Rakım : 1 500 m
Yüzölçümü : 1 445 km2
Nüfus : 25 958 (1997)

Konumu: İlçe; İI topraklarının güney doğusundadır. Doğuda; Sivas Gemerek, güneyde; Kayseri Sarıoğlan Felahiye, batıda; Çandır, kuzeyde; Akdağmadeni ve Sarıkaya ilçeleriyle çevrilidir.

Fiziki Coğrafyası: İlçe arazisi genellikle dağlıktır. Doğuda Akdağlar, batıda Gevencik Dağı, kuzeybatıda ise, Beydağı yer almaktadır. Vadilerle parçalanmış olan engebeli arazi, yer yer dalgalı düzlükler görünümüne kavuşmaktadır. İlçede tanınmış büyük bir akarsu yoktur. Ancak, çok sayıda küçük dere ve öz bulunmaktadır. çayıralan Özü, en önemli akarsuyudur. Beypınarı ve Kayapınarı sularının birleşiminden oluşan Karacal Özü, Aşağıtekke Deresi, Külekçi suyu ve Dere Ke mal ise, çayıralan Özü'nün önemli kollarını oluş turmaktadır. Doğal göllerin bulunmadığı ilçede, Yahyasaray ve İğdecik barajlarının göletleri, hem tarım alanlarının, sulanmasında kullanılmakta, hem de çevreye bir görüntü kazandırmaktadır. İklimin karasal olduğu ilçede, yazlar; sıcak ve kurak, kışlar ise, soğuk ve kar yağışlı geçmekte dir. Akdağlar ilçeyi sert rüzgarlara karşı koru maktadır. Hakim bitki örtüsü bozkırlardan oluş muştur. Yağışların daha çok olduğu dağlık alan larda ise; çam, meşe ve ladin türlerinden oluşan ormanlar yer almaktadır (% 43.76). Çayıralan, Yozgat il'i genelinde Ormanların en yoğun oldu ğu ilçelerden birisidir. Vadi tabalarındada söğüt ve kavak toplulukları yer almaktadır.

Beşeri ve Ekonomik Coğrafyası: İlçenin nüfu su, 25 958 olup, 15 501'i köylerde, 10 457'si ise, il çe merkezinde yasamaktadır. Halkın başlıca geçim kaynakları; tarım, hayvancılık ve orman işçiliğidir. İlçede, akarsu boylarında ve düzlüklerde tarım yapılmakta olup; buğday, arpa, mercimek, nohut, sulanabilen yerler de ise, bunlara ek olarak şekerpancarı, fasulye ve patates gibi ürünler yetiştirilmektedir. İlçede, mer'aların geniş yer kaplaması havyancılığın da önemli bir gelir kaynağı olmasını sağlamıştır. Ayrıca, son yıllarda, besi hayvancılığına da önem verilmiş olup, merinos koyun ve üstün ırk sığır yetiştirilmektedir. İlçede; yün ve kendir dokumacılığı önem kazanmıştır. Arıcılık potansiyeli de çoktur.

Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 4064
favori
like
share
buse25 Tarih: 28.09.2008 01:22
teşekürler emeğine sağlık....
bugulu-gözler Tarih: 23.09.2008 12:13
Çayıralan İlçesinin tarihi ilk çağlara kadar uzanır. Bu iddiayı yöremizde bulunan tarihi harabeler, yollar, han ve bunun gibi tarihi eserler belgelemektedir. İlçemiz; Anadolu tarihinde Kızılırmak Havzasında etkin bir bölge olmuştur. Birçok topluluk değişik çağlarda bu bölgeye yerleşerek devlet kurmuş kültür ve medeniyete belge olan eserler bırakmışlardır.




Çayıralan’ın doğal şansı, Orta Kızılırmak kavisinde bulunması, Özler dediğimiz hayata elverişli havzalardan birisi olmasıdır. Ayrıca tarihi önemi olan Kayseri, Sivas illerine de çok yakındır.




Çayıralan’ın güneyinde Kızılırmak’ın üzerinde tarihi beş köprü görülmektedir. Anadolu üzerinde kuzeyden-güneye, güneyden de kuzeye geçen yolların bu köprülerden geçtiği tespit edilmiştir.Yollar ve köprülerin bugün birçoğu ayakta olup, bazıları harabe haline gelmiştir. Yine bu yerlerde l7-l8 tane han ismi söylenmektedir. En son araştırmalara göre de doğudan-batıya,batıdan-doğuya uzanan kervan yollarının bir tanesi ilçemizden geçmektedir. Kızılırmak’ın kuzeyindeki yol Konya-Aksaray’a doğru uzanmakta buradan da Hacıbektaş ve ilçemiz vadisinden Sivas-Erzurum ve Tebriz’e kadar gitmektedir. Bir Arkeolog’ un incelemeleri ile Çayıralan’ın 2,5 km doğusunda Yassı Hüyük üzerinde tarihi Tuğulhan (Çayırşeyhi) bugünkü Çayıralan isminin alınmasında etken olmuştur. Yine Beypınarı mevkiinde Han’ın İnişi diye bilinen yerde bağlı han görülmektedir. İçanadolu Bölgesinin ilk yerleşik halkı Hitit’lerdir. Hititler Boğazkale’yi merkez yapmakla beraber yöremizi askeri ön karakol olarak kullanmışlardır. Bu iddiamızda l934-l935 yıllarında Çayıralan’da çıkan Hitit Kraliçesi mezarı eşyaları belgelemiştir.




M.Ö Perslerin Anadolu hakimiyeti ile bölgemize preslerin sahip olduğu bilinmektedir.Lidya ve Frigyalılarla M.Ö 552 yılında Kızılırmak üzerinde yapılan savaşta Persler yenilmiş, Kızılırmak sınır kabul edildiğinden, bölgemize hakimiyetleri sürekli olmamıştır.




Roma İmparatorluğunun Bergama Krallığını ele geçirmesiyle bu imparatorluk bölgemize hakim olmuş ve Doğu Anadolu’ya kadar yayılmışlardır. Bu devrede yukarıda belirttiğiniz yol ve hanlarda sahip oldukları yollar üzerindeki dikili işaret direkleri(taşlar) bölgemiz içinde sık rastlanmaktadır. O zamanlardan kalma köy harabeleri mevcut olup ;mezar taşları kitabelerinde bu durum belirtilmektedir.




Persler’e karşı Makedonya Kralı İskender, Asya seferine çıktığında bölgemiz Orta Kapadokya Devletinin elinde kalmıştır.İsmi Danişmentbey’in yazlık yerleşim bölgesinden isim olarak kalmıştır.




l243 Kösedağ Savaşından sonra Selçuklular ve İlhan’lı devletine bağlı valilerce idare edilmeye başlamış, Sivas ve Kayseri bölgemize merkezlik yapmıştır Bölgemizde daha sonra bölge valisi Eratna Bey’ in idaresine geçmiştir.Eratna Bey aslen Uygur Türklerindendir.Cengiz’in ordularında görev yaptığı görülür.Yöre halkının çoğunluğu Uygur Türkü asıllıdır. Eratna Beyin ölümü ile kadısı olan Kadı Burhanettin idareyi ele geçirmiştir.Bu dönemde Kayseri’ye bağlanmıştır.O günkü ismi Akdağ olarak görülür.Bu isim Uygur Türklerince verilmiştir.




Oğuzların Gülhan kolu olan Dulkadiroğulları önce Maraş, Elbistan yöresine daha sonra bölgemize gelerek yerleşmişlerdir. Bozok asıllı bu obalar ve Uygurlardan sonra yörenin Bozok ismini aldığı görülmektedir.









(X11-X1V YY ) Bozok’un merkezi ikiye ayrılmıştır.Akdağ (Çayıralan) Bozok’un merkezi olmuştur. Bu devrede geniş bir bölgeyi idare ettiklerini görüyoruz.Örneğin 640 Çiftlik köyü olduğu kaydına rastlanmaktadır.




Osmanlı Devletinin doğuya genişlemesi ve seferleri sırasında bölgemiz zarar görmüş ve Yavuz Sultan Selim tarafından l520’de imparatorluğun içine alınmıştır.Daha sonra burada eyalet oluşturulmuştur. Bu devrede bile Çayıralan bu eyalete merkezlik yapmıştır. Bu durumu açıklayan vakıf belgeleri, camiiler, köprüler ve mezarlar vardır. Eyalet sistemi içinde bir ara Ankara eyaletine bağlı görülmektedir. 1876 yılından sonra Boğazlıyan ve Akdağmadeni ilçe olmuş,uzun süre Çayıralan Boğazlıyan’a bağlı Çayırşehri ismiyle nahiye olarak görülmektedir. 1892-1936 yılları Boğazlıyan idaresi Uzunlu’da ikamet ettiği için Çayıralan’da Uzunluya bağlı görülür.




l948’de idari tanzimle tekrar ilçe haline getirilmiş, Yozgat İl’ ine bağlanmıştır.




İlçe olarak Akdağ’ların batı eteğinde denizden l400 metre yükseklikte kurulmuş olup; kışları soğuk, yazları sıcak geçen kırsal bir iklime sahiptir. İlçenin akarsuları yoktur. Ancak dağlık ve ormanlık yörenin özelliği olarak küçük akarsulardan beslenen Beypınarı Çay’ı ilçenin doğusundaki Kaynarpınar’ı sularının birleşmesinden meydana gelen akarsu ile A.Tekke köyü yöresinden gelen Karalı Suyunun birleşmesi ile Kozan Çay’ı oluşmuştur.




Yerleşim yeri olarak bağlı köyleri ile birlikte çok dağlık bir araziye sahiptir. Doğudan Akdağlar Batıdan Gevencik dağları ile çevrilmiştir. Güneyi, kuzeyi ve doğu yöreleri oldukça engebelidir. Çayıralan’ın ikliminin özelliğine uygun olarak hakim bitki örtüsü steptir.Dağlık alanları daha nemli ve daha yağışlı olması nedeniyle seyrekde olsa çam ve meşe türünden ağaçlarla kaplı olduğu görülür. İlçenin yüzölçümü 900 Km2 ‘ dir.




B) Nüfus Durumu :




İlçenin biri merkezde 4’ü kasabalarda olmak üzere 5 adet belediyesi, 18 adet köyü vardır. 2000 yılı Genel Nüfus sayımına göre toplam nüfusu 32.880’dir. İlçenin merkezinin nüfusu 14.046, Çokradan kasabasının 2462, Konuklar Kasabasının nüfusu 3321, Curali kasabasının nüfusu 2.588, Evciler Kasabasının 2.861 dir. 7.602 kişi ise köylerde yaşamaktadır.




YERLEŞİM YERİ ADI N Ü F U S U İLÇEYE UZAKLIK (KM)







ÇAYIRALAN 14.046 0

ALİDEMİRCİ KÖYÜ 407 20

AŞAĞI TEKKE KÖYÜ 337 15

A.YAHYASARAY KÖYÜ 104 25

AVŞARALAN KÖYÜ 202 15

CURALİ KASABASI 2.558 4

ÇOKRADAN KASABASI 2.462 5

DEREKEMAL KÖYÜ 401 13

ELÇİ KÖYÜ 200 10

EVCİLER KASABASI 2.861 14

FAHRALI KÖYÜ 231 14

GÜNYAYLA KÖYÜ 444 10

GÜZELYAYLA KÖYÜ 32 20

İNÖNÜ KÖYÜ 390 15

KALETEPE KÖYÜ 342 14

KARAKIŞLA KÖYÜ 564 20

KONUKLAR KASABASI 3.321 13

KÜLEKÇİ KÖYÜ 644 10

MENTEŞE KÖYÜ 677 18

SÖBEÇİMEN KÖYÜ 200 10

TURLUHAN KÖYÜ 452 3

YUKARI TEKKE KÖYÜ 279 10

Y.YAHYASARAY KÖYÜ 1.696 30



C) İdari Durumu :




Çayıralan Boğazlıyan ilçesine bağlı iken, l948 yılında ilçe teşkilatına dönüştürülmüştür. Merkezle birlikte 23 yerleşim yeri vardır. Bu yerlerin çoğu köydür. Bu köylerin bir kısmı orman sahası içinde olup;orman köyleri statüsündedir. İş bulmak amacıyla ilçe merkezi ve köylerindeki vatandaşlardan yurt içinde ve yurt dışında çalışmak üzere göçler olmaktadır. Bundan dolayı ilçemizde belirgin bir ilerleme kaydedilmemiştir .Yurt dışında çalışan işçilerimiz para kaynaklarını genel olarak konut yapımı ve arazi alanlarında kullandıklarından bir iş sahası kurulması mümkün olmamıştır. Yöre halkımızın genel anlamda kanunlara saygılı, emirlere uyar bir yapıya sahiptir.Ancak yeterince devlet yatırımlarından yararlanamamasının şikayeti ve iş sahasının bulunmayışı halkı göçe zorlayan sebeplerden sadece bir tanesidir. Halk devlet yatırımlarına ve çalışmalarına her zaman yardımcı olmaya çalışan bir yapıya sahiptir. Vatandaşlık görevine bağlı insan tipi yöremizde bir hayli fazla görülür. İlçeye bağlı Konuklar köyü l992 yılında kasabaya dönüştürülmüş olup, l mahallesi mevcuttur. İlçeye Curali köyü l997 yılında yapılan nüfus sayımından sonra muhtarlığın talebi üzerine belediye teşkilatı ihdas edilmiş 2 mahallesi mevcut olup, mahalle muhtarlığı seçimleri 3 Ekim l999 tarihinde yapılmıştır. Yine ilçeye bağlı Evciler, Gülderesi, Karaazap ve Çukurören köyleri l997 yılında yapılan nüfus sayımından sonra birleşerek ilgili Köy Muhtarlıklarının talebi üzerine”Evciler kasabası adı altında “Evciler Belediyesi”ihdas edilerek 4 mahalle kurulmuş olup, mahalle muhtarlığı seçimleri 03.l0.l999 tarihinde yapılmıştır. İlçe merkezinde 6, Çokradan kasabasında 4 Mahalle mevcuttur. Resmi kayıtlarda oba veya mezraya rastlanmamaktadır.









D) Eğitim ve Kültür Durumu :




Çayıralan’ın ilçeye dönüştürülmesinden sonra maarif memurluğu sonradan ilköğretim müdürlüğü olarak faaliyet gösteren kurum ll.02.l985 tarihinden itibaren İlçe Milli Eğitim Gençlik ve Spor Müdürlüğü olarak her derecedeki okul ve kurumları bünyesinde toplamış ve l989 yılında Gençlik ve Spor Müdürlüğü ayrı birim oluşturulmak üzere ayrıldıktan sonra İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü adı altında hükümet konağının bir bölümünde çalışmalarına devam etmektedir.Her derecedeki eğitim birimlerinin sevk ve idaresi bu kurumca yürütülmektedir.




Birim olarak l müdür, 2 şube müdürü, l personel şefi, 1 büro memuru,1hizmetli, l şoför ile görev yapmaktadır. Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğü hükümet konağında kendisine tahsis edilen 2 odada 1 müdür, l müdür yardımcısı, l büro memuru, 3 usta öğretmen ile hizmet vermektedir. İlçe Merkezi ve köylerinde 14 adet İlköğretim okulu olup, taşıma nedeniyle kapalı olan ilköğretim sayısı 7 ‘ dir. Bünyesinde anasınıfı bulunan ilköğretim okulu sayısı 6, taşımalı merkezi ilköğretim okulu sayısı 6, fiziki yapı yetersizliği nedeniyle l ,2,3,4,5. sınıfları açık olan ilköğretim okulu 6, Yatılı İlköğretim Bölge okulu Sayısı l’dir.









E-Ekonomik Durumu :




Köyleri ile birlikte 900 km2 alana sahip olan ilçemizin gelir kaynağı genellikle tarıma dayanır. Dağlık ve ormanlık olan yöremizde hayvan beslemekte hayvancılık ve besicilik yaygındır.Çam ormanlarının kesim ve ıslahı bir kısım vatandaşların geçim kaynağını teşkil etmektedir. İlçemizin yurt dışında çalışan işçi aileleri bir hayli fazladır. Bu durum tarım ve besiciliği olumsuz yönde etkilemektedir.




İşçilerimiz genellikle yatırımlarını ilçe dışında büyük yerleşim yerlerinde yapmaktadır. İlçenin kuruluşu ile birlikte halk genellikle gelirlerinin büyük bir kısmını orman kaçakçılığı ile sürdürmüştür. Sonraları yönelmiş ve en son zamanlarda yurt dışına işçi göndermek suretiyle gelir temin etmeye çalışmışlardır. İlçe merkezi ve Konuklar kasabasında Tarım Kredi Kooperatifleri vardır.




İlçenin girişinde küçük sanayi sitesi bulunmakta olup, sanayi esnafı bu sitede toplanmıştır. .Ziraat ve İşbankası kuruluşları ilçemizde mevcuttur.









G-Ulaşım ve Altyapı Durumu




İlçenin komşu il ve ilçelere bağlantısı asfalt yollarla sağlanmaktadır .Köy ve kasaba yollarının son durumu (b) bölümünde gösterilmiştir. Köylerin tamamında telefon haberleşmesi, çoğunda içme suyu şebekesi bulunmaktadır. İçme suyu olmayan köy yoktur. Aşağı Yahyasaray köyü yerleşim yerinde büyük çapta baraj niteliğinde sulama göleti vardır.
bugulu-gözler Tarih: 03.06.2008 02:00
emegine saglik arkadasim bende cayiralanliyim uzun zamandir gidemedim ama memleket gibisi yok
liefdevol Tarih: 30.03.2008 23:22
slm hemşo bende çayıralanlıyım.