Anadolunun en eski yerleşme merkezlerinden biri olan Kars'ta idari yapı tarihin çeşitli dönemlerinde, çeşitli sebeplerle sık sık değişmiştir. Bu değişimlerde kimi zaman büyük farklılıklarla da karşılaşmak mümkündür. Örneğin bir eyalet, beylik, hatta devlet merkezi olan Kars, tarihin bazı dönemlerinde ise sadece bir sancak olarak görünür.


Kars'ta bugünkü anlamıyla ilk idari teşkilatlanmayı Urartu hakimiyetinde görüyoruz. Gerek doğrudan merkeze bağlı olduğu zamanlarda ve gerekse Bagratlılara bağlı olduğu zamanlarda Kars bir beyliktir. Bir ara Ani'ye bağlı olarak idare edildiği de son araştırmalarla ortaya çıkmıştır. Bizanslılar Devrinde Bizans hakimiyetinde bulunan birtakım beyliklerin merkezi, bazen de bağlı sancak olmuştur.


1064 yılında Sultan Alparslan tarafından fethedilmesinin ardından Kars ve çevresi, Selçuklulara bağlı beylikler tarafından idare edilmeye başlanmıştır. 1071 Malazgirt Zaferinden sonra Sultan Alparslan Erzurum, Erzincan, Tercan ve Pasinler'le birlikte Kars'ı da kumandanlarından Kasım Bey'e vermiştir. Osmanlı egemenliğine giren Kars, Kanuni devrinden itibaren büyük bir ilgi görmüştür.Yapılan savaşlardan gördüğü hasar derhal giderilmiştir. III.Murat'ın Lala Mustafa Paşa'ya verdiği emirle onarılan ve Eyalet Merkezi yapılan Kars'ta, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşından sonra Ruslar tarafından Kars, Ardahan, Oltu ve Kağızman Sancaklarından oluşan bir Askeri Valilik (oblast) kurulmuştur.


Mondros Mütarekesinden sonra Ermenilere terk edilmek istenen ve Osmanlı İmparatorluğu'ndan yardım almanın çok zor olduğunu anlayan Kars halkı, kurtuluşu yerli bir hükümet kurmakta bulmuştur. Cenub-i Garbi Kafkas Hükümeti Muvakkata-i Milliyesi adı verilen bu hükümet ile Kars'a yerleşmiş bulunan Ermenileri ve kabul edilemez şartlar taşıyan Mondros Mütarekesini etkisiz bırakmak için derhal örgütlenmeye geçilmiştir.


30 Ekim 1920'de Doğunun Kurtarıcısı Kazım Karabekir Paşa idaresindeki Türk askerinin Ermeni kuvvetlerini perişan ederek elde ettiği Kars, Yeni Türkiye Devletinin kazandığı ilk askeri ve siyasi zaferle anavatana kavuşmuş ve o dönemde Türkiye'nin 64 vilayetinden birisi olmuştur.


1992 yılına kadar aynı sınırlara sahip olan Kars, 1992'de bağrından iki il çıkarmış ve daha önce kendisine bağlı birer ilçe olan Ardahan ve Iğdır'ın il olmasıyla yüzölçümü ve nüfusu azalmıştır.


Kars'ta il merkezinin nüfusu 87.500 iken, köyler dahil 182.495'tir.

Etiketler:
Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 572
favori
like
share