İlköğretim Fiiller Anlatımı - Birleşik Filler – Birleşik Eylemler Ve Özellikleri
İki eylemin belirli kurallara göre birleşmesi.

Hem anlam hem de biçim yönünden kalıplaşarak oluşurlar.

KURALLI BİRLEŞİK

Eylem+eylem

YETERLİK (-ebil)

Cümleye “gücü yetme, başarma olasılık” anlamları katar.

Örn:

Bu soruların hepsini çözebilir. (yeterlilik)

Ahmet bu akşam gelebilir/gelmeyebilir. (olasılık)

Olumsuzu: eylem+ –ama, -eme + zaman eki+kişi

Örn:

Konuşabilir>konuş-amaz

Gelebilirim>gel-emem

Koşabildin>koş-amadın

TEZLİK (-i, -ü,-ı, -u vermek)

Cümleye “çabukluk olma, önem vermeme vb” anlamlar katar.

Örn:

Haberi duyunca gelivermiş (tezlik)

Bana şu mektubu okuyuver. (hemen oku)

Bir kez daha geliver, ne olacak? (önemsememe)

Olumsuzu: eylem+me+iver+zaman eki+kişi eki

Eylem+iver+me+zaman eki+kişi eki

Örn:

Yazmayıverdin.

Atıvermedin.
SÜRERLİK (-a, -e durmak, gelmek, kalmak)

Örn:

Ardından bak-akal-dı

Siz git-edur-un , ben yetişirim

Bu gelenek nesilden nesile sür-egel-miş

Olumsuzu yoktur.
YAKLAŞMA (-a,-e yazmak)

Cümleye “ az kalsın, neredeyse” anlamları katar.

Örn:

Karşıdan karşıya geçerken öl-eyaz-dım.

Ayağım kayınca düş-eyaz-acaktım.

Olumsuzu yoktur.
İSTEKLENME (-eceği/-esi gelmek)

Cümleye isteklenme, özlem anlam ayrıntıları katar.

Örn:

İçesin geldi. (içmek istedim)

Göresim geldi. (görmek istedim)
YARDIMCI EYLEMLERLE KURULAN BİRLEŞİK EYLEMLER

Yardımcı eylemler: “etmek, olmak, kılmak, buyurmak”

Ad veya ad soylu sözcüklere getirilirler.

Yardım ettiği adda ses değişmesi olmazsa ayrı, olursa birleşik yazılır.

En çok kullanılanlar “etmek, olmak”

Birleşince bir anlam ve görevi ortalaşa yüklenen öğe olurlar.

Örn:

Şu zavallıya /yardım edelim

Bugün neler hissettin.

Ne zaman şükredeceksin.

Kahrolursun.

Sizi bugün çok /merak ettik.

Kendine bakmazsan /hasta olursun

Adam bizlere de nazar kıldı.



Uyarı: “etmek, olmak” cümlede bazen tek başlarına yüklem görevini de üstlenebilirler.

Örn:

Kendim /ettim, kendim /buldum.

İçeri girenler /oldu.

ANLAMCA KAYNAŞMIŞ BİRLEŞİK EYLEMLER

Birden çok sözcüğün birleşerek gerçek anlamından uzaklaşarak yeni bir anlamda kullanılması.

Bu eylemler, ya kendi sözcük anlamlarından sıyrılır, ya da “deyim” olurlar.

Örn:

Şunları bir daha /gözden geçir.

Onun üçerine iki kişi /söz aldı.
Bugün hasta düştü, hiç de iyi görünmüyor.

Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 24821
favori
like
share
sarp_k Tarih: 25.03.2013 18:21
çok saolun bacım hacım gacım allah razı olsun 99 aldım .)
SELEN12 Tarih: 25.03.2013 18:20
sayfa hoş:85:
SELEN12 Tarih: 25.03.2013 18:04
SINAVLARDA ÖDEVLERDE HEP YARDIMCI OLDU AMA ÇOKK BEĞENDİM:14:
SELEN12 Tarih: 24.03.2013 22:38
sınavlarıma çok yardım ediyor 100 aldım
bunyamun Tarih: 26.11.2012 16:33
:21::19::16::16::16::16::20:
impo387 Tarih: 20.10.2012 14:11
işte bu araynlara
impo387 Tarih: 20.10.2012 14:10
Fiilde Edim (Anlam):
Fiillerin iş, oluş, kılış ve yargı olan temel anlamlarına edim denir. Fiilleri edimlerine göre üç grupta inceleyebiliriz:
1. Kılış (iş) Fiilleri: Bir iş, hareket anlatan bu fiiller, nesne alabilir. Bu fiillere yöneltilen "neyi, kimi" sorularına cevap alınabilir:
Çizmek, okumak, yazmak, kazmak, sevmek, bulmak, görmek...
2. Durum Fiilleri: Herhangi bir varlığın içinde bulunduğu hali (durumu) anlatan fiillerdir. Bu fiiller genel olarak nesne almazlar. Varlığın iradesine bağlı olarak gerçekleşen fiillerdir:
Yürümek, uçmak, oturmak, uyumak, sevinmek, ağlamak... Bu fiiller "neyi, kimi" sorularına cevap vermedikleri için nesne almazlar.
3. Oluş Filleri: Herhangi bir varlıkta irade dışı meydana gelen değişikliği anlatan fiillerdir. Oluş bildiren fiiller nesne almazlar:
Acıkmak, büyümek, sararmak, yaşlanmak, doymak, uzamak...
UYARI:
Durum fiilleri ve oluş fiilleri arasındaki en önemli fark şudur : Durum fiillerinde eylem varlığın iradesine (isteğine) bağlı olarak gerçekleşir. Örneğin "yürümek" fiili insanın iradesine bağlıdır. İstersen yürürsün, istemezsen yürümezsin. Ancak "acıkmak" fiili oluş bildirmektedir. İnsan istese de istemese de acıkır. Yani irade dışı oluşları anlatır.
ÇEKİMLİ FİİL
Bir fiilin kip ve şahıs bildirecek biçimde yapılanmasına çekimli fiil denir. Bu çekimde kip mutlaka vardır; ancak şahıs bazen bulunmayabilir. Çekimli bir eylemi iyi kavramak için "kip ve şahıs" kavramlarını bilmek gerekir.
FİİLLERDE KİP
Bir fiilin zaman ve anlam özelliklerine göre farklı eklerle değişik biçimlere girmesine fiillerde kip denir.
Türkçede fiil kipleri genel olarak iki grupta incelenir:
1. Haber (Bildirme) Kipleri
2. Dilek (Tasarlama) Kipleri
1. HABER (BİLDİRME) KİPLERİ
Bir fiilin çekiminde kesin olarak zaman bildiren fiil kiplerine haber kipleri denir. Bir İşin, oluşun ya da durumun hangi zamanda yapıldığını anlatan fiil kipleridir. Buna göre fiil kiplerini beş grupta inceleyebiliriz:
a) Şimdiki Zaman Kipi:
Eki -(i)yor'dur. İş ile anlatışın aynı anda yapıldığını bildirir. Geçmişten süregelen durumları da anlatır:
· Misafirler için yemek hazırlıyorum.
· Üç yıldır bu işyerinde çalışıyorum.
b) Gelecek Zaman Kipi:
Eki -acak, -ecek'tir. İşin anlatıştan sonra yapılacağını bildirir:
Sınav bir ay sonra yapılacak.
Yarınki maça o da gidecek.
c) Geniş Zaman Kipi:
Eki -r (-ar, -er, -ır, -ir)'dir. İşin herhangi bir zamanda yapılabileceğini anlatır. "Her" anlamını ifade eder. Genel gerçekleri anlatır.
Akşamları bir bardak süt içer.
(her akşam)
Dünya, Güneş'in etrafında döner.
(her zaman)
d) Görülen Geçmiş Zaman Kipi:
Eki, -dı, -di (-ti, -ti)'dir. işin anlatıştan önce yapıldığını anlatır. Bu kiple çekimlenen eylemleri anlatıcı ya kendisi yapmıştır ya da eylemin gerçekleşmesine tanık olmuştur:
Dünkü konsere o da gitti.
Güzel bir araba aldım.
e) Duyulan Geçmiş Zaman Kipi:
Eki, -mış, -miş (-muş, -müş)'tir. İşin anlatıştan önce yapıldığını başkasından duyma şeklinde anlatır:
· Onlar, üç yıl önce buraya yerleşmiş.
· Dünkü kazada üç kişi yaralanmış.
"-miş" eki, her zaman başkasından duyulma anlamı taşımayabilir:
Genç yaşta saçların ağarmış.
(Görülen, şahit olunan bir durumu anlatmaktadır.)
Yorgunluktan olacak, uyuyakalmışım.
(Sonradan farkına varılan bir durumu anlatmaktadır.)
2. DİLEK (TASARLAMA) KİPLERİ
Bu kiplerde zaman anlamı yoktur. Bu tür fiil kiplerini dört şekilde inceleyebiliriz :
a) Gereklilik Kipi: Eki, -malı, -meli'dir. Eylemin yapılması gerektiğini anlatan kiptir. Bazen cümleye ihtimal anlamı da katar:
Bu kitabı bir ay içinde bitirmeliyim.
(Gereklilik anlamı vardır.)
Bu saatte işten çıkmış olmalı.
(İhtimal anlamı vardır.)
b) Dilek - Şart Kipi:
Eki, -sa, -se'dir. Bazen koşul, bazen de dilek anlamıyla çekimlenir:
· Çocuk erken uyuşa da çıksak. (Koşul)
· Bugün gelmese yarın gelse. (Dilek)
c) İstek Kipi:
Eki, -a, -e'dir. Cümleye istek anlamı katar:
· Bu yaz Karadeniz'e gidelim.
d) Emir Kipi: Kip eki yoktur. Eylemin yapılmasını buyruk şeklinde bildiren eylem kipidir. Birinci tekil ve birinci çoğul şahsın emir çekimi yoktur.
Çekimi
Gel- gelin(geliniz) :10:
impo387 Tarih: 20.10.2012 14:02
arkadaşlar bn 7.sınıfım ama böle bişi görmedim derslerde neden? çok garip geldi..:19:
hknkn1907 Tarih: 15.03.2012 17:39
teşekkürler:14::78: