Yukarı Makedonya' da Pella yakınlarında Cyrrhus denen bir kentle aynı adı taşıdığı ve Osmanlı kaynaklarında, oradakinin "Bosna Kilisi" veya "Kilis Kalesi", burasının da; "Halep Kilisi" olarak geçtiği biliniyor. Prof. Filip Hilti de (Şematik Literatür Profesörü),History Of Sury adlı eser (S.292) bu bilgileri doğruluyor, sözcüğün Makedon kökenli olduğu buna dayandırılır.
Okunuşu Kiriş olup, Kilis sözcüğüne fonetik bakımından büyük benzerlik göstermektedir. VIII. yüzyılda, bölgemize Müslümanlığı kabul eden Türkmenler gelmeye başlamıştı.Kilis adının bunlar tarafından konulduğu veya Türk-Yakut ağzında Kilis sözcüğünün düz, perdahlanmış anlamında kullanılması nedeniyle, günümüze böyle ulaştığı tahmin ediliyor. "Grand Dıctioner"de İsmail Hami Danişment,Cyrrhus sözcüğünü KİRİS olarak söylemlemekte ve anlamını da "Efendi" olarak yazmaktadır. Büyük olasılıkla, Türkmenler Kiriş'i KİLİS olarak söylemlemiş,bugünkü yer de KİLİS olarak isimlendirilmiştir. Şor Türkleri de, bal dalağına Kilis derlerdi.

Sözcük, Araplar tarafından Killiz, biçiminde söylenmiştir. X.yüzyılda (985) Bardas Fokas tarafından Araplardan alındığında, onlardan esinlenerek Killiz, olarak ilk kez kaynaklara geçtiği görülüyor. (Bak! İstanbul Üniversitesi yayınları No.1528 Ernest Honigman "Bizans Devletinin Doğu Sınırı �Çeviren Fikret IŞTAN S. 103 ) Bu nedenle sözcük KİLİS olarak yerleşmiştir.

Necip Asım Bey (Yazıksız-Balhasanoğlu) da 1902'de Budapeşte'de "Keleti Szemle" adlı dergiye yazdığı, "Türkçede Kilis Lehçesi" başlıklı Fransızca makalesinde, şunları yazmakladır:

"Asım Efendi (Antepli Mütercim Asım Efendi) ve günümüz yazarlarından birkaçı Kilis sözcüğünün Arapça'dan geldiğini ve "bir araya toplama" (Bir araya getirme) anlamına geldiğini belirtmektedirler.Ayrıca Azez ve çevresinin Timurlenk tarafından yakılıp yıkılmasından sonra yöre halkının Kilis'e göçerek ve burayı kurarak,, yeniden toplanmalarının anısına bu adı verdikleri doğrultusundaki düşünceyi desteklemekledirler.Ancak bu bir yanılgı olarak düşünülmektedir. Zira, bu kent müslümanlarca fethedilmeden önceleri de Kilis namıyla anılmaktaydı. Yörede bulunan arkeolojik kalıntılar ve kentle ilgili belgeler, Romalılar'dan kaldığını göstermektedir. Zeytinlikler ve daha başka Roma dönemi izi taşıyan sözcükler, Kilis'in Roma uygarlığının zenginliklerini taşıdığı doğrultusundadır." demektedir. Böylece sözcüğün Arapça kökenli olmadığı tarihçi bu hemşehrimizce de kabul edilmektedir.
Romalıların da bu ismi Cyrrhus sözcüğünden alarak kullandıkları anlaşılıyor.

Etiketler:
Beğeniler: 1
Favoriler: 1
İzlenmeler: 449
favori
like
share