Əhməd Yəsəvi
Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا
Keçid et: naviqasiya, axtar
ƏHMƏD YƏSƏVİ
Tam adı Əhməd bin İbrahim bin İlyas Yəsəvi
Digər adları Pir Sultan, Xoca Əhməd, Kul Xacə Əhməd
Ölüm tarixi 1194
Türkistanda yetişən böyük vəlilərdəndir. Adı Əhməd ذin İbrahim ذin İlyas Yəsəvi olub, Piri Sultan, Müəllim Əhməd, Qul xacə Əhməd deyə də tanınar. Atası xacə İbrahimin nesebi Hz. Əlinin oğulu Məhəmməd bin Hənəfiyə dir. Hicri 5.asrın ortalarında doğulduğu təxmin edilməkdədir. Əhməd Yəsəvi çox kiçik yaşda atasını, 7 yaşında da anasını itirmişdir. Yesi şəhərində elm və tərbiyə təhsil almışdır. Bundan ötəri YƏSƏVİ nisbətiylə şöhrət tapdığı qəbul edilmişdir. Yesidə, əvvəl Aslan Atadan dərs aldı. Aslan Atanın vəfatıyla Buxaraya getdi. Orada Yusuf Hamedaniyə bağlandı və mənəvi elmləri təhsil aldı. İnsanlara doğru yolu göstərmək üçün ondan icazet (diplom) al/götürdü. Müəllim Əhməd Yəsəvi Buxarada bir müddət dərs verdi. Daha sonra bu vəzifəni başqasına təhvil verib Yesiyə döndü və burada tələbə yetişdirməyə başladı. Böyüklüyü və şöhrəti qısa zamanda Maveraünnehir, Xorasansa və Harzem ətraflarına yayıldı. Zamanın ən böyük və üstün övliyalarından oldu. Əhməd Yəsəvi yetişdirdiyi şagirdlərinin hər birini bir məmləkətə göndərmək surətiylə İslamiyyətin doğru olaraq öyrədilib yayılmasını təmin etdi. Onun bu şəkildə göndərdiyi tələbələrindən bir qisimi də Anadoluya gəldilər. Bu vəsiləylə onun təlimi Anadoluda yayılıb tanındı. Anadolunun Türklərə yurd olması, onun mənəvi işarəsiylə hazırlandı. Şagirdlərinin səyiylə Anadolu əbədi olaraq Türk yurdu oldu. Əhməd Yəsəvinin ən əhəmiyyətli xüsusiyyəti, Ərəbcə və Farsca bilməsinə baxmayaraq çox sadə bir Türkcə ilə Hikmət deyilən təlimatçı sözləri, Türkistan Türkləri üzərində böyük izləri buraxmış olmasıdır. Mənsur Ata, Abdulmelik Ata, Süleyman Hakim Ata, Məhəmməd Danişmend, Məhəmməd Buxari (Sarı Saldıq) Zengi Ata, Tac Ata kimi adlar Əhməd Yəsəvinin şagirdləridir. Əhməd Yəsəvinin bu şagirdləri Anadoluda Ahı Evran, Hacı Bektaş, Mövlana, Tapındıq Əmrə, Yunus Əmrə kimi adları yetişdirmişlər. Bu adlar Anadoluda, Əhməd Yəsəvinin çəkdiyi yolda irəliləmişlər və Türk dilini, ədəbiyyatını, mədəniyyətini ən gözəl halıyla gələcək nəsillərə köçürmüşlər. Sadə bir Türkcə ilə Xalqın anlayacağı, söhbət tərzindəki HİKMƏT adlı şeirləri, Çindən, Marmara sahillərinə qədər yayılıb, Türk Millətinə mənəvi işıq olmuşdur. 63 yaşından etibarən yerin altında bir otaqda yaşamışdır. Əhməd Yəsəvi Hicri 590 (1194)' də Yesi şəhərində vəfat etmişdir. Qəbiri üzərinə türbə, 200 il sonra, Teymur Xan tərəfindən tikilmişdir.