Gümüşhane halk oyunları*

İl toprakları, kuzeydoğu ve doğudan Zigana ve Soğanlı Dağlarıyla; batıdan Balaban dağları ve uzantılarıyla; güney ve güneydoğudan ise Çimen, Sipikör, Otlukbeli ve Kop dağlarıyla sınırlandırılmıştır.

“Kelkit’in Çimen Dağına yakın olan köyleri Erzincan Ağzına yakın konuşurlar. Köse Bucağı, Hoşmaşat deresi ile Elaç deresi ağızları başka başkadır. Elaç darasi ağzı, kendisine yakın olan Şiran köylerini de etkiler.

Şiran’ın Kozağaç, Tepedam, İnözü tarafları ile Kırıntı, Yeniköy, Selimiye, Çal tarafları ve Telme, Çambaşı tarafları ile Kadıçayırı, Paşapınarı, Sadık, Sinanlı tarafları farklı ağızlarda konuşurlar.

Gümüşhane Merkezinin ağzı ile, Kale Bucağı değişiktir. Hatta Gümüşhane’ye ve birbirine çok yakın olan Tekke ile Pirahmet Köyleri birbirinden çok farklıdırlar. Tekke’nin hemen arkasındaki Bahçecik köyü, Tekke gibi değil de kendine çok daha uzak olan, arada da dağlar olan Aktutan Köyü gibi konuşur. Aktutan Köyü ile hiç bir yakınlığı olmayan Dörtkonak, Hasköy ve çevre köylerle Aktutan’ın konuşma benzerlikleri çoktur.”(Özcan San, s.113-114)

Gümüşhane adından da anlaşılacağı gibi bir zamanlar gümüş yataklarının derya Deniz olduğu coğrafi bir bölgeymiş. Dolayısıyla madencilikle ilgili iş olanaklarının çokluğu kendine özgü zanaatkarlar ve ticari alanlar oluşturmuş. Bununla birlikte Gümüşhane/Argiropoli hatırı sayılır bir nüfus yoğunluğuna sahip olmuş.

Gün gelmiş Gümüşhane’nin gümüş yatakları tükenmiş. 18.yy’da madenlerin kapatılmasıyla yerli veya bölgeye sonradan iş için gelen binlerce insan başka topraklara göç etmeye başlamış. Özellikle zanaatkar bir nüfusa sahip olan Rumlar madenciliğin geliştiği başka yerlere (Akdağ Maden, adında Maden olan her yere...) veya verimli toprakları olan bölgelere göç ettiler. Bu bölgelerden en çok Gümüşhaneli nüfusuna sahip olan yer Kars yöresidir. Kars’ta 80 köy oluşturan eski Haldialılar, 1822 ve 1878 Türk-Rus savaşından sonra, Osmanlıya karşı Rusların yanında yer almalarından dolayı tamamı olmasa bile büyük çoğunluğu köylerini boşaltarak Kafkasya’ya (Gürcistan coğrafyasına) göç etmek zorunda kaldılar. Kafkasya’da maceraları bitmeyen bu insanlar Stalin döneminde topraklarının kollektif çiftliklere devredilmesine direndikleri için Kırgızistan, Özbekistan, Kırım ve Sibirya’ya sürülerek cezalandırılırlar. Stalin’in ölümünden sonra yine bir kısmına geriye dönüş izni verilir. Yeniden yurt değiştiren bu insanlar, S.S.C.B’nin dağılması üzerine 1990 yıllarda Kafkasya’da ortaya çıkan çatışmaların yine ilk kurbanı olurlar. Gürcüler, Abhazlar ve Megrel/Lazlara karşı savaşlarında yanlarına alamadıkları Pontosluları dışlarlar. Binlerce insan Yunanistan’a ve Kafkasların, Rusya’nın çeşitli bölgelerine göç ettirilirler. Son iki yüz yılını tehcir, işkence, sürgün ve asimilasyon politikaların altında geçiren bu halkın başlarına gelenler dünya tarihinde pek az rastlanabilen dramlardan biridir.

Gümüşhane kökenli eski yurttaşlarımızı Yunanistan’ı yeniden yurt edinme çabası gösterirlerken tanıma olanağı buldum. Bir rastlantı sonucu Selanik’in eski Türk mahallesinde onlara ait bir düğünde bulundum. Giysileri Kars ve Kafkas özellikleri taşıyordu. Akordion, klarnet ve kemençeyle düğünlerini renklendirdiklerinde, nasıl oluyor da bu halk hala ayakta durabiliyor, diye kendi kendime sorunuyordum. Belki de sergiledikleri halk danslarını yaşama direnişlerinin bir simgesi olarak göstermek istiyorlardı.

Halk Oyunları

Oyunların Çalgıları:
Meydanda ve kapalı yerlerde kemençe, tef, Armonika, Klarnet.

Ah Teze Yar –
Akça Ferikler –
Aşırtma –
Aşşahtan Gelirim –
Bıçakoyunu –
Büyük Cevizin Dibi –
Can Temer – Bar. Kadın, Erkek.
Daldalar –
Delipaşa – (Kelkit)
Deli Kız Sinin Geliyor –
Dello –
Dırıngı, Diringi, Dringi – Kadın, Erkek, Tek.
Dilvane –
Dittara –
Dizden Kırma, Dik horon, Urum diki, Vasilin diki –
Durnalar – (Kelkit)- Kadın, Tek.
Efeler – Horon. Erkek.
Eğlenceden Gelenler –
Güzeller barı – (Bak. Nari)
Havahatun –
Hey Mustafa –
Hoşbilezik –
Hoynari –
Karahisar horonu – (Bak. Efeler)
Karabet –
Karşılama –
Kasap –
Kaydırma – (Kelkit)
Kekliği Vurdum –
Koççari – (Kelkit)- Bar, Erkek, Kadın.
Köroğlu Zeybeği –
Köşkaltı –
Kürdün kızı –.
Kürt kızı –
Lazutlar –
Mektepli –
Mero –
Nari –
Nerra – (Kelkit)
Peştemalın Bağları –
Sallanma –
Sarı kız – (Kelkit)- Kadın. Tek.
Sıksara –
Şayrenize –
Şiro –
Sordadiki –
Tamzara barı – Erkek
Temirağa, Temurağa, Temürağa, Timur ağa, Temurağa barı – Bar. Erkek.
Tepeler –
Tiktak –
Tillora –
Tulum –
Turnalar – Halay. Erkek.
Yusuf Zeliha -




gümüşhane
gumushane
gümüshane
gümüşhane gen
gümüşhane kelkit
gümüşhane lisesi
gümüşhane meslek
gümüşhane resimleri
gumushane com
gumushane gen
gumushane gen tr
gümüşhane adalet
gümüşhane adalet meslek
gümüşhane adalet meslek lisesi
gümüşhane adayları
gümüşhane anadolu lisesi
gümüşhane belediyesi
gümüşhane com
gümüşhane devlet hastanesi
gümüşhane fen lisesi
gümüşhane gazipaşa
kelkit
gümüşhane kelkit
kelkit belediyesi
kelkit aydın doğan
kelkit aydın
kelkit aydın doğan meslek yüksek okulu
kelkit ilçesi
kelkit vadisi
kelkit çayı
kelkit resimleri
kelkit bel
kelkit köyleri
kelkit aydın doğan myo

Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 6152
favori
like
share
acili_sevdam Tarih: 15.04.2009 14:01
ARKADASLAR GUZEL BIR SITE HERKIM YAPMISSA ELINE SALIK AMA BIZ GUMUSHANELI OLARAK BIZIM ORANIN OYUN HAVLARINI MUZIKLERINI INDIRE BILMEMIZ IICIN BOLE BIR EKLENTI VARMI ACABA
tungaer Tarih: 24.03.2008 01:45
bir inceleyelim, düşüncemizi sonra iletiriz.
şıvan zana Tarih: 17.03.2008 03:37
sağooooooooooooool
mahir1133 Tarih: 08.12.2007 00:58
bu oyunlara bayiliyorum mmuhtesem sagol.:21:
güney'ce Tarih: 25.08.2007 15:50
FOLKLOR
[COLOR=#307dbb]Seyirlik Oyunlar :

[COLOR=#307dbb]Köy Seyirlik Oyunlar :
Seyirlik oyunlar nişan ve düğün törenlerinin bir parçasını oluştururlar.Bu oyunlar eğlenceye, güldürmeye, mizaha ve bahşiş almaya yöneliktir.Hatta bazen can yakıcı boyutlara vardığı olur.Ancak sonuçta kırgınlığa ve küskünlüğe yer yoktur.Kız tarafınca düğün alayına yapılan oyunlardaki temel espri gelin gidecek olan kızın kolay elde edebilecek bir meta olmadığının ve oğlan evi içerisindeki itibarının arttırılmasıdır.Yöremizdeki oyunların bazıları şunlardır.

Tilki oyunu, Phlivan çıkış oyunu, Hakim oyunu, Doktor oyunu, Berber oyunu, Kalaycı oyunu, Tren oyunu, Gelin oyunu, İçki İçme oyunu, Yoğurt yeme oyunu, Natır oyunu, Elma ısırma oyunu, Eşeğe trs binme oyunu.

[COLOR=#307dbb]Kalaycı Oyunu :
Oyunlardan üçü kız tarafından, ikisi oğlan tarafından olmak üzere toplam beş kişiyle oynanır.Oğlan tarafından bir oyuncu kollarından sopa geçirilerek kolları açık olmak suretiyle yere oturtulup karşısına yine oğlan tarafından seçilen birisi yere sırtüstü yatırılır, bacakları dığerinin bacaklarına bağlanır.Bu tablo kalaycı körüğü ve ocağıdır.Kız tarafından birisi körüğü çekmekte (Gınalı), bir kişi haberci, diğeri de kalaycı ustasıdır.Tezgahın yanında kül ve külden yapılmış çamur ile birlikte diğer malzemeler bulunur.Usta körüğü çekmesi için emir verince, çırak kollarından sopa geçirilmiş oyuncunun arkasına geçer, kollarından tutarak sağa sola döndürür.Kendiside yerde yatan ocak rolündeki oyuncunun ağzına gelecek şekilde kül serpmek suretiyle kapları kalaylarken dışarıdan gelen haberci “Usta baban öldü” diye seslenir.Usta devam eder.”Öldüyse ölsün, Ticaret önemli”diyerek işine devam eder.Haberci bir süre sonra “Usta anan öldü” deyince yine aynı cevabı alır.Haberci üçüncü kez gelerek “Usta karın öldü” deyince usta; “Eyvah oğlum sıva körüğünağzını” der.Çırak külden çamurla yerde yatan oyuncunun ağzını sıvar.Böylece oyun sona erer.

[COLOR=#307dbb]Oyun- Spor :

[COLOR=#307dbb]Çocuk Oyunları:
Köy seyirlik oyunlarının en geniş bölümünü çocuk oyunları oluşturur. Geleneksel toplum yapımızda çocuk oyunları birer yaygın eğitim aracı idiler.Bu oyunlarda eğlence ana amacının yanı sıra bilgi, beceri, dayanıklılık ve çeviklik kazanma, birlikte yaşama ve ortak çalışma anlayışını geliştirme gibi eğitim amaçları da yer almaktaydı.Köken itibariyle ata sporlarımıza, avcılığa ve savaş talimlerine dayanan bu oyunların bükük bir kısmı unutulmaya yüz tutmuştur.Bazı köylerimizde hala yaşatılmaya çalışılan bu oyunlar, derlenerek örgün eğitim kurumlarımızda kullanılan eğitim amaçlı oyunlara ilave edilebilirler.

Gümüşhane yöresinde köy seyirlik oyunlarının bir parçası olarak bilinen çocuk oyunlarının en yaygınları şunlardır: Kayış vurma oyunu, Yüzük kimde oyunu, Aşık oyunları, Ceviz oyunu,Aralı emen, Cızıl emen, Cıdı bıdı oyunu, Ezez tekmece oyunu, Ateş alma oyunu Mazmaz oyunu, Çıtpıt oyunu, Yanbastı oyunu,Deynek oyunu, Beytaş oyunu, Sek sek oyunu, Kör ebe oyunu, mendil kapmaca oyunu, Galak oyunu, Masti oyunu, Birdirbir oyunu, Uzun eşek oyunu, Kazan patlatma oyunu, kadı oyunu, Tavşan kaç tazı tut oyunu…

[COLOR=#307dbb]Aralı Emen :
En az beş kişilik iki takımla oynanır.Takımların oluşumu ve emenin kim tarafından korunacağı tekerlemelerle belirlenir.Emen meydan ortasına konulmuş bir taştır.Birinci takının görevi rakip takım oyuncularının emene dokunmasını engellemektir.İkinci takımın görevi ise emene dokunarak ele geçirmeye çalışmaktır.Birinci takım emen taşının etrafını çevreleyerek rakip takımın taşa dokunmasını engellemeye çalışır.Bu sırada ikinci takım oyuncuları meydana yayılarak emeni koruyan oyuncuları rahatsız etmeye başlarlar.Bu mücadele esnasında ikinci takım oyuncularından emene dokunmaya çalışanlardan yakalananlar oyun dışı kalırlar.Eğer ikinci takım oyuncuları birinci takım oyuncularından birisiyle emen arasından yakalanmadan geçerse birinci takımın bu oyuncusu da oyun dışı kalır.Bu yarışma emen ele geçirilinceye ya da ikinci takım oyuncularının tamamı oyun dışı kalıncaya kadar devam eder.

Rivayete göre bir kış günü Gökçepınar köyünde kovalamaca akşam karanlığında Ulukale köyüne kadar devam eder.Durumu görenler olayın esasına sorarlar.Aralı emen oyununun kovalamacası olduğunu öğrenince “Akşam oldu.gelin sizi misafir edelim.Sabah olunca aranızdaki mesafe korunmak kaydıyla kovalamacaya devam edersiniz” derler.Vaktin akşam olması ve yorgunlukları nedeniyle bu teklif oyuncuların işine gelir.Oyuna sabah devam etmek şartıyla teklifi kabul ederler.Sabah olunca kovalanan oyuncu erkenden kalkıp emeni kapmak için köyün yolunu tutar.Yaptığı oyun bozanlıktan dolayı adamın adı “cıhız” kalır.

[COLOR=#307dbb]Halk Oyunları :

[COLOR=#307dbb]Folklor:
Halk hayatının veya kültürünün ilmidir.Medeni bir millet içinde okumuş insanların kültürüne zıt olarak yaşayan büyük kalabalıkla onun gelenek yoluyla, tecrübeleriyle elde ettiği maddi ve manevi bilgilerin tümüdür.

Folklor alanına girecek olayların temel özelliği gelenek yoluyla zaman ve mekan içinde nesilden nesile geçmiş olmasıdır.Bu geçiş sırasında “Ya ustadan çırağa, ya babadan oğla, ya da kulaktan kulağa” şeklinde bir yol izler.

Folklorun canlı kaynağı halk hayatıdır.Doğumdan ölünceye kadar geçen devrede bütün törenler, gelenek ve görenekler, halk sanatları, hurafeler…vb.sözlü ve elle tutulur kaynaklardır.

Folklorumuzun öğelerini oluşturan halk oyunlarımızda ve düğün törenleri sırasında, icra edilen seyirlik oyunlarımızda ortak bir yaşantının paylaşıldığını, bir olayın, yaşanan bir coğrafyanın tasvirini, insanımızın hoşgörüsünü, misafirperverliğini ve kahramanlığını görmek mümkündür.

Gümüşhane folklor önünden zengin bir ildir.Bu zenginliğin temelinde özellikle coğrafi konumun etkisi büyüktür.Çeşitli alanlarda görülmekte olan geçiş özelliğini bu alanda da görmek mümkündür.Ancak bütün bu kültürel değerler yeni bir sentezin sonucu olarak Gümüşhane’ye has kimliğe bürünmüştür.Her bölgenin kendine özgü karakteristikleri bulunduğu gibi bölgelerin kendi içerisindeki yerleşim birimlerinde de ayrı oyun zenginliklerine rastlanmaktadır.Gümüşhane yöresi bu konuda tipik bir örnektir.Yalnız bu manada yeterli derleme ve tanıtım çalışmalarının yapılmaması ve ilimizin kapalı bir ekonomiye sahip olması dolayısıyla kültür ürünlerimiz saklı kalmıştır.

[COLOR=#307dbb]Yöresel Halk Oyunlarımız:

Dizden kırma (dik horon-urumdiki-vasilindiki), sarıkız, Tulum, Sarhoşbarı, Temürağa, Hoşbilezik, Nari, Daldalar, Turnalar, Şiro, Karabet, Tillara, Sallanma, Mektepli, Tamşara, tepeler, Mero, Dittara, Sordadiki, Sıksara, Dello, Koçari, Karşılama, delipaşa, Bıçakoyunu, Dilvane, Köşkaltı, Peştamalin Bağları, Büyük cevizin dibi, Kekliği vurdum, Eğlenceden gelenler, Havahatun, Delilo, Hoynari, Aşşahtan gelirim, Akça ferikler, Kürdün kızı, Deli kız sinin geliyor, Ah teze yar, Şayrenize, Aşırtma, Lazutlar, Heymustafa, Tiktak.

gümüşhane,gümüşhane köyü,gumushane,gümüshane,gümüşhane kelkit,gümüşhane resimleri,gümüşhane şiran,gumushane com,gumushane kelkit,gümüşhane belediyesi,gümüşhane com,gümüşhane ili,gümüşhane ilçesi,gümüşhane kelkit köyü,gümüşhane kösegümüşhane kürtün,gümüşhane sağlık meslek lisesi,gümüşhane tekke,gümüşhane torul,gümüşhane şiran köyü,www gumushane,www gümüşhane,www gümüşhane com,can gümüşhane,gumushane kose,gumushane resimleri,