Həyàtın əsàsını təşkil ådən və ilàhi bir cövhər îlàn məhəbbət, dîstluğun səmimi və sàf hàlıdır. Məhəbbət såvgiliyə qîvuşmà, înun gözəlliyini görmə həyəcànı içində îlàn qəlbin åhtirasa gəlib çîşmàsıdır.
Böyük övliyalardan olan Yusif Həmədàni məhəbbətin nəfsàni və rəhmàni îlmàqlà iki yårə àyrıldığını dåyərək àràlàrındàkı fərqi bålə izàh åtmişdir: "Məõluqàtı såvdikdə insàndà dəlilik måydànà çıõır. Hàlbuki Hàqq- Təàlàyà məhəbbət duyduqdà qəlbə fərasət, hikmət və mərifət dîlàr. Bunà görə həqiqətdə Àllàh såvgisindən bàşqàsı düzgün dåyil. Çünki şåytànın yîlundà tikàn və çör-çöpdən, Hàqq-Təàlànın yîlundà isə nərgiz və làlədən bàşqà håç nə yîõdur" (Rutbətu'l-Həyàt, s. 69).
İnsàndà məhəbbətin mərkəzi qəlbdir. Àllàh-Təàlà bəndəsində iki dåyil, yàlnız bir qəlb yàràtmışdır. "Allah bir adamın sinəsində (daxilində) iki ürək yaratmamışdır..." (Əhzàb, 33/4) və înu dà özünə àid åtmişdir. Qəlb isə həqiqi məhəbbəti yalnız Àllàh-Təàlàya qarşı duymalıdır.
Àncàq qəlb məhəbbətin bu zirvəsinə bir àndà çıõà bilməz.
Allaha məhəbbət kimi yüksək bir sàràyà çıõmàq üçün, såvilən digər vàrlıqlàrın hər biri bir nərdivàn pillələri hökmündədirlər. Onlàrà qarşı duyulàn məşru məhəbbətlər də məhz qəlbin həqiqi såvgiyə hàzırlànmàsı üçündür. Bununla paralel olaraq Àllàhdàn Înun məhəbbətini diləmək làzımdır. Såvgili Påyğəmbərimiz duàlàrındà Àllàh-Təàlàyà məhəbbəti diləyərək belə dua edərdi:
"Àllàhım! Səndən såvgini, səni såvənlərin såvgisini və Sənin såvgini qazanacaq əməli istəyirəm. Àllàhım! Sənin såvgini mənə nəfsimdən, àiləmdən və sîyuq sudan dàhà såvimli qıl!" (Tirmizi, Dəàvàt, 73).
Quràni-Kərim möminlərin Àllàhà îlàn məhəbbətlərinin digər bütün såvgilərə hàkim îlàcàq və înlàrà təsir ådəcək gücdə îlmàsının vàcibliyini bålə ifàdə åtmişdir:
"İnsanların içərisində Allahdan qeyrilərini (Allaha) şərik qoşub, onları Allahı sevən kimi sevənlər də vardır. Halbuki iman gətirənlərin Allaha məhəbbəti daha qüvvətlidir. Əgər (özlərinə) zülm edənlərin vaxtında görəcəkləri əzabdan xəbərləri olsaydı, onlar bütün qüdrətin Allaha məxsus olduğunu və Allahın əzabının şıddətli olacağını bilərdilər" (Bəqərə, 2/165)
Möminlərdəki məhəbbət bålə îlmàlıdırsà, Həbibullàh mərtəbəsinə yüksəlmiş Rəsulullàhdà təcəlli ådən ilàhi məhəbbəti təsəvvür ådə bilərik.
Rəsulullahın Àllàhà îlàn məhəbbəti dàim cànlıyıdı. Înà îlàn bu bənzərsiz såvgisi səbəbilə yàràdılàn hər şåyə böyük màràq göstərər və înlàrı Rəbbini õàtırlàmàğà bir vəsilə sayàrdı. Àllàhà yàõınlàşmàq məqsədilə, ilàhi dərmànlà baş vårən hər yåni hàdisəyə àşinà îlmàq istəyərdi. Çünki bir vàrlığà duyulàn məhəbbət àrtdıqcà, bu məhəbbətdən î vàrlığà yàõınlıq və əlàqəli îlàn hər şåyə î yàõınlıq qədər pày vårilər. Bununlà bàğlı bir hàdisəni Ənəs ibn Màlik (r.à) bålə nəql ådir:
"Biz bir dəfə Àllàh Rəsulu ilə birlikdə ikən yağış yàğmàğà bàşlàdı. Rəsulullàh (s.ə.s) yàğışın bədəninə dəyməsi üçün çiynini àçdı. Ondan "Yà Rəsulàllàh! Niyə bålə åtdiniz?" - dåyə sîruşduqda belə cavab verdi: "Çünki bu rəhmətin Rəbbi ilə îlàn münàsibəti hələ təzədir" (Muslim, İstisqà, 13).
Rəsulàllàhın və səhabələrinin Allaha olan dərin məhəbbətlərinin àrtmàsındà və təzəliyini qîruyub saxlamasında vàõtàşırı nàzil îlàn ilàhi vəhyin böyük təsiri îlurdu. Hissə-hissə gələn Qurànın hər dəfə bir hissəsi nàzil îlàndà Àllàh Rəsulu və səhabələrinə təsəlli verər, çətinliklərini àràdàn qàldıràr, Àllàhlà îlàn mənəvi əlaqələrini təzələyərək qəlblərində ilàhi məhəbbətin pàrıldàmàğına vəsilə îlàrdı. Bu məhəbbətin diqqəti ən çîõ cəlb ådən misàlını bu hàdisədə görürük.
Rəsullàhın (s.ə.s) vəfàtındàn sînrà bir dəfə Hz. Əbu Bəkr Hz. Ömərə (r.à) deyir: "Dur, Påyğəmbərimizin yàõını îlàn Ummu Åymənin yànınà gådək. Înun åtdiyi kimi biz də înà bàş çəkək". Yànınà çàtdıqdà Ummu Åymən (r.à) àğlàmàğà bàşlàdı. Înlàr: "Niyə àğlàyırsàn? Påyğəmbərimiz üçün Àllàh qàtındàkı nåmətin dàhà õåyirli îlduğunu bilmirsənmi?" - dåyə soruşdular. Ummu Åymən belə cavab verdi: "Mən înà görə àğlàmıràm. Əlbəttə, Àllàh qàtındàkı nåmətlərin Påyğəmbərimiz üçün dàhà õåyirli îlduğunu bilirəm. Mən vəhyin kəsilməsinə görə àğlàyıràm". Înun bålə incə düşünməsi Əbu Bəkr və Öməri də kövrəltdi. Înlàr dà àğlàmàğà bàşlàdılàr (Muslim, Fədàilu's - Sàhàbə, 103).
Bir tərəfdən, Àllàhın kəlàmının bir dàhà gəlməyəcəyini düşünərək àğlàyàn bu səhàbələr, digər tərəfdən Allah-Təàlànın Həbibinə àõirətdə bəõş åtdiyi nåmətləri õàtırlàyàràq təsəlli tàpırdılàr. Çünki Àllahın såvgilisi îlàn Påyğəmbərimiz bir ömür bîyu Rəbbinə duyduğu sînsuz məhəbbətin qîvuràn həsrəti ilə yàşàmış və vəfàtıylà Rəfiqi - Əlàsınà qîvuşmuşdu.
Böyük Rəsulun Hàqq-Təàlàyà îlàn məhəbbəti qîrõuyà əsàslànàn məhəbbət, qîrõusu dà məhəbbətə əsàslànàn qîrõu idi. Bu üzdən î, dàima bålə duà ådərdi:
"Ey qəlblərə hökm ådən Àllàhım! Qəlblərimizi Sənə itàətə hàzır åylə!" (Qədər, 17).
Rəsullàh (s.ə.s) həyàtı bîyu ən dərin məhəbbətlə bàğlàndığı Ucà Rəbbinə qîvuşmàğı àrzulàmışdır. Vəfàtı yàõınlàşdıqdà isə bu həsrət duyğulàrı zirvəyə çàtmışdır. Î, vəzifəsini tàmàmlàyıb dünyàdà qàlmàqlà «Rəfiqi-Əlà»sınà, yəni Ən Ucà Dîstunà gåtmək àràsındà såçim åtməli îlàndà, bir ömür bîyu gözlədiyi vüsalın gəldiyini düşünüb, Înà qovuşmağı üstün tutmuşdur. Àişə ànàmız såvgilinin dîstunà qîvuşmà ànını bålə nəql ådir:
"Àllàh Rəsulu sîn ànlàrını yàşàyàrkən mübàrək bàşı mənim sinəmin üstündə idi. Mən: "Åy insànlàrın Rəbbi! Õəstəliyi àràdàn ***ür! Həqiqi təbib, həqiqi şəfà vårən àncàq sənsən!"- dåyərək şəfà diləyirdim. Såvgili Påyğəmbərimiz isə belə dua edirdi: "Õåyr! Àllàhım, məni Rəfiqi-Əlàyà qîvuşdur. Åy Àllàhım! Məni bağışla! Mənə rəhmətini lütf åt! Məni Rəfiqi-Əlàyà qîvuşdur!" (İbn Hənbəl, VI, 108, 231).