ÇARŞIBAŞI' INDA KEŞAN
Son güncelleme:
-
Keşanın Çarşıbaşı'da coğrafi işaret olarak yer alması için gerekli işlemler yapılmış olup, sonuç beklenmektedir.
ÇARŞIBAŞI'NDA KEŞAN VE PEŞTAMAL DOKUMACILIĞININ TARİHİ GELİŞİMİ
Karadeniz yöresinde başörtüsü ve iş önlüğü olarak kullanılan Keşan ve peştamalın hangi tarihten beri, nerelerde dokunduğu kesin olarak bilinmemektedir.
Bir varsayıma göre; bindokuzyüzlü yıllarda Giresun'da da yaygın olarak dokunmaktaydı. Ancak, bugün için sadece Trabzon, özellikle de Çarşıbaşı İlçesi'nin Kavaklı (Eski adı,Cera=Zera), Samsun, Taşlıtepe ve Serpil köylerinde kalmıştır.
Çarşıbaşı Kaymakamlığı'nın yaptığı alan araştırmaları sonucunda ;1996 yılında 61 tezgah Keşan ve peştamal dokumaktayken bu sayı 1997 yılında 40 a inmiştir. Bir yılın içinde 21 tezgah yok olurken tespitlerden halen bu köylerde 191 kişinin dokumayı bildiği fakat çeşitli sebeplerle tezgahlarını söktükleri anlaşılmıştır.
Dokumacı ustalarının, zamanla tazgahlarını sökerek dokumacılığı terk etmelerinin en önemli sebebi, dokuma ustası ücreti olarak çok az ücret verilmesidir. Keşanları ucuza dokutup piyasaya satan tüccarların iddiası ise artık Keşan ve peştamalın piyasada alıcısının kalmadığı , talebinin düştüğüdür.
Keşan ve peştamal dokumacılığı, beğenilerin değişmesiyle bir Pazar darlığı ile yüz yüze kalırken teknolojik gelişmelere ayak uyduramamanın da zorluğunu yaşamaktadır.
BİR EL SANATI VE RENK ARMONİSİ OLAN KUMAŞLAR
Becerikli ustaların el emeği ile dokunan, tam bir el sanatı olan Keşan ve peştamallar; zengin renk armonisi de taşımaktadırlar. Kendine has desenleri bulunmaktadır. Batik tarzı boyamadan kaynaklanan desenler hiçbir kumaş ve dokuma-örme ürününde yoktur ve yapılmamaktadır. Keşana asıl özelliğini de bu denseler vermektedir.
TAM BİR KIRSAL KALKINMA MODELİ
Keşan ve peştamal el dokumacılığı tam bir "kırsal kalkınma üretim modeli" teşkil etmektedir. Emek ağırlıklıdır. Sanat niteliği taşımaktadır. Birbirine bağlantı gerektirmeyen küçük tezgahlarda yapılabilmektedir. İkinci iş, hatta üçüncü iş olarak boş zamanlarda da yapılabilir. Güvenli, zarar riski en düşük olan bir mal üretilmektedir. Stoklanması ve paketlenmesi kolaydır.
Belirtilen nedenlerden dolayı kırsal kalkınmayı konu alabileceğinden çağdaş niteliği de bulunmaktadır.
KEŞAN VE PEŞTAMAL DOKUMACILIĞININ ÇARŞIBAŞI İLE ÖZDEŞLİĞİ
Bugün, Keşan ve peştamal dokumacılığı Çarşıbaşı ile özdeşleşmiştir. Çünkü, Keşan ve peştamal dokumacılığının Çarşıbaşı'nda kendisi gibi renkli bir geçmişi bulunmaktadır.
Eski adı "İskefiye" olan Çarşıbaşı'nda bugünkü Kavaklı adıyla bilinen köyde bindokuzyüzlü yıllarda da birkaç ailenin dokumacılık yaptığı bilinmektedir. Ancak, o yıllarda dahi kıymetli bir sanat ve iyi bir gelir kaynağı olduğu görülen Keşan dokumacılığı, sır gibi saklanmış, korunmuştur. Bilen aileler; başka ailelere ve köylere öğretmek istememişlerdir. Özellikle bu sanatın kız vermek suretiyle yaygınlaşabileceğini düşünen köylüler,; başka köylere, ailelere kız vermekten dahi kaçınmışlardır. Böylece , keşan dokumacılığının Trabzon İli, Çarşıbaşı İlçesi'nde yüz yıllardır saklanan bir sır sanatı olduğunu söyleyebiliriz.
1997 yılının başlarında, zamanın Trabzon Valisi İsmet Gürbüz CİVELEK beyin ve Çarşıbaşı İlçe Kaymakamı Şükrü ÇAKIR'ın ısrarlı çalışmaları, halkla iyi diyalogları sonucu ustalar, sanatın kurtarılması ve sanata ekonomik anlam kazandırılması kaydı ile açık eğitime ve çalışmaya razı olmuşlardır.
KEŞAN ve PEŞTAMAL DOKUMACILIĞININ ÇARŞIBAŞI İLE ÖZDEŞLEŞMESİNİN ASIL SEBEBİ KAVAKLI'LI HAFIZ ŞÜKRÜ BAYRAKTAR'DIR:
Hicri 1303(miladi 1886 ) yılında Çarşıbaşı Kavaklı Köyü'nde doğan Hafız Şükrü BAYRAKTAR; medrese eğitimi görmüş hafızlık icazeti almış, toplum hizmetlerine yatkınlığı ile örnek olmuş bir din adamıdır.
Kaliteli fındığın, önce Çarşıbaşı'na getirilmesine sonra Trabzon ve doğusuna yayılmasına yaptığı katkı ile Keşan dokumacılığı için verdiği emek ve mücadele ile aydın din adamının toplum kalkınmasındaki fonksiyonunu da gösterir.
Hafız Şükrü BAYRAKTAR, 1914 Rus İşgali'nden önce Giresun İli, Bulancak İlçesi, Eynecek Köyü'nde imamlık ve medrese hocalığı yapmıştır. Burada bulduğu fındık fidelerini köyüne getirerek dikmiş, bahçeler kurmaya başlamıştır. Karadeniz Bölgesi'nin en randımanlı karasivri fındık cinsi onunla Trabzon'a gelmiştir. Tütün tarlalarına fındık fideleri dikildikçe kendisine deli diyenler de olmuştur.
Trabzon ve bölge tarihinde 1914-1917 yılları, olayların iç içe yaşandığı dönem olmuştur. Ruslar, Trabzon'a saldırarak işgal etmişlerdir. Halk, ,iç bölgelere kaçmıştır. Çarşıbaşı'nın Kavaklı Köylüleri, Keşan dokumacısı ailelerde Samsun'a, Tokat-Niksar'a Erbaa'ya gitmişlerdir.,
Rus İşgalinin sona ermesinden sonra yöre halkı tekrar keşan dokumacılığına başlamış 1939 yılında dokumacılık kooperatifi kurulmuş. Bu kooperatif döneminde tezgah sayısı 60 civarına yükselmiştir.
Dokumacılar bu şekliyle faaliyetlerini sürdürmüşler, kooperatif 1960 yılında kapanmıştır. Bu tarihten sonra bu işi yapanlar kendi imkanlarıyla iplik ve boyalarını tedarik etmişlerdir. Bu süreç 1995 yılına gelinceye kadar devam etmiş, 1995 yılından sonra dokumacılık sanatı hızla azalmış tezgah sayısı 10 civarına kadar geri gelmiştir. 1996 yılında Çarşıbaşı Kaymakamlığı'nın başlattığı proje kapsamında keşan ve peştamal dokumacılığı desteklenmiş ve tanıtılmıştır. Bu proje ile dokuma sanatı kursiyerler kanalıyla öğrenilmiş ,üretilen kumaşlar boya ve iplik yönünden iyileştirilmiş, ayrıca kullanım alanı yaygınlaştırılarak üretim artırılmıştır. Şu anda Çarşıbaşı İlçesi'nde 110 civarında tezgah faaliyette bulunmaktadır.
Yöremizde saf pamuk ipliğinden (40/2, 30/2, 20/2 gibi) ikat tekniği ile boyanarak hazırlanan çözgü 4 ana renk(bayrak kırmızı, optik beyaz, siyah, açık sarı)'ten oluşur. Çözgü hazırladıktan sonra el tezgahı üzerinde desen çubukları vasıtası ile şekillendirilerek dokunur. Dokunan ürünün amacına uygun olarak işlenerek tüketicinin beğenisine sunulur.
ÜRÜNÜN ÜRETİM TEKNİĞİ VE ÜRETİM ŞEKİLLERİ
İplik Hazırlama : Bobin halinde alınan % 100 pamuk ipliği çağıllığa alınarak tasarlanan keşanın şekline uygun olarak dönme dolap üzerinde istenilen uzunluğa göre sarılır. Genel olarak 6 yumaktan oluşan çözgü dönme dolapta ayrı ayrı sarılarak hazırlanır.
Boyama : Dokumada kullanılan çözgüler pamuk ipliğinden ikat tekniği ile boyanarak hazırlanır denmişti. İkat tekniği genel olarak dokunmadan önce ipliklere uygulanan su geçirmeyen ve neme karşı gelebilen bir madde ile hazırlanan çözgünün belirli aralıklarla sıkıca kapatılarak uygulanan boyama tekniğidir. Başka bir deyişle "ikat" -resistli-boyama tekniklerinden birisidir.
İplikler dokunmadan önce boyanarak desenlendirilmesi olarak tarif ettiğimiz ikatları desenlendiren ipliklerin yönü göz önüne alındığında üç sistem bulunmaktadır. Yöremizde, keşan imali için bunlardan uygulanan sistemde çözgü iplikleri boyanarak, ikat kumaşlar, yani "Çözgü İkatı" yapılır.
İplikler düzgün bir biçimde gerilir. Üzerine desen çizilir. Her renk için ayrı ayrı grup bağlamaları yapılır. En koyu renk açık bırakılarak koyudan açığa doğru boyama yapılır. En koyu renk açık bırakılarak koyudan açığa doğru boyama yapılır. En son açık renk boyanır. Beyaz kalacak yerler dışında bağlanmış bütün renkler açılmış olur. Desenlerde simetri hakimdir.
Dokuma : Çözgüler el tezgahına asılır ve ipliklerine ayrıştırılarak sayılır. Desene uygun olarak midara geçirilir. İplikler ayrıştırılmış olarak midardan geçtikten sonra çift olarak tarağa alınır.
İki midar ayakçalar yardımıyla hareketlendirilir. Tarak tefeye yerleştirilir. Tezgahın ayarı yapıldıktan sonra mekiğin sürgü üzerindeki hareketiyle dokuma yapılır. Verilen ölçülerdeki keşanın dokunması bir kişinin günlük olarak 8 saatlik çalışmasıyla 45-50 günde bitirilir.
Şekillendirme ipliklerin boyanması ile elde edilir.
İşleme :
Folklorik Olarak Keşandan Yapılan Ürünler
Gömlek , Etek , Çanta , Örtüler , Şapkalar , Çocuk kıyafetleri , Keşan kumaşı üzerinde kabartma boya yöntemiyle yapılan boyamalar , Keşan kumaşı üzerinde nakış tekniği ile yapılan işlemler , Başörtüsü olarak kullanılır.
BOYUTLARI
Genellikle yörede geleneksel olarak kullanılan 100cm-180cm şeklindedir. El tezgahlarında en gazla dokunabilecek en 100cm'dir. Boy olarak kullanım şekline göre kısalıp uzatılabilir. Yöremizde boyu 1350 metreye kadar varabilir. 100cm'sinde 2500 iplik bulunur.
MOTİF ÖZELLİKLERİ
Ayırt edici motifi mihraptır. İkat yapılarak tezgahta desen çubukları ile 2-3 veya daha fazla basamaklı olabilir. Diğer ayırt edici özelliği ise çadır tabir edilen renkli düz iplikler arasındaki ikat yapılarak elde edilen kırmızı, sarı ve beyaz karışımdan meydana gelen gölgeli orta kısımdır.
BOYAMADA KULLANILAN KİMYASALLAR
1-Zirnik diye adlandırılan siyah boya
2-Zirnik Tuzu
3-Şarabi(Aspo Kırmızı)
4-Kasar suyu; Çamaşır suyundan daha etkili olur ve iplik beyazlaştırmada kullanılır.
5- Sarı renk boyası
İPLİK HAZIRLAMADA KULLANILAN ARAÇ VE GEREÇLER
1-Kalem sarma makinesi
2-Lastera
3-Ölçek tarağı
4-Dönme dolap
Kesan Pestemal
kesan
keşan erikli
edirne kesan
kesan erikli
kesan fm
keşan gürel
keşan mecidiye
keşan yayla
keşan yazlık
2007 keşan
4 keşan
ali kesan
beldesi keşan
edirne keşan erikli
edirne keşan satılık
edırne kesan
i keşan
kesan anadolu
kesan belediyesi
kesan birlik
kesan com
kesan emlak
kesan gazetesi
kesan lisesi
kesan meslek
kesan myo
kesan turkey
kesan yayla
keşan 102
keşan 2
keşan belkoop
keşan beyendik
keşan com
keşan da
keşan erikli yazlık
keşan eriklide
keşan gökçetepe
keşan kiralık yazlık
keşan kozköy
keşan mercan
keşan otel
keşan pansiyon
keşan sahili
keşan sahilleri
keşan saroz
keşan suluca
keşan tatil
keşan yayla köyü
keşan yayla sahili
keşan yayla satılık
keşan yayla yazlık
www kesan
www kesan com
www keşan
www keşan com
youtube keşan
5 keşan
edirne keşan kiralık
edirne keşan mecidiye
edirne keşan yayla
istanbul kesan
kesan ahmet
kesan da
kesan devlet
kesan enez
kesan erıklı
kesan festivali
kesan fm com
kesan fm dinle
kesan forum
kesan gov
kesan gurel
kesan gürel
kesan haberleri
kesan halk
kesan kipa
kesan meb gov
kesan medya gazetesi
kesan meslek lisesi
kesan meslek yuksek
kesan meslek yuksek okulu
kesan meslek yüksek okulu
kesan metal
kesan milli
kesan otobus
kesan rehberi
kesan spor
kesan subesi
kesan suluca
kesan ticaret
kesan tuning
kesan turizm
kesan ugur
kesan önder
kesan önder gazetesi
keşan 1
keşan 2 el
keşan a
keşan add
keşan açılım dershanesi
keşan belkop
keşan cineborsa
keşan erikli emlak
keşan erikli kiralık
keşan erikli kiralık yazlık
keşan erikli konaklama
keşan erikli köyü
keşan erikli otel
keşan erikli pansiyon
keşan erikli resimleri
keşan erikli sahili
keşan erikli satılık yazlık
keşan fed
keşan festival
keşan forum
keşan foto
keşan gelibolu
keşan gökçetepe köyü