Terleme vucut sicakliginin istenilen aralikta kalmasi ve rahatliginin saglanabilmesi icin vucuda yerlestirilmis cesitli mekanizmalar vasitasiyla yapilan bir dengeleme faaliyetidir. Terleme vucuda yerlestirilen bir sogutma mekanizmasidir. Sicak bir ortama girildiginde isi dengesini saglamak icin vucudun bazi mekanizmalari devreye sokulur ve termostat gibi calistirilan sistemle vucut sicakligimiz dengelenir.



Sihhatli bir insanin vucut sicakligi son derece kararlidir degismeler nâdiren 05 ºC'yi asar. Ortam harareti ne olursa olsun vucut sicakliginin belirli dar aralikta tutulmasi gerekir. Hareketsiz bir yetiskinin vucut ici sicakligi ortalama 37 ºC iken deri sicakligi 31 ºC'den 25 ºC'ye kadar degisiklik gosterebilir. Vucut sicakliginin duzenlenmesi vazifesi hipotalamusa verilmistir. Hipotalamus orta beynin bir parcasidir ve yaklasik 4 g agirligindadir. Hipotalamusun on kismina vucudu sicaklik artisindan koruyan arka kismina ise sicaklik dususlerinden muhafaza eden birer merkez yerlestirilmistir.



Cevreye istenilen seviyede isi gecisi olmadiginda meydana gelen sicaklik artisi dolayisiyla damar genisletilmesi (vazodilatasyon) ve terleme devreye girer. Derideki kan akisi artirilir ve bu sekilde ic bolgelerden dis dokulara isi gecisinde iki uc kat artis olur. Yetiskin bir insanin derisinde normal sartlarda ve istirahat durumunda kalb debisinin % 5-10'u kadar kan bulunur. Sicakligin asiri artmasi hâlinde kalbdeki kan debisinin % 50-60'i deriye gonderilir. Eger buna ragmen vucut ici sicakligi hâlâ artmaya devam ediyorsa vucutta ter salgilanarak isi gecisi devreye sokulur. Ancak suyun buharlasmasini engelleyen elbiseler ortamdaki su buharinin kismi basincinin artmasi ve hava dolasiminin azalmasi gibi dis unsurlar onemli bir sogutma sekli olan terlemeye tesir eder. Vucut sicakliginda 1 ºC'lik artis kalbin dakikada 18 defa daha fazla atmasina sebep olur.



Vucut isisinin dengeli bir sekilde korunmasi ve surekliliginin saglanmasi icin Allah vucuda yerlestirdigi mekanizmalara koordine bazi vazifeler yaptirir. Bu durumda insan elbise giyme hareketi azaltma veya daha serin ortam sartlarini arama meyli gosterir.



Vucuttan buharlasan her bir gram suyla 058 kilokalori isi kaybedilir. Kisinin terlemedigini zannettigi zamanlarda bile deri ve akcigerlerden yaklasik 450-600 ml/gun nispetinde su buharlasir.



Derideki isi cevredekinden fazla oldugu surece radyasyon (isima: kizilotesi isi isinlariyla kayip) ve iletim (konduksiyon: cisimlere ve havaya temas veya isi iletilmesi yoluyla isi kaybedilmesi) ile kaybedilir. Ancak cevre isisi deriden daha yuksek oldugu zaman radyasyon ve iletim ile isi kaybedilmez aksine kazanilir. Bu sartlarda vucudun isidan kurtulmasi icin tek yol buharlasmadir ve bunun icin her zaman isi kaybedilir; bu da sogutma tesiri ortaya cikarir. Gerektiginden fazla isinan vucudumuz bu sayede normal isi seviyesine getirilir. Halkimiz karpuz sogutmada bu metodu kullanir.



Heyecanlandigimizda neden daha fazla terleriz?



Heyecan verici bir durumla karsilasildiginda sempatik sinir sistemi aktiflesir ve bobrek ustu bezlerinden epinefrin (adrenalin) salgilanir. Bu salgi ozellikle avuc icleri ve koltuk altlarindaki ter bezlerine tesir eder ve ter miktari artar. Bu sempatik aktivite sebebi ile ciltteki elektrik gecirgenligi de degisir. Yalan makinelerinde bu degisiklikten faydalanilir. Ayrica hormon dengesizlikleri tiroit bezinin asiri calismasi alkol kullanmak fazla miktarda kafein almak ve sempatik sinir sisteminin asiri uyarilmasi terlemenin artmasina sebep olabilir. Bunun disinda koma durumlarinda bazi kanser turlerinde kalb krizinde; icsalgi bezi parkinson seker ve hipertiroid hastaliklarinda da terleme artar. Bu durumlarda gorulen asiri terleme asil hastaligin belirtisi veya neticesi olabilir. Bu yuzden tedaviye baslamadan once terlemenin bir hastalik sebebiyle olup olmadiginin ortaya konmasi gerekir. Asiri terleme bazen sebebi bilinmeyen genetik faktorlere de bagli olabilir.



Terlemesek ne olurdu?



Vucudun tamaminin veya bazi bolgelerinin terleme kabiliyetini kaybetmesi tip dilinde "anhidroz" olarak bilinir. Bunun sebepleri arasinda cilt kanseri tiroit bezinin az calismasi; mayasil sedef ve cuzam gibi hastaliklarla bazi ilâclarin kullanilmasi gelir. Hararet yapan bir motorda bazi arizalarin cikmasi gibi; dogustan ter bezi olmayanlar vucutlarini sogutamazlar ve sicak carpmasindan olebilirler.



Ter kokusu



Normalde kokusuz olan ter yag bezlerinin salgisi ve cildimizde tabiî olarak bulunan bakterilerin cesitli terkipler teskil etmesiyle kokulu hâle gelir. Insanlar genellikle kokusu sebebiyle terden sikâyet eder. Bilhassa terlemeyi engellemek icin koltuk altina uygulanan kozmetik urunler ter bezleri acikliklarinin kapanmasina sebep olur. Bu da vucudumuzdan uzaklastirilmasi gereken zararli maddelerin icerde kalmasina ve vucudun zarar gormesine yol acar.



Insanlarin gunluk hayatina menfî tesir eden asiri terlemeyi engellemek icin bazi hususlara dikkat edilmesi gerekir. Asiri terleyen insanlarin kahve cay gibi uyarici icecekleri azaltmalari ayrica baharatli ve bol acili yiyeceklerden de uzak durmalari gerekir. Terlemede kiyafetlerin de ehemmiyeti buyuktur. Ayrica vucudun her yerinde olabilecegi gibi daha cok el ici ve ayak tabaninda gorulen kotu kokulu ter bazi gidalari -ozellikle sogan sarimsak cemen pastirma ve sucuk- tuketmeye baglidir. Asiri terleyenler yun pamuk veya ketenden yapilmis kiyafetleri tercih etmeli ve terleten ic camasirlari giymemelidir. Boyle kisiler sentetik ayakkabi ve corap giymemeye dikkat etmeli asiri terleyen bolgelerini sik sik yikamalidir. Asiri terden nemlenen ayakkabilar da kuruyana kadar giyilmemelidir.



Ter kokularindan kurtulmanin en saglikli yolu sık sık yikanmaktir. Ayrica arka arkaya terleme durumlarinda yikanilmadigi zaman ter ile disari atilan toksik maddeler vucut tarafindan tekrar geri emilebilir. Terlemek bir mudafaa mekanizmasi oldugundan teri onlemek bilhassa yaz aylarinda gunes carpmasina davetiye cikarir.


alıntı

Etiketler:
Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 479
favori
like
share