SİNİR SİSTEMİ



Canlılarda içten ve dıştan gelen uyarıları alan ve değerlendi¬ren, tepki oluşumunu sağlayan sistemdir.
a) Bir Hücrelilerde Sinir Sistemi: Sinir sistemi yoktur. Uya¬rılar hücre yüzeyindeki reseptörlerle alınıp; kamçı, sil gibi tep¬kime yapılarına iletilir. Terliksi hayvanda sinir telcikleri vardır.
b) Omurgasız Hayvanlarda Sinir Sistemi: Hidra, deniz ana¬sı ve mercanlarda merkezi sinir sistemi yoktur. Fakat sinir tel¬lerinden oluşan sinir ağı bulunur. Sinir hücreleri sinaps yap¬madan birbirine değerek bir ağ oluşturur. Canlı bütün vücudu ile tepki gösterir. Yassı solucan, toprak solucanı ve böcekler¬de vücut boyunca uzanan ip merdiveni şeklinde sinir sistemi vardır. Ayrıca beyin görevi yapan bir çift baş ganglionu vardır.
c) Omurgalı Hayvanlarda Sinir Sistemi: Balıklardan meme¬lilere doğru gelişen bir merkezi sinir sistemi görülür. Memeli¬lerde beyindeki kıvrımlar daha fazladır.
Uyarıfarı alan yapılara reseptör denir. Reseptörler;
- Belirli bir bölgede toplu veya dağınık olabilir.
- Yüzeye yakın veya derinde olabilir.
- Fiziksel veya kimyasal olarak uyarılabilir.
- Sinir doku veya epitel dokudan oluşabilir.
- Eşik şiddetindeki uyanlarla uyarılırlar.
Uyarılar sonucu tepki olarak harekete geçen yapılara efektör denir. Efektörler kas veya bez olabilir.
Sinir hücrelerine nöron denir. Nöronlar gövde (çekirdek ve si-toplazma) ve uzantılardan (Akson ve dentrit) oluşur.
Dentrit: Kısa, çok ve uyarıları gövdeye getirir. Akson: Uzun, tek ve uyarıları gövdeden götürür. Schwann Hücreleri: Miyelin kılıfı oluşturur. Ranvier Boğumu: Miyelin kılıfsız bölgedir.
Mivelin Kılıfı: Aksonu izole eder. İletim hızı miyelinlilerde 120 m/s, miyelinsizlerde 12 m/s dir.
Görevlerine göre üç çeşit sinir hücresi vardır:
1. Duyu Nöronu: Uyarıları reseptörlerden alır ve merkezi nö¬ronlara iletir.
2. Motor Nöron: Merkezi sinirlerde oluşturulan tepkiyi ilgili efektörlere (kas ve bez) iletir.
3. Ara (Merkezi) Nöron: Uyarılara cevap oluşturan veya oluşturmayan veya yeni uyarı oluşturan sinirlerdir. Uyarılar çift yönlü olabilir.
Görünüşlerine göre, üç çeşit sinir hücresi vardır.
a) Tek Kutuplu: Hücrede bir tane uzantı vardır.
b) İki kutuplu: Akson ve dentrit karşılıklı uçlardan çıkar.
c) Çok kutuplu: Çok sayıda uzantı çıkar, akson bir, dentrit çok sayıdadır.
Uyarılara tepki; Uyarı -> Reseptör —> Duyu siniri -> Ara sinir
—> Motor sinir —> Efektör -> Tepki şeklinde oluşur.
Sinir hücrelerinde impuls iletimi tek yönlüdür ve bu yön dent-ritten akson'a doğrudur.
Uyarıların Alınması: Uyarılar reseptörlerle alınır. Uyarıların alınması için uyarının en az eşik şiddetinde olması gerekir. Uyanlar;
- Eşik şiddetinin altında ise alınmaz.
- Eşik şiddetinde ise alınır ve impuls oluşur.
- Eşik şiddetinden büyükse çok sayıda ve büyük impuls olu¬şur.
- Eşik şiddetinin çok üstünde ise yine alınmaz.
impuls iletim hızı sabittir değişmez, fakat sayısı ve şiddeti de¬ğişebilir. Uyarının şiddeti, frekansı ve süresi artarsa impuls sayısı ve şiddeti artar. Bu da tepki şiddetini artırır.
İmpuls Taşınması: Dinlenmekte olan sinir hücrelerinin dışı (+)'dır. Bunu sağlayan dışarıdaki çok sayıda Na+ ve az sayı¬daki Cr'dir. Oysaki iç (-)'dir. Bunu da sağlayan içteki çok CI" ve az K+ dır. Buna polarize hal denir. Aktif taşıma ile sağlanır. Uyarı oluştuğunda aktif taşıma yapılamaz. Na+ içeri, K+ dışa¬rı çıkar. Na+ nın girişi K+ nın çıkışından hızlı olduğundan yük¬ler yer değiştirir. Buna depolarize denir. Bir sûre sonra sinir hücresi eski haline gelir. Buna da repolarizasyon denir.

Sinaps: Sinir hücreleri arasındaki boşluklardır. Sinir hücreleri birbirine değmez. Uyarılar bir sinirden diğerine veya efektöre sinapslardan kimyasal olarak nörotransmitter maddelerle ak¬tarılır.

Sinapslarda; :
- Uyarılar kimyasal olarak iletilir.
- Nörotransmitter maddeler salgılanır. (Histamin, dopamin, seratonin, asetil kolin ve nöradrenalin vs.)
- Ekzositoz ve endositoz olur.
- Seçici direnç vardır. Bazı uyarılar durdurulur. Bazı uyarılar hızlandırılır.
- Süre kaybı vardır, impuls iletim hızı düşer.

İNSANLARDA SİNİR SİSTEMİ


MERKEZİ SİNİR SİSTEMİ
Beyin ve omurilikten oluşur. Merkezi sinirler bulunur.
1. Beyin: Beyin, kafatası içinde ve üç zarla örtülüdür.
a) Sert Zar: Kafatasına içten yapışık ve sert zardır. Dıştan ge¬len darbelere karşı beyni korur.
b) Örümceksi Zar: Sert zar ile ince zar arasında bulunur. Bağ dokusu liflerinden oluşur. Arasında beyin omurilik sıvısı (BOS) bulunur. Bu sıvı;
- Beyni mekanik etkilerden korur.
- Kan ile hücreler arasında madde alışverişini sağlar.
- İyon değişiminin dengede kalmasına yardım eder.
c) İnce zar: En içteki zardır. Beyne yapışıktır. Kan damarları bulunur. Beyin hücrelerini difüzyonla besler.
Beyin ön, orta ve arka beyinden oluşur.
a) On Beyin: Ön beyin, uç ve ara beyin olarak iki kısımda in¬celenir.
Uç Beyin (Beyin Kabuğu^: iki yarımküreden oluşur. Yarım küreleri birbirine bağlayan köprüler vardır. Üstteki köprülere nasırlı cisim, alttaki köprülere beyin üçgeni denir. Beyin ya¬rımkürelerini enine bölen yarığa rolanda yarığı denir. Dışta boz madde (dentrit ve gövde), içte ak madde (akson) bulu¬nur. Görevleri;
- Beş duyu merkezidir.
- Uyarıların en son geldiği yerdir.
- İstemli hareketleri yaptırır.
- Zeka, hafıza, hayâl his, irade ve öğrenme merkezidir.
Ara Beyin: Talamus ve hipotalamustan oluşur. Talamus koku duyusu hariç, bütün duyuların toplanma ve dağıtım merkezi¬dir. Duyular burada düzenlenerek beyin kabuğuna gönderilir. Hipotalamus ise iç organ ve dokuların kontrol merkezidir. En önemli görevleri;
- Hipofizin uyarılarak endokrin sisteminin kontrolü
- Vücut ısısı
- Uyku ve iştah
- Eşeysel olgunlaşma vs. dir.
b) Orta Beyin: İşitme ve görme (gözbebeği açıklığının ayar¬lanması) reflekleslerini yaptırır. Ayrıca kas tonusunu ayarlar.
c) Arka Beyin: Beyincik ve omurilik soğanından oluşur.
Beyincik: Kas hareketlerini düzenler. Beyincik yarımküreleri pons'la birbirine bağlanır. Ayrıca kulaktaki yarımdaire kanalla¬rı ile beraber vücudun dengesini sağlar.
»
Omurilik Soğanı: Yapısı omuriliğe benzer. Yani dışta ak madde, içte boz madde bulunur. Beyinden çıkan bazı sinirler omurilik soğanından çapraz geçerler, iç organların çalışması¬nı kontrol eder. Kontrol ettiği olaylar;
- Solunum - Hapşurma - Öksürme
- Dolaşım - Kusma - Sindirim
- Çiğneme - Karaciğerin şeker ayarlaması vs. dir.
2. Omurilik: Omurganın içinde, omurga boyunca uzanır. Dış¬ta ak madde, içte boz madde vardır. Duyusal impulsların ço¬ğu, omurilikten çapraz geçer.

Omuriliğin görevi;
- Vücuttan beyne gelen, beyinden kaslara gönderilen impuls-ları iletmek.
- Refleks hareketlerini yaptırmak.
- Alışkanlık hareketlerini denetlemektir (Yüzme, dans etme, bisiklet sürme, v.s.).
Refleks olayı;
- Daha az sinaps içerdiğinden süre kaybı azdır.
- Uyanlar duyu sinirleri ile arka kökten ara sinirlere gelir.
- Cevap ön kökten motor sinirlerle efektöre gider.




ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ:
Uyartıları alıp beyin ve omuriliğe götüren, oluşturulan tepkiyi doku, bez ve organlara götüren sinirlerin tümüne çevresel si¬nir sistemi denir. Duyu ve motor sinirlerinden oluşur.
1. Somotik Sinir Sistemi:
isteğimizle yaptığımız davranışları yapar. Uç beyin ve beyin¬cik kontrolündedir.
2. Otonom Sinir Sistemi:
isteğimiz dışında çalışır. Omurilik soğanı ve omurilik kontro¬lündedir. Sadece miyelinsiz motor nöronlar bulunur. Otonom sistem birbirine zıt çalışan sempatik ve parasempatik sistem¬den oluşur. Sempatik sinirler kalp, akciğeri hızlandırır, sindiri¬mi yavaşlatır. Parasempatik sinirler, kalp ve akciğeri yavaşla¬tır, sindirimi hızlandırır.

Etiketler:
Beğeniler: 1
Favoriler: 0
İzlenmeler: 2506
favori
like
share
burakdrsn34 Tarih: 14.09.2008 08:08
ÇOKTANDIR MERAK ETTİĞİM Bİ KONUYA YANIT VERMİŞSİNİZ ÇOK TEŞEKKÜRLER