Deniz inekleri (Sirenia) sadece suda yaşayabilen ve günümüzde 4 türü kalmış olan otobur bir memeli takımı. Bu takım Afrotheria üst takımına aitdir; bugün yaşayan hayvanların arasında en yakın akrabaları Fillerdir.

Balinalar ve Yüzgeçayaklılardan sonra Deniz inekleri üçüncü büyük deniz memelisi grubudur. Yüzgeçayaklılarda olduğu gibi karada hareket etmeye uygun bir yapıya sahib değillerdir ve Balinalar gibi fazla açıklarada yüzmez daima kara yakınlarında veya ırmak gibi tatlı sularda kalırlar.

Özellikleri

Deniz inekleri iri yapılı silindirik (torpido şeklinde) bir vucuda sahibtir. Bugün yaşayan türlerin vucut ölçüleri 250 m büyüklüğe ve 250 - 1500 kg ağırlığa ulaşır. 18. yüzyılda henüz keşif edilmesinden 27 yıl sonra insanlar tarafından soyu tüketilen Steller denizineği (Hydrodamalis gigas) hatta 75 m büyüklüğe ulaşıyordu.

Ön ayakları birer yüzgeç şeklini almış arka ayakları ise birleşip daha büyük yassı bir yüzgeç olmuştur. Bu arka yüzgecin şekli Manatigiller ile Dugonggilleri birbirlerinden farklı kılan en mühim özellikleri taşımaktadır. Dugongların kuyruğu hilal şeklinde iken Manatilerin kuyruğu yuvarlak veya kürek şeklindedir.

Yayılım

Bugün yaşayan deniz ineği türlerinin yaşam alanları birbirinden kopuktur. Hiçbiryerde iki farklı tür bir arada bulunmaz. Gugonggiller familyasının tek temsilcisi Dugong (Dugong dugon) sadece Hint okyanusunda ve Kızıl denizde yaşar. Manatigiller türlerinden Karibik manatisi (Trichechus manatus) Mexiko golfu özellikle Florida kıyıları ve ABD'nin diğer güneydoğu ve kuzeydoğu kıyılarında Amazonas manatisi (Trichechus inunguis) Güney Amerika'nın Amazonas bölgesinde ve Afrika manatisi (Trichechus senegalensis) Niger ırmak sisteminde ve Batı Afrika'nın Senegal ile kuzey Angola arasında kalan bazı diğer ırmaklar yaşar.

Bugün yaşayan türlere daima tropik iklimde rastlanırken soyu tükenmiş olan Steller denizineği Kuzey kutbuna yakın Bering denizinde yaşamaktaydı.

Yaşam şekli

Deniz ineklerinin yaşam şekilleri ve davranışları hakkında yeterince bilgi yoktur. Normalde yanlız veya küçük bir aile içinde yaşarlar. Nadir olarak yüzlerce Deniz ineğinin toplandığı da görülür. Yaklaşık iki yıl süren Anne-çocuk ilişkisi dışında hiçbir sosyal bağ yoktur. Deniz inekleri gece veya gündüz aktif olabilirler. Aralarında anlaşmaları ses yoluyla gerçekleşir.

Deniz inekleri daima yavaş yüzerek ve kendilerini akıntıya burakarak hareket eder her bir ila beş dakika arası hava almak için su yüzüne çıkarlar. 20 dakikaya kadar kesintisiz dalabilirler.

İnsanların dışında Deniz ineklerinin pek fazla düşmanları yoktur. Denizde Köpekbalıkları ve Orka ırmaklarda ise timsah ve Güney Amerika'da Jaguar tek düşmanlarıdır.

Beslenme

Deniz inekleri otoburdur; deniz otu yosun diğer su bitkileri ve bazı suyun üstüne sarkan ağaç yaprakları ile beslenirler.

Manatilerin bir günde 90 kg bitkisel gıdaya ihtiyacı vardır ve bu yüzden günün 6 - 8 saatini yiyerek geçirir. Manatiler neredeyse sırf su yüzünde bulunan bitkiler ile beslenirken Dugonglar sadece suyun dibinde bulunan bitkiler ile beslenir.

Nekadar oranda hayvansal gıda tükettikleri bilinmemektedir. Bitkisel gıda yerken istemiyerek arasında bulunan küçük hayvanları yutar ve böylece protein ihtiyacını da giderir. Bazı rivayetlere göre tutsak tutulan bireyler severek balık yemiştir. Hatta Jamaika'da balık ağlarına yaklaşıp içinden balık çıkardıkları anlatılır.

Üreme

Deniz ineklerinde ne belli bir çiftleşme zamanı ne de belli bir çiftleşme davranışı vardır. Dişi bir yıl içinde çok kez birden fazla erkek hayvan ile çiftleşir. Çiftleşme esnasında erkekler arasında herhangi bir rekabet de olmaz. 12 - 14 ay süren bir gebelikten sonra yavru suyun içinde doğar ve hemen su yüzüne çıkar. Doğduğu anda 10 - 30 kg ağırlığında olur. İlk 18 ay anne sütü ile beslenir ve sonra da yine bir kaç ay annesinin yakınında kalır. 6 - 10 yıl arasında ergenleşir. Manatiler yaklaşık 40 yıl Dugonglar ise 60 yıl kadar yaşar.

Sınıflandırma

Deniz ineklerinin ve Hortumluların eskiden karada yaşamış olan ortak bir ataları vardır. Bundan dolayı Hortumluların kardeş taksonunu oluştururlar. Birçok ortak özelliklerinden birisi de terlememeleridir.

Memeliler arasında dış sınıflandırmaları şu şekilde yapılır

── Paenungulata
├── Kır sıçanımsılar (Hyracoidea)
└── Tethytheria
├── Hortumlular (Proboscidea)
└── Deniz inekleri (Sirenia)


Deniz inekleri iki familyaya bölünür

* Dugonggiller (Dugongidae): Bugün yaşayan tek temsilcisi Dugong'dur (Dugong dugon). 250 yıl önceye kadar yaşamış olan diğer bir üyesi Steller denizineği (Hydrodamalis gigas) idi.
* Manatigiller (Trichechidae) üç türden oluşmaktadır Karibik manatisi (Trichechus manatus) Amazonas manatisi (Trichechus inunguis) ve Afrika manatisi (Trichechus senegalensis). Brasilya'nın Rio Aripuanã ırmağının kollarında diğer bir türe rastlanıldığı söylenmektedir. Bu cüce denizineği sadece 130 m büyüklüğünde olduğu söylenir. Ancak bu henüz bilimsel olarak kanıtlanmış ve kabul edilmiş değildir.


Vikipedi

Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 750
favori
like
share