1. Ana Sayfa
  2. Azərbaycan
  3. İslamda kitablara iman

İslamda kitablara iman

Son güncelleme: 06.01.2010 16:38
Leyl-i Lal Leyl-i Lal foto
  • Allahın bəzi peyğəmbərlərə kitablar endirdiyinə, bunların hamısının doğru və gerçək olduğuna inanmaq. Amentü olaraq bilinən iman əsaslarından biridir. İman mövzusu olan kitablara Allah tərəfindən endirilmiş kitablar mənasında Kutubu ilahiyyə, Kutubu Münezzele, Kutubu Səmaviyə deyilir. İlahi kitablar Allahın peyğəmbərlərinə göndərdiyi vəhylər cəmindən meydana gələr. Hər cəmiyyətə peyğəmbər və xəbərdarlıqçı göndərildiyinə (ən-Nəhl, 16/32; əl-Fatır, 35/25) və bunlarla birlikdə kitablar endirildiyində (elBakara, 2/213) görə çox sayda kitab endirilmiş olduğu deyilə bilər. Nə var ki, bunlar Quranda ayrı-ayrı xatırlanmaz. Xatırlananlar tək Hz. İbrahim (ə.s) və Musa (a.s)a endirilən Suhufla Tövrat, Zəbur, İncil və Qurandır. Etibarlılığı müzakirəli bir hədisdə isə cəmi yüz səhifə endirildiyi, bunlardan əllisinin Sit (a.s)a, otuzunun İdris (a.s)a, onunun İbrahim (a.s)a və onunun da Musa (a.s)a (onunun Adəm (a.s)a endirildiyi də deyilər), endirildiyi ifadə edilər (Əbu Zərdən ibn Ebi'd- Dünya). Kitablardan Tövrat Musa (a.s)a, Zəbur Davud (a.s)a, İncil İsa (a.s)a və Quran da Hz. Məhəmməd (s.a.s)a endirilmişdir.
    Quran kitablara inanmanın lazımlılığını çox dəyişik formalarda ortaya qoyar. Bu mövzuya bağlı ayələrdən bir hissəsni kitablara inanmağı buyruq halında ifadə edər: "Allaha, bizə endirilənə, İbrahimə, İsmayıla, İshaqa, Yaquba və nəvələrınə endirilənə, Musa və İsaya verilənə və (digər) peyğəmbərlərə Rəbbləri tərəfindən verilənə inandıq, onlar arasında bir ayrı-seçkilik etmərik, biz Allaha təslim olanlarıq deyin" (əl-Bəqərə, 2/136). "Ey iman edənlər, Allaha, elçisinə endirdiyi Kitaba və daha õncə endirmiş olduğu Kitaba inanın " (ənnisə, 4/136). Bəzi ayələrdə kitablara iman, möminlərin xüsusiyyətləri arasında sayılar: "Möminlər) sənə endirilənə və səndən əvvəl endirilənə inanarlar, axirətə də qətiliklə iman edərlər." (əl-Bəqərə, 2/4). Peyğəmbər də digər möminlər kimi kitablara inanmaq məcburiyyətindədir: "Elçi, Rəbbindən özünə gələnə inandı, möminlər də. Hamısı Allaha, mələklərinə, kitablarına və peyğəmbərlərinə inandı" (əl-Bəqərə, 2/285). Bəzi ayələr də kitablara inanmamanın küfr və yolundan azmış olduğunu ifadə edərək imanın lazımlılığını dilə gətirər: "Kim Allahı, mələklərini, kitablarını, elçilərini və axirət gününü inkar etsə o yolundan uazaq düşmüşdür" (ən/enisə, 4/136).
    Kitablara inanmaq Allaha, mələklərinə və peyğəmbərlərinə inanmanın bir gərəyidir. Allah insanlara doğru yolu göstərmək üzrə, içlərindən seçdiyi peyğəmbərlər vasitəçiliyi ilə kitablar göndərər. Kitablar, mələk vasitəçiliyi ilə gələn vəhylər cəmidir. Allaha inanmaqla birlikdə mələklərə, vəhy hadisəsinə inanmayan, peyğəmbərlik təşkilatına qarşı çıxan adam, İslamın nəzərdə tutduğu inanc bütünlüyündən uzaq düşmüş olar. Kitablar yer üzündə xəlifə olaraq yara idiləri insana verilən əmanətin, başqa bir deyişlə yer üzündə Allahın suverenliyi qanunu üzərinə quruluşu ilahi nizamın reallaşdırılması missiyasının yerinə necə gətiriləcəyini göstərən, təlimatlar, əmr və qadağan edər cəmidir. Bunlar insan həyatını ən mükəmməl şəkildə təşkil edəcək inanc əsaslarını, ibadət formalarını, edilməsi ya da edilməməsi lazım olan davranış və hərəkətləri, gözəl əxlaq qanunlarını, siyasi və ictimai həyat təşkil edəcək təməl qanun və qaydaları ehtiva edər. Bu səbəblə kitablara inanmaq, insanın inanc və düşüncə dünyasını, fərdi və ictimai həyatını Kitabın öngõrdüğü şəkildə istiqamətləndirmə və tənzimləməni qəbul etmək mənasını verər.
    Adı nə olursa olsun, necə xarakterizə edilsə xarakterizə edilsin, bütün ilahi kitablar Allah kəlamıdır. Qaynaqları və daşıdıqları söz baxımından aralarında bir fərq yoxdur. Hamısı gerçəkdir və gerçəyi bildirər. Təmiz yaradılmış mələklər vasitəçiliyi ilə endirilər, Allahın qoruması altında olduqları üçün şeytanın ya da başqa bir varlığın müdaxiləsindən uzaqdır. Hamısı Allahın birliyini, tək ONA qulluq edilməsi gərəyini bildirər: "Səndən əvvəl heç bir peyğəmbər göndərmədik ki ona "Məndən başqa ilah yoxdur, mənə qulluq edin" deyə vəhy etmiş olmayaq" (əl-Ənbiya, 21/25). "And olsun biz hər ümmət içində Allaha qulluq edin, tağutdan qaçının deyə bir elçi gõnderdik... " (ən/en-Nəhl, 16/36). "O sizə dindən Nuha tövsiyə etdiyini, sənə vəhy etdiyimizi, İbrahimə, Musaya və İsaya tövsiyə etdiyimizi şəriət etdi. Belə ki, dini doğru yapış və onda ayrılığa düşməyin" (bərabər/yoldaş-Şura, 42/13). Ancaq endirildikləri cəmiyyətə görə dilləri; "Biz hər elçini öz qövmünün diliylə göndərdik ki onlara açıqlasın" (İbrahim, 14/4), ilə zaman və cəmiyyət şərtlərinin tələb etdiyi kimi qayda və üsullar dəyişər: "Sizdən hər biriniz üçün bir şəriət və yol təyin etdik" (əl-Maidə, 5/48).
    Quranın xatırladığı suhuflar günümüzə çatmadı. Tövrat, Zəbur və İncil isə ancaq təhrif edilmiş şəkildə varlığını qoruya bilmişdir. Kitabı Müqəddəs adı altında birləşdirilən bu kitablardan Tövrat Əhdi Cəld; İncil Əhdi Cedid olaraq anlamaqda, Zəbur isə Mezmurlar adıyla Əhdi Cəld içində iştirak etməkdədir. Quran, əvvəlki kitabların həmsöhbətlərin tərəfindən necə təhrif edildiyinə qısaca toxunar "Halbuki onlardan bir qrup vardı ki Allahın sözünü eşidərdilər də düşünüb ağıl çatdırdıqdan sonra. bilə-bilə onu dəyişdirərdilər... Vay halına o kəslərin ki Kitabı əlləriylə, yazıb az bir pula satmaq üçün "Bu Allahdandır" deyərlər! Əllərinin yazdığından ötəri vay halına onların. Qazandıqlarından ötəri vay halına onların" (əl-Bəqərə, 2/75-79). Buna qarşılıq Quran pozulmaqdan, dəyişdirilməkdən qorunmuş, vəhyin tək və gerçək ifadəsidir. Bu xüsusiyyətiylə əvvəlki kitabları ehtiva etməkdə, təhrif edilmiş formalarında olan səhvləri düzəltməkdə, əskik yanlarını tamamlamaqda, əlavə etmələri ləğv etməkdədir.
    Kitablara iman, Quranla birlikdə əldəki təhrif olunmuş Tövrat, Zəbur və İncildə də həqiqətini, doğruluğunu qəbul mənasını verməz. Mömin onların sadələrinin Allah kəlamı olduğunu qəbul etməklə öhdəçilikli olduğu qədər, əldə olan formalarının pozulmuş olduğunu da qəbul etməklə öhdəçiliklidir. Bu səbəblə Tövrat ya da İncildən gələn bir məlumatla qarşılaşan mömin, bu məlumatın doğru ya da səhv olduğunu söyləmədən əvvəl Qurana müraciət etmək məcburiyyətindədir. Məlumatın Quranla ziddiyyət təşkil etməməsi, Quranın nəzərdə tutduğu qanun və qaydalarla üst-üstə düşməməsi vəziyyətində məlumatın doğru olduğunun qəbul edilməsində bir qorxu yoxdur. Ancaq Qurana tərs düşən bir məlumatın qəbul edilməsi, Allahdan gələn bir məlumat formasında qiymətləndirilməsi söz mövzusu edilə bilməz. Elə isə kitablara iman, təməldə Allahın göndərdiyi vəhyə, vəhyin peyğəmbərlər boyunca sürdüyünə və ən son və mükəmməl şəkildə Quranla nöqtələnildiyinə inanmağı ifadə edər.

#06.01.2010 16:38 0 0 0