmäk mümkündür.

Narkotik maddälärin pis näticälärindän biri dä, ailäni dağıtması vä ictimai münasibätläri pozmasından ibarätdir. Narkoman ailäsinin, uşaqlarının, qohum-äqräbasının qarşısında öz mäsuliyyätini itirir. Onun axtardığı yalnız narkotik maddä olur. Onu tapmaq üçün här şeyi fäda edir. Çünki artıq onun üçün häyatda heç bir şeyin qiymäti yoxdur. Narkotik maddä üçün pul tapa bilmädiyi zaman oğurluq etmäkdän vä cinayät törätmäkdän belä çäkinmir.

Mähz buna görä dä dinimiz narkotik maddänin bütün növlärini qadağan etmiş, alış-verişinä dä icazä vermämişdir.



C Haram olan qazanclar

1 Qumar

Qumar ortaya pul qoyularaq oynanılan şans oyunudur.

Qumar müxtälif alätlärlä oynanılır. Nä ilä oynanılırsa oynanılsın, bu oyun täräflärdän birinä vä ya bir neçäsinä qazanc vä ya zärär verirsä, qumardır vä qadağandır. Bu yolla qazanılan pul da haramdır. Çünki Qurani-Kärim: şärab, qumar, dikinä qoyulmuş daşlar (bütlär), fal vä şans oxlarının şeytan ämälindän olan murdar işlär olduğunu bildirmiş vä bunlardan uzaq durmağı ämr etmişdir.

Qumar niyä qadağandır? Bu yolla qazanılan pul niyä haramdır? Bunun müxtällif säbäbläri var. Onlardan bäziläri aşağıdakılardır:

a) İnsanın istär özünün, istärsä dä ailäsinin keçinmäsini tämin etmäsi üçün müxtälif qazanc yolları vardır. O, heç kimä zärär vermädän qanuni yollardan biri ilä halal qazanc äldä edä bilär.

Bu yolları qoyub qumarla pul qazanmaq isä doğru deyildir. Çünki burada qazansa başqasına, uduzsa özünä zärär däyir. Başqasına zärär vermädän qazanmaq mümkün olduğu halda, bu yolu seçmäk, älbättä ki, uyğun deyildir.

b) Qumar insanın işlämäsinä, ailäsinä, cämiyyätä, hätta bäşäriyyätä faydalı xidmät etmäsinä vä Allaha qarşı mäsuliyyät daşıdığı ibadät väzifäsini yerinä yetirmäyä mane olur. Çünki, qumar oynamağa värdiş edän insan işlämäk istämir vä özünü bu zövqdän mährum edir. Bu pis adät onun ibadät etmäsinä dä mane olur.

c) Qumarın verdiyi zärär yalnız onu oynayanlarla mähdud deyil. Qumar ailä üzvlärinä vä cämiyyätä dä mänfi täsir göstärir. Cämiyyät üçün problem olan işsizlärin artmasına säbäb olur. Cämiyyätdäki ictimai böhranların başlıca säbäblärindän birinin dä işsizlik olduğunu söylämäk mümkündür.

Qumarın üzündän törädilän cinayätlär dä kifayät qädärdir. Mal canın bir parçasıdır. Bir anda pulunu uduzan insan böhrana düşür. Oyundakı yoldaşları ilä mübahisäsi cinayätä qädär gedib çıxa bilär.

Qumarın üzündän nä qädär xoşbäxt ailänin yuvası dağılmış, nä qädär ocaq sönmüşdür.

Qumar oynayan insan bir täräfdän särvätini, digär täräfdän dä öz sağlamlığını itirir. Çünki qumarbazın gecäsi-gündüzü yoxdur. O, yemäyini müntäzäm yemir vä vaxtında yata bilmir. Beläliklä dä, sağlamlığı pozulur.

Qumarbaz uşaqları ilä maraqlanmağa vä onları yetişdirmäyä vaxt tapa bilmir. Allaha qarşı olan ibadät väzifäsinä dä sählänkar münasibät göstärir.

Daha bir çox zärärläri olan qumarı dinimiz qadağan etmiş vä bu yolla äldä edilän qazancın da haram olduğunu bildirmişdir.

Peyğämbärimiz dostuna "gäl qumar oynayaq" deyän bir insanın günahlarının tämizlänmäsi üçün sädäqä vermäsinin lazım olduğunu göstärmişdir.14



2 Rüşvät

Rüşvät bir işin görülmäsinä qanunsuz şäkildä kömäk etmäsi üçün bir başqasına verilän pul vä ya başqa mänfäätlärä deyilir.

Dinimizin äsas prinsiplärindän biri ädalätdir. Här işdä ädalätli olmaq vä hüquqa riayät etmäk dini väzifälärimizdän biridir. Ädalätli olmayan, ädaläti qorumayan bir insan haqsızlıq elämiş olur, bu isä günahdır.

Rüşvät niyä verilir? Layiq olmadığı bir şeyi äldä etmäk üçün verilir. Layiq olmadığı bir şeyi äldä etmäk üçün bir şey vermäk dä, almaq da, vasitäçilik etmäk dä qadağan vä günahdır. Çünki rüşvät haqlını haqsız, haqsızı da haqlı göstäräräk ädalätin bärqärar olmasına mane olur. Bu isä cämiyyätdä böyük narazılığa säbäb olur.

Qurani-Kärimdä belä buyurulmuşdur:

"Bir-birinizin mallarını haqqınız olmadığı halda yemäyin, xalqın mallarından bir qismini bilä-bilä haqsız yerä yemäk üçün günah yolu ilä (rüşvätlä) hakimlärä müraciät etmäyin!"15

Rüşvät insanlar üçün olduğu qädär cämiyyät üçün dä çox pis näticälär doğurur. Rüşvätin yayıldığı yerdä ädalätsizlik dä çoxalır. Asayiş vä täminat ortadan qalxır, intriqaçılar iş başına keçir. Buna görä dä sosial narazılıqlar artır. Bunun üçün Hz. Peyğämbärimiz: "Rüşvät alan da, verän dä cähännämlikdir",16 deyä buyurmuşdur.



3 Faiz

Faiz dä haram olan bir qazanc növüdür.

Faiz eyni növ malı bir-biri ilä däyişdirmäk üzrä bağlanan müqavilädä bir täräfin lehinä müäyyänläşdirilmiş äväzi olmayan artıq qazancdır. 50qr. qızılı 55qr. qızıl müqabilindä satmaq kimi. Buradakı 5qr. bir täräfin lehinä olan artıq qazancdır vä faizdir.

Qurani-Kärimdä faizlä älaqädar aşağıdakılar buyurulmuşdur:

"Säläm (müamilä, faiz) yeyänlär (qiyamät günü) qäbirlärindän ancaq cin vurmuş kimi qalxarlar. Bunların belä olmaları: "Alış-veriş dä säläm kimi bir şeydir!" dedikläri ucundandır. Halbuki, Allah alış-verişi halal, säläm almağı isä haram (qadağan) etmişdir.17

"Ey möminlär! Allahdan qorxun! Ägär doğrudan da iman gätirmişsinizsä, Allahdan qorxub sälämdän qalan mäbläğdän (faizdän) vaz keçin! (onu borclulardan almayın!). Ägär belä etmäsäniz, o zaman Allaha vä onun Peyğämbärinä qarşı müharibäyä girişdiyinizi bilin! Yox, ägär tövbä etsäniz, särmayäniz (mayanız) sizindir. Beläliklä, nä siz zülm edärsiniz, nä dä sizä zülm olunar!18

Peyğämbärimiz yeddi tählükäli şeydän çäkinmämizi, bunlardan birinin dä faiz olduğunu bildirmişdir.19



Faizin haram olmasının säbäbi

Faiz haramdır vä böyük günahlardan biridir. Çünki:

a) Faiz qarşılığında bir şey ödänmäyän qazancdır. Verilän 10 qr. qızılın äväzinä alınan 11 qr. qızılda 1 qramın äväzi ödänilmämişdir. Halbuki, insanların malları canları kimi toxunulmazdır. Belä olunca başqasının malının äväzini ödämädän almaq doğru deyildir.

b) Faiz iqtisadiyyata pis täsir göstärir, qiymätlärin artmasına säbäb olur. Çünki faiz veräräk borc alanlar faizi dä satın aldıqları äşyanın maliyyätinä älavä ettikläri üçün qiymätlär artır vä istehlakçı dolanmaqda çätinlik çäkir.

c) Faiz insanları tänbälläşdirir. Çünki ällärindä olan särmayäni faizä verän insanlar ticarät vä sänätkarlıqla mäşğul olub, zähmätä qatlaşmaq istämirlär. Buna görä dä iş dünyası istehsal qabiliyyäti olan bir çox insandan mährum olur. Halbuki, cämiyyät yalnız ticarät vä sänätkarlıq kimi failiyyätlär vasitäsilä yüksäk säviyyäyä çatır.

d) Faiz insanların bir-birlärinä kömäk etmäsinä mane olur. Älindäki särmayäni faizä vermäyä värdiş edän bir insan ehtiyacı olana borc vermäz, başqasının därdi-säri ilä dä maraqlanmaz. Bu isä cämiyyätin färdläri arasında birlik vä hämräyliyin zäiflämäsinä säbäb olar.

e) Faizin geniş yayıldığı ölkälärdä varlı ilä kasıb arasındakı färq getdikcä böyüyür; varlı daha da varlanır, kasıb daha da kasıblaşır. Bu da müxtälif sosial narazılıqlara gätirib çıxardır.

f) Ällärindäki särmayäni faizä vermäyänlärin bu imkanlarından istifadä etmädikläri üçün zärär elädikläri güman edilir. Ancaq bunlar näfislärinä deyil, Allahın ämrinä itaät etdikläri üçün, Onun äcr vä mükafatını äldä edirlär. Cänabi-Allah onların faiz qarışmamış vä zäkat kimi Allahın haqqı verilmiş mallarını bäräkätländirir vä çoxaldır. Qurani-Kärimdä buyurulmuşdur: "Allah sälämi (sälämlä qazanılan malın bäräkätini) mähv edär, sädäqäläri (sädäqäsi verilmiş malın bäräkätini) isä artırar."20



4 Oğurluq vä ädalätsizlik

Haram olan bir başqa qälir növü dä oğurluq vä ädalätsizliklä äldä edilän qazancdır. Bir insanı haqsız yerä öldürmäk, namusunu läkälämäk nä qädär böyük bir günahdırsa, onun malını haqsız yerä almaq da o qädär günah vä haramdır.

Hiyläbazlıq, möhtäkirlik, cibgirlik dä oğurluqdur. Bu vä bunun kimi qeyri-qanuni yollarla äldä edilmiş mal da haramdır.

Allah-Taala Qurani-Kärimdä belä buyurmuşdur:

"Ey iman gätiränlär! Qarşılıqlı razılıqla edilän alış-veriş müstäsna olmaqla, bir-birinizin mallarını haqsız bähanälärlä yemäyin vä özünüzü öldürmäyin. Häqiqätän, Allah sizä qarşı märhämätlidir. "21

Peyğämbärimiz dä belä buyurmuşdur:

"Kim ki, haqsız bir şey iddia edir, özünün olmayan şeyi mänimsämäk istäyirsä, o, bizdän deyildir. Cähännämdäki yerinä hazırlansın.22

Öldükdän sonra diriläcäyinä vä dünyada elädiklärinin hesabını birbaşa Allaha veräcäyinä inanmış bir insan başqasının malına haqsız yerä göz dikmäz, tarlada, bağda vä bağçada qonşularının särhäddinä täcavüz etmäz, haqqı olmayan şeyi mänimsämäz.

Başqasının mülkiyyätindä olan mal vä ärazidän haqsız yerä bir şey almaq necä günahdırsa, dövlätä aid mal vä ärazidän bir şey oğurlamaq da eyni şäkildä günahdır. Çünki burada bütün millätin, yetim-yesirin haqqı vardır.

Peyğämbärimiz oğurluqla, haqsızlıqla pul vä torpaq mänimsäyänlärlä älaqädar olaraq belä buyurmuşdur:

"Kim haqsız yerä başqasına aid yerdän bir şey alsa, qiyamät günündä haqsız olaraq aldığı yer ilä yeddi qat yerin dibinä batırılır. "23





"Bir näfär haqsız olaraq başqasının yerinä täcavüz edärsä, o yerin yeddi qatı da o käsin boynuna keçirdilir. "24

"Här kim ki, din qardaşının ismätinä vä yaxud malına haqsız olaraq toxunmuşdursa, qızıl, gümüş tapılmayan(qiyamät) gündän ävväl ondan halallıq alsın. Äks täqdirdä, elädiyi haqsızlıq nisbätindä onun yaxşılıqlarından alınıb haqq sahibinä verilir. Yaxşılığı yoxsa, haqq sahibinin günahlarından alınıb haqsızlıq edänä verilir. "25

Bäli, qiyamät günü düşünülmäsi belä insana dähşät verän bir gündür. O günün dähşätindän peyğämbärlär belä Allaha pänah aparmışdır. Belä bir günä başqasının haqqını alaraq, başqasının yerinä täcavüz edäräk getmäk insan üçün böyük pärişanlıqdır. Çünki o gün här käsin haqqı özünä veriläcäk, heç kimä haqsızlıq edilmäyäcäkdir. O halda o günü fikirläşmäk vä ona görä hazırlanmaq lazımdır.

1 Maidä Suräsi, ayä:14.

2 Maidä Suräsi, ayä:87.

3 Nahl Suräsi, ayä:116.

4 Araf Suräsi, ayä:32.

5 Yunus Suräsi, ayä:59

6 Müslim, Zekat, 19;Tirmizi,Tefsiril-Quran, 3.

7 Buhari, Zekat,7; Müslim, Zekat, 1.

8 Maidä suräsi, ayä:3.

9 Hänäfi mäzhäbindän başqa, digär mäzhäblärdä suda yaşayan bütün heyvanların äti yeyilir.

10 Maidä suräsi, ayä 90, 91.

11 Müslim , Eşribä, 7.

12 Tirmizi, Eşribä, 3.

13 Ät-Tärğib vä´t-Tärhib, c.3, s.257 (Hädisi Hakim rävayät etmişdir).

14 Buhari, Surätün-Näcm, 2.

15 Äl-Bäqärä suräsi, ayä:188.

16 Äbu Davut, Akziyä,4

17 Äl-Bäqärä suräsi, ayä:275.

18 Äl-Bäqärä suräsi, ayä: 278-279.

19 Buhari, Tıb; Müslim, İman,38.

20 Äl-Bäqärä suräsi, ayä:276.

21 Äl-Nisa suräsi, ayä: 29.

22 İbn Mace, Ahkam, 6.

23 Buhari, Mäzalim, 13; Müslim, Müsakat, 30.

24 Buhari, Mäzalim, 13; Müslim, Müsakat, 30.

25 Buhari, Mäzalim, 10.

Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 4470
favori
like
share