* NİYET NİYYET *
Azim, kasıt, kesin irade kalbin bir şeyi bilmesi kalbin bir şeye karar verip, o işin niçin yapıldığını bilmesi anlamında bir fıkıh terimi. Çoğulu niyyâtdır.İslamda yapılan amellerin değeri niyete göre belirlendiği için, niyetin önemli bir yeri vardır. Hz. Ömer den rivayet edilen bir hadiste de şöyle buyurulur
* Ameller ancak niyetlere göredir *
Herkes için ancak niyet ettiği şey vardır. Kimin hicreti Allah ve Resulüne ise, onun hicreti Allah ve Resulünedir. Kimin hicreti de dünya veya bir kadınla evlenmek için ise, onun hicreti de, hicret ettiği şeyedir . İmam Şâfiî ve diğer bazı âlimler, bu hadisin İslamın üçte birini teşkil ettiğini, yine İmam Şâfiînin fıkhın yetmiş konusunun bu hadisi şerifle bağlantılı olduğunu söylediği nakledilir.Ebu Dâvud şöyle demiştir
* Hz. Peygamberden beşyüz bin hadis yazdım. Bunlardan hükümler konusunda dörtbin sekizyüz hadis seçtim. Zühd ve takvâya dair hadislere gelince onları kitabıma almadım. Bir kimseye bunlardan dini için aşağıdaki dört tanesi yeter
* 1) Ameller niyetlere göredir.
* 2) Helâl ve haram açıklanmıştır.
* 3) Kişinin kendini ilgilendirmeyen şeyleri bırakması müslümanlığının güzelliğindendir.
* 4) Sizden biriniz, kendisi için sevip arzu ettiği şeyi mümin kardeşi için de istemedikçe gerçek mümin olamaz hadisleridir .Bazan niyet amelin de önüne geçer. Çeşitli sebeplerle işlenemeyen amel, niyet sebebiyle sanki işlenmiş gibi ecir kazandırır. *
Zeyd b. Sabit ten şöyle dediği rivayet edilmiştir
* Müminlerden savaşa katılmayıp oturanlarla, Allah yolunda mallarıyla canlarıyla cihad edenler bir değildir ayeti inince, Allah Elçisi bunu yazmamı istedi. Tam bu sırada bir ama olan Abdullah İbn Ümmi Mektûm gelerek Ey Allahın Resulü cihada gücüm yetseydi, ben de gider düşmanla savaş yapardım dedi. Bunun üzerine Cenabı Hak aynı ayetin devamında Özürsüz olarak savaşa katılmayıp oturanlar istisnasını indirdi *
* İbadette Niyet İlişkisi
Hanefilere ve bir rivayette İmam Mâlike göre abdest ve gusülde niyet farz değil sünnettir. Delil abdest ayetinde
* Ey iman edenler! Namaza kalkacağınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerinizle birlikte ellerinizi yıkayın. Başınıza meshedin. Her iki topuğunuzla birlikte ayaklarınızı da yıkayın *
buyurularak abdestin dört farzı belirlenmiş, niyetten söz edilmemiştir. Hadislerde de niyetten söz edilmemiştir. Diğer yandan necâsetten taharet ve setri avret gibi namazın diğer şartlarında da, niyetin şart olmayışına kıyas yapılmıştır.İmam Şâfiî, Ahmed b. Hanbel ve başka görüşünde İmam Mâlike göre ise abdestte niyet farzdır. Delil Ameller niyetlere göredir hadisi ile namaz ve teyemmümde niyetin farz oluşuna kıyastır. Ayrıca ibadette ihlâsın gerçekleşmesi ve abdestin namaz için emredilmiş olması onların dayandığı delillerdendir. Teyemmüm abdestinde niyet farzdır. Abdestin yerini alan yeni bir temizlik türü olduğu için niyetsiz olarak geçerli olmaz. İmam Züfere göre, teyemmümde niyet farz değildir .Namaz konusunda niyet namazın şartlarından olup, Allah rızası için ihlâsla namaz kılmayı dilemek ve hangi namazın kılınacağını bilmekten ibarettir. İbâdetin âdetten ayrılması ve ihlâsın gerçekleşmesi için niyet bir farzdır. Bu da ibadeti yalnız Allaha tahsis etmeyi gerektirir. Ayette şöyle buyurulur
* Oysa onlar, yalnız dini kendisine tahsis ederek.Allaha ibadet etmekle emrolundular *
Ameller niyetlere göredir hadisi de başka bir delildir. niyet kalbe ait olmakla birlikte dil ile de söylenmesi daha uygundur. Bu müstehaptır. Çünkü burada dil kalbe yardımcı olur. niyet ettim bu günkü öğle namazının farzını kılmaya demek gibi. Farz namazın veya vitir, tilâvet secdesi, adak ve bayram namazları gibi vacib bir namazın niyetinde bu namaz cinsinin belirtilmesi gerekir. Nitekim kaza namazlarında da hem vaktin hem de ilk veya son kazaya kalan şeklinde günün belirlenmesi gerekir. Meselâ Bugünkü Cuma namazının farzına veya kurban bayramı namazına niyet ettim demek gibi. Genel olarak farz namaza diye niyet etmek yeterli değildir. Nâfile namazlarda niyet ettim şu vaktin ilk veya son sünnetini kılmaya diye niyet edilir. Bununla birlikte nafilelerde mutlak niyet de yeterlidir. Müekked veya gayri müekked sünnet olduğunu veya rekat sayısını tayin etmek gerekmez. Yalnız teravih namazı için, Teravih namazını veya vaktin sünnetini kılmaya niyet ettim denilmesi ihtiyata daha uygundur. Diğer yandan namazlarda niyet ile tekbir arasına, namaza aykırı bir fasıla girmeksizin, niyetin namaza bitişik olması gerekir. Bu fasıla namazda yapılması uygun olmayan yeme, içme, konuşma gibi işlerdir. Fakat arada abdest almak, ön safa namaz için yürümek gibi namaza ait bir fasıla olursa bunun zararı bulunmaz .Oruç ister farz, ister kaza veya nafile olsun bütün çeşitlerinde niyet şarttır. İbâdeti âdetten ayırmak için namazda olduğu gibi oruçta da niyet gerekir. Oruç zimmette borç olan bir oruç ise buna geceden niyet edilmesi ve belirlenmesi gerekir. Ramazan orucunun kazası, bozulan nafile orucun kazası ve keffâret oruçları gibi. Bu çeşit oruçlara niyetin geceleyin veya en geç ikinci fecrin başlangıcında yapılması şarttır. Çünkü bu oruçlar için İslâmın belirlediği bir gün yoktur. Bu yüzden bunu oruç yükümlüsünün niyetiyle belirlemesi gerekir. Diğer yandan akşamdan böyle bir oruca karar verilmiş veya bunun için sahura kalkılmış olması da niyet yerine geçer. Bazı oruçlara ise geceden niyetlenmek şart değildir. Ramazan orucu, zamanı belli adak orucu, bütün nâfile oruçlar bu niteliktedir. Bu gibi oruçlara akşam güneşin batışından, ertesi gün, gündüzün yarısından öncesine kadar niyet edilebilir. Fakat güneşin batmasından önce veya tam istivâ zamanında yahut öğleden sonra akşama kadar hiçbir oruca niyet edilemez. Bu konuda mukîm ile yolcu veya hasta ile sağlam kimse arasında bir fark yoktur .Mâlikîlere göre her çeşit oruca, geçerli olması için güneşin batması ile fecrin doğuşu arasında niyetlenmiş olmak şarttır. Şâfiîlere göre ise yalnız nafile oruçlara zevalden önceye kadar niyet edilebilir.Diğer oruçlara ise geceden niyet etmek şarttır . Niyetin hac ibadetine etkisi haccın çeşidini belirlemede görülür. İfrad, Temettu veya Kıran haccı yapacak kimse mikatta ihrama girerken buna uygun olarak niyet eder. İhrama girerken mücerred hac için niyet edilmişse, umre yapılmaksızın yalnız hac ibadetini ifa etmekle yetinilir. İhramda kalış Akabe cemresini yapıncaya kadar devam eder. Akabe cemresinden sonra isterse nafile olarak kurban keser, sonra traş olur ve ihramdan çıkar. Temettü haccı ise hac aylarında, önce umre niyetiyle ihramagirip umreden sonra ihramdan çıkılması, sonra yeniden hac için ihrama girilmesi suretiyle yapılan hac türüdür. Aynı hac mevsimi içinde umre yaptıktan sonra ihramdan çıkmadan yapılan hacca da Kıran haccı denir. Temettu ve Kıran haccı yapanlara şükür kurbanı kesmek vacib olur.Kurban ibadetinde de niyetin önemi büyüktür. Çünkü bayram günü sırf fakirlere dağıtmak amacıyla bazı hayvanlar kesilip dağıtılsa, kurban niyeti olmadıkça sadece sadaka ecri alınabilir. Besmele kasten terkedilerek hayvanın kesilmesi halinde, etini yemek veya fakirlere yedirmek haramdır. Kurbanda, Yüce Allaha ulaşan et veya deriler değil niyet, ihlâs ve takvâdır. Kuranı Kerimde şöyle buyurulur
* Onların ne etleri, ne kanları hiç bir zaman Allaha ulaşmaz. Fakat sizden Ona yalnız takva ulaşır *
Kurbanda niyetin şart olması, onu âdet gereği hayvan kesmekten ayırmak içindir. Bu konuda delil yine Ameller niyetlere göredir hadisidir Zekâtta da, diğer ibadetlerde olduğu gibi niyet şarttır. Ameller niyetlere göredir hadisi burada da delildir. Nafile sadakadan zekâtı ayıran, niyettir. Zekatı yoksula verirken veya bu amaçla ayırırken zekât olduğuna kalben niyet edilmesi yeterlidir. Dil ile söyleme şart değildir. Bir kimse bir malı yoksula niyetsiz olarak verse, sonradan zekâta niyetlense, eğer bu mal henüz yoksulun elinde mevcutsa niyet geçerli olur. Zekâtta vekilin değil, mal sahibinin niyeti geçerlidir. Mal sahibinin, malını yoksula verirken Bunu niçin veriyorsun? gibi bir soruya düşünmeksizin zekât olarak veriyorum diyebilecek bir halde bulunması niyet yerine geçer. Zekâta niyet etmeksizin malının tamamını tasadduk eden kimseden zekât borcu düşer.Niyet, cenaze namazının şartıdır. Bu niyette ölünün erkek veya kadın, küçük erkek veya kız çocuğu olduğu belirtilir. İmam olan kimse, Allah Teâlânın rızası için hazır olan cenaze namazını kılmaya ve o cenaze için dua etmeye niyet ederek namaza başlar. Ayrıca imamlığa niyet etmesi gerekmez. Cemaatten her biri de Allah rızası için o cenaze namazını kılmaya ve onun için duaya ve imama uymaya niyet eder. Ölü erkek ise Şu hazır erkek cenaze için, Şu hazır kadın cenaze için diye niyet edilir. Çocuklar için de bu şekilde niyet edilir. Cemaatten biri sağırlığı veya sonradan yetişmesi gibi başka bir sebepten ötürü cenazenin erkek mi kadın mı olduğunu anlayamasa Üzerine imamın namaz kılacağı ölüye, imam ile birlikte namaz kılmaya ve dua etmeye diye niyet eder .
* Kaynak :
* İslam Ansiklopedisi
* İbn Abidîn, a.g.e., I, 811
* Şirbînî, MuğnîlMuhtâc, I, 344
* Şîrâzî, Mühezzeb, I,132
* İbn Rüşd BidâyetülMüctehid, I, 235
* Zühaylî, a.g.e., II, 399
* Buhârî, BedülVahy, 1, İman, 41, Nikâh, 5, Talâk,11
* MenâkıbulEnsar, 45, Itk, 6, Eymân, 23
* Müslim, İmâre, 155
* Ebû Dâvud, 11
* Tirmizî, FazâilülCihâd, 16
* Sahihi Müslim Terceme IX, 118
* Nisâ, 4/95
* Tirmizî, Tefsîru Sure, 4/19
* Ahmed b. Hanbel, V, 184
* Mâide, 5/6
* Kâsânî, Bedâyî, I,17
* Meydânî, elLübâb, I,16
* İbn Rüşd, BidâyetülMüctehid, I, 21
* Muğnî, I, 110
* Nisâ, 4/43
* Şevkânî, NeylülEvtâr, I, 258
* Zeylaî, NasburRâye, I, 48
* Beyyine, 98/5
* Fıkhulİslâmî ve Edilletuh, I, 611
* Büyük İslâm İlmihali
* Kâsânî, elBedâyi II, 85
* İbnülHümâm, FethulKadir, II, 4350, 62
* Şürünbülâlî, MerâkilFelâh
* Meydânî, elLübâb, I, 163
* Hacc, 22/37
* Buhârî, BedülVahy, 1
* İbnülHümâm, a.g.e., I, 493



Etiketler:
Beğeniler: 1
Favoriler: 1
İzlenmeler: 623
favori
like
share
panason Tarih: 17.02.2007 10:31
ELLERINE SAGLIK.
NaZ Tarih: 16.02.2007 14:33
faydali bilgiler icin tesekkürler

ALLAH razi olsun