1. Ana Sayfa
  2. Azərbaycan
  3. Azerbaycanda Kino Senetinin Yaranma Tarixi Sessiz Dövr (1920-1935)

Azerbaycanda Kino Senetinin Yaranma Tarixi Sessiz Dövr (1920-1935)

Son güncelleme: 03.01.2010 18:41
Leyl-i Lal Leyl-i Lal foto
  • Azerbaycanda Kino Senetinin Yaranma Tarixi -Sessiz Dövr (1920-1935)Hakkinda

    Azerbaycan kino senetinin tarixi 1898-ci il avqustun 2-den başlayır. İlk filmler fotoqraf ve nasir A.M.Mişon terefinden çekilmiş xronika süjetleri ("Bibiheybetde neft fontanı yanğını", "Balaxanıda neft fontanı", "Şeher bağında xalq gezintisi", "Qafqaz reqsi" ve s.) ve bir bedii kinosüjetden ("İlişdin") ibaret idi.


    1915-ci ilde Qafqazda Pirone qardaşlarının açdığı sehmdar cemiyyetleri (ticaret evleri) terefinden Bakı, Tiflis, İrevan şeherlerinde prokat kontorları yaradılmışdır. 1915-ci ilde adı çekilen cemiyyet neft senayeçilerinin pulu ie M. Musabeyovun "Neft ve milyonlar seltenetinde" romanı esasında eyni adlı ilk Azerbaycan bedii filminin çekilişine başladı. Filmi çekmek ücün Peterburqdan rejissor B.N.Svetlov devet olunmuşdur. Tebiet menzereleri Bakıda ve etraf kendlerde, pavilyonla bağlı sehneler ise Tiflisde çekilirdi. Filmde Lütfeli bey rolunu H.ereblinski oynamışdır.1916-cı ilde Bakıda Ü.Hacıbeyovun "Arşın mal alan" operettası esasında ilk Azerbaycan kinokomediyası çekildi. 1919-cu ilde ise Azerbaycanın müsteqilliyinin ildönümü münasibetile tentene" adlı tammetrajlı film ekranlarda nümayiş etdirildi.


    1923-cü ilde Azerbaycan Foto-Kino İdaresi (AFKİ) tesis olundu. AFKİ ayrı-ayrı sahibkarların foto, kinoteatr ve prokat kontorların millileşdirilmesi ve birleşdirilmesi tedbirlerini heyata keçirirdi. O zamanlar AFKİ-nin nezdinde Bakıda "Teyyare", "Edison", "Milyon", "Ladya", "Medençi" ve s.kinoteatrlar da var idi.


    1924-cü ilde AFKİ ikiseriyalı "Qız Qalası efsanesi" (rejissor V.V. Vallyuzek) adlı bedii filmi ekranlara çıxardı. Etnoqrafik cehetden maraqlı olan bu filmde müellifler Şerq ekzotikasından qaça bilmemişdiler.


    Azerbaycanda milli rejissor ve aktyor kadrları hazırlamaq üçün 1925 ilde Ş.Mahmudbeyovun teşebbüsü ile AFKİ-nin nezdinde studiya teşkil edildi. C.Cabbarlı, M.Mikayılov, e.Tahirov ve başqaları burada oxumuşdular. Filmlerin bedii keyfiyyetini yükseltmek, milli kadrların inkişafına kömek meqsedile Bakıya V.İ.Pudovkin, İ.A.Sevçenko, N.M.Şenqelaya, M.E.Çiaureli kimi meşhur kinorejissorları, elece de Q.M.Lemdeq, V.R. Lemke, A.V.Qalperin, İ.S.Frolov, e.M.Feldman, L.L.Kosmatov, V.M.Şneyder ve başqa kinooperatorlar devet olunmuş, C.Cabbarlı, A.M.Şerifzade ve başqaları kino yaradıcılığı işine celb edilmişdiler.


    AFKİ sonralar "Azdövletkino" (1926-1930), "Azerkino" (1930-1933), "Azfilm" (1933), "Azdövletsenayesi" (1934), "Azerfilm" (1935-1940), "Bakı kinostudiyası" (1941-1959) kimi adlar daşımışdır, 1961-ci ilden C.Cabbarlı adına "Azerdaycanfilm" kinostudiyası adlanır.
    .

    Xurafat ve cehalete qarşı mübarize, inqilab, qadın azadlığı öten esrin 20-ci illerinde Azerbaycan kinosunun esas mövzusu idi. "Bismillah" (1925, rejissorlar A.M.Şerifzade, A.Valovo), "Vulkan üzerinde ev" (1929, rejissor A.İ.Bek-Nazarov, "Ermenikino" ile birqe), "Hacı Qara" (1929, rejissor A.M.Şerifzade) kimi kino eserleri, elece dee öz azadlığı uğrunda mübarize aparan Azerbaycan qadını obrazını bedii ve real şekilde ifade eden "Sevil" (1929, rejissor A.İ.Bek-Nazarov) hemin dövrde yaradılmış uğurlu filmlerdendir.


    XX ein 20-ci illerinde Bakıda yerli operatorlar ve xarici kino şirketlerinin nümayendeleri terefinden şeherin heyatından, neft medenlerinden behs eden kinoxronikalar ve senedli filmler çekilirdi. 1920 ilde "Bakıda 9 qızıl Ordunun resmi keçidi" adlı ilk xronika kinojurnalı çekilmişdir. Hemin il "Şerq xalqlarının birinci qurultayı" xronika filmi de yaradıldı. Sonrakı illerde müeyyen hadiselerle bağlı kinoreportajlar hazırlandı: "Sovet Azerbaycanının 3-cü ildönümü" (1923), "Suraxanı neft medenlerinde yanğın" (1923) "Neriman Nerimanovun defni" (1925), "M.Frunzenin Bakıya gelmesi" (1925) ve s. senedli filmlerle yanaşı, elmi-kütlevi filmlerin de istehsalına başlanıldı.


    1925-ci ilde rejissor A.M.Şerifzade respublikanın medeni ve iqtisadi heyatından behs eden "Azerbaycana seyahet" filminin çekilişini başa çatdırdı. 20-ci illerde Azerbaycan kinosunda tarixi-senedli filmlerle yanaşı, tamaşaçıları genc respublikanın teserrüfat ve medeni heyatındakı nailiyyetleri ile tanış eden "Azerbaycan ekranı" kinojurnalı (ilde 4-5 nömre) buraxılmağa başlandı. Bu iller Azerbaycan ekinosunda M.Mikayılov, A.A.Litvinov, A.A.Makovski kimi istedadlı rejissorlar, V.P.Lemke, A.Valovoy, A.Tolçan, İ.S.Tartakovski, İ.S.Monakov kimi operatorlar çalışırdılar. 30 illerde bu sahede B.V.Pumyanski, S.Bedelov, V.Yeremeyev, e.Hesenov, e.elekberov ve b. fealiyyete başladılar. Bu senetkarların filmlerinde ilk beşilliklerde resublikanın heyatı, kolxoz quruculuğu, medeniyyet sahesindeki uğurlar, neft senayesinin yeni texnika ile techiz ve s. eksini tapmışdı. Senedli filmin imkanları daxilinde bitkin insan obrazı yaradılması sahesindeki cehdler o dövrun bedii nailiyyetlerindendir.


    30-cu illerin evvelerinde mövzusu müasir heyatdan alınmış, meişeti bedii şekilde tesvir eden, elece detarixi-inqilabi mövzulu filmler çekilirdi: "Letif", "İsmet" (1930, 1934, rejissor M.Mikayılov), "Almaz" ve "Yeni horizont" (1936, 1940, rejissorlar A.Quliyev, Q.M.Braqinski), "Bakılılar" (1938, rejissor V.V.Turin), "Kendliler" (1940, rejissor S.Merdanov) ve s.

    Alıntıdır..
#03.01.2010 18:41 0 0 0