[COLOR=burlywood]PARALELLER VE MERİDYENLER



PARALEL DAİRELER

Ekvatora ve birbirine paralel uzandığı kabul edilen çizgilerdir.

[COLOR=chocolate]Paralel Dairelerin Özellikleri:

Paralellerin başlangıcı Ekvatordur ve en büyük paraleldir. Yeri doğaldır.
Bir paralel üzerinde bulunan bütün noktaların Ekvator ve kutup noktalarına uzaklıkları eşittir.
Aralarındaki uzaklık 111er kmdir.
Merkezden alınan 1Ú lik açı farkı karşılığında çizilirler.
Enlemlerin belirlenmesinde yardımcı vasıta olarak kullanılırlar.
Paralellerin derece değerleri, Ekvatordan kutuplara doğru büyür.
Çevre uzunlukları Ekvatordan kutuplara doğru kısalır ve kutuplarda nokta şeklini alır. Bu nedenle, aralarındaki alanlar da kutuplara yaklaştıkça küçülür.
Paralel daireler meridyenlere diktir.

[COLOR=chocolate]ÖRNEK

Aynı meridyen üzerinde bulunan X ve Y noktaları arasındaki uzaklık 6438 kmdir.

X noktası Ekvator üzerinde olduğuna göre, Y noktası hangi paralel dairesi üzerinde yer alır.

26 b) 32 c) 44 d)58 e) 65

[COLOR=chocolate]ÇÖZÜM

Y’nin hangi paralel üzerinde olduğunu bulmak için 6438 kmlik uzaklık 111 kmye bölünür (6438:111) ve 58Ú bulunur.

Ekvator, dünyayı iki eşit parçaya ayırdığı kabul edilen çizgiye denir. Başka deyişle Kuzey ve Güney kutup noktalarına eşit uzaklıkta olan noktaların birleştirilmesiyle elde edilen çizgidir.

[COLOR=chocolate]Ekvatorun Özellikleri

En uzun paralel dairedir.
Paralel dairelerin başlangıcıdır. (0Ú Paraleli dünyayı kuzey ve güney olmak üzere iki yarı küreye ayırır.)
Güneş ışınlarını 21 Mart ve 23 Eylülde dik alır.
Çizgisel hızın en fazla, yerçekiminin en az olduğu yerdir.
Üzerinde gece ve gündüz süreleri her zaman eşittir.


MERİDYENLER

Yerin merkezinden alınan 1Ú lik açı farkıyla çizilen ve bir kutuptan diğer kutup noktasına (Yerin dışından) uzandığı kabul edilen çizgilerdir.

[COLOR=chocolate]Meridyenlerin Özellikleri

Meridyenler arasında 1Ú lik açı farkı vardır.
Her meridyen yarım çember şeklindedir.
360 adet meridyen yayı bulunur.
Meridyenlerin başlangıcı İngilterenin Greenwich rasathanesinden geçer (0Ú meridyeni). Bu meridyene baş meridyen denir. Yeri doğal değildir.
Başlangıç meridyeninin doğusundaki meridyenlere doğu meridyenleri, batısındaki meridyenlere batı meridyenleri denir.
Meridyenlerin derece değerleri 0Ú meridyeninden doğu ve batıya doğru gidildikçe büyür.
Bir paralel üzerindeki bütün meridyen aralıkları birbirine eşittir.
Meridyenler arasındaki uzaklık sadece Ekvator üzerinde 111 kmdir. Bu uzaklık kutuplara doğru azalır ve bütün meridyenler kutuplarda birleşir. (Meridyenlerin bu özelliği Yerin Geoid şeklinde olmasının sonucudur.)
Her meridyenin tam karşısındaki meridyene anti meridyen denir. Örneğin 0Ú meridyeninin antimeridyeni 180Ú meridyenidir.
180Ú meridyeni tarih değiştirme çizgisidir.
Meridyenler boylamların ve saatlerin (zamanın) belirlenmesinde kullanırı.
Meridyenler arasındaki zaman farkı 4er dakikadır.
Paralelleri dik kesen meridyenlerin uzunlukları birbirine eşittir.
Aynı meridyen üzerindeki yerlerde yerel saat de aynıdır.
Aynı meridyen üzerindeki yerlerde, Güneş 21 Mart ve 23 Eylülde aynı anda doğar ve aynı anda batar. Diğer tarihlerde ise yerel saatler aynı kalırken Güneşin doğuş ve batış saatleri değişir. Bunun nedeni eksen eğikliğidir.

[COLOR=chocolate]ÖRNEK


Dünya üzerinde olduğu varsayılan 360 meridyen yayı, başlangıç meridyeninden başlayarak 180i doğuda, 180i batıda olmak üzere ayrılmış, 180Ú meridyeni aynı zamanda tarih değiştirme çizgisi olarak kabul edilmiştir.

Yalnızca bu bilgilere dayanarak yerel saati başlangıç meridyeninden 50 dakika ileri olan bir nokta için;

Dünyanın bu noktadaki dönüş hızı

Ekvatora olan uzaklığı

Tarih değiştirme çizgisine göre zaman farkı

Başlangıç meridyenine olan uzaklığı

Bilgilerinden hangilerine ulaşılabilir?

(2001)

[COLOR=chocolate]ÇÖZÜM

Yerel saati başlangıç meridyeninden 50 dk ileri olan yer (50:4ten) 12Ú30 doğu meridyeni üzerindedir.

Sadece meridyen derecesi bilinen bir yerin çizgisel hızı, Ekvatora uzaklığı ve başlangıç meridyenine uzaklığı bilinemez. Çünkü bunları tesbit edebilmek için o yerin enlem derecesi bilinmelidir.

O halde, meridyenden faydalanılarak bir yerin sadece tarih değiştirme çizgisiyle arasındaki zaman farkı tesbit edilebilir.

Doğru Seçenek Yalnız III



[COLOR=chocolate]ENLEM

Yeryüzündeki herhangi bir noktanın ekvatora uzaklığının merkezdeki açı cinsinden değerine enlem denir.

Ekvatora yakın (0Ú - 30Ú enlemleri arası) enlemlere alçak enlemler, kutuplara yakın enlemlere de (60Ú - 90Ú enlemleri arası) yüksek enlemler denir. 30Ú - 60Ú enlemleri arasına ise, orta enlemler denir.

[COLOR=chocolate]Enlemin Etkileri

Dünyanın dönüş hızı (çizgisel hız) enlemlere bağlı olarak değişir. Kutuplara gidildikçe dönüş hızı azalır.
Atmosferin kalınlığı enleme göre değişir.
Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe yerçekimi artar.
Gece-gündüzlerin uzama ve kısalma süreleri enlemlere göre değişir. Kutuplara yakın enlemlerde gündüz ve geceler daha çok uzayıp kısalır. Aynı enlem üzerindeki bütün noktalarda gündüz süreleri her zaman birbirine eşittir.
Enlemleri aynı olan bütün noktalar Ekvatora eşit uzalkıltadır.
Güneş ışınlarının düşme açısı, sıcaklıkler ve iklim özellikleri enlemlere göre değişir.
Buna bağlı olarak,

Bitki örtüsü
Tarım ürünleri
Toprak yapısı
Hayvan türleri
Akarsu rejimleri
Buzul alt sınırı ile orman, tarım ve yerleşme üst sınırları enleme göre değişir.
Yerleşme özellikleri ve yaşam biçimleri enlemlere göre değişir.
Sıcaklık, ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe azalır.
Kuzey Yarımkürede güneyden, Güney Yarımkürede ise kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı artırır.
Deniz ve okyanusların sıcakluk ve tuzluluğu kutuplara gidildikçe azalır.
Cisimlerin gölge uzunluğu kutuplara gidildikçe artar.

[COLOR=chocolate]ÖRNEK

Kırkıncı paralel üzerindeki bir noktanın hangi yarımkürede yer aldığı aşağıdakilerin hangisine bakılarak saptanamaz?

Gece-gündüz süresinin eşit olduğu güne

Gündüz süresinin uzamaya başladığı güne

Gölge boyunun en kısa olduğu aya

Sıcaklık ortalamasının en düşük olduğu aya

Cisimlerin öğle saatindeki gölgesinin yönüne

(2001)

[COLOR=chocolate]ÇÖZÜM

Gece-gündüz eşitliği yaşanan günler bütün merkezler için aynıdır (21 Mart ve 23 Eylül).

Buna göre, paralellere göre farklılık göstermeyen bir özelliğe bakılarak hangi yarımkürede olduğu bulunamaz.

Doğru Seçenek A

Enlemin etkileri Dünyanın şeklinin yuvarlak olmasından kaynaklanır. Bu nedenle üniversite sınav sorularında enlem cevabı verilmesi gerekirken, Yerin şekli cevabının verilmesi sizleri yanıltmamalıdır.



BOYLAM

Bir noktanın başlangıç meridyenine uzaklığının merkezdeki açı cinsinden değerine boylam denir.

Boylamın Etkileri

Boylamın sadece zaman kavramına (yerel saatlere) etkisi vardır. Başka deyişle boylamları aynı olan noktaların yerel saatleri de her zaman aynı olur.

Yeryüzündeki harhangi bir noktanın derece, dakika ve saniye cinsinden enlem ve boylamla belirlenmesi mümkündür. Ancak yeryüzündeki tüm noktalardan paralel ve meridyenler geçmez. Paralellerle enlemler, meridyenlerle de boylamlar arasındaki fark esas itibariyle bununla ilgilidir.

Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 1287
favori
like
share
MeMoLi Tarih: 08.09.2007 04:45
:89: emegine saglık
turkbey Tarih: 06.09.2007 00:31
ellerine saglik
askey Tarih: 29.07.2007 13:50
tesekkurler kardes paylasim icin ellerine saglik
karakurum Tarih: 20.07.2007 20:32
teşekkürler
Sindy Tarih: 21.06.2007 20:25
ellerine saglik Nerqish