Htc Nedir - Hematokrit Hakkında Bilgiler - Hematokrit Nasıl Ölçülür - Normal Hematokrit Düzeyi Nedir
Hematokrit kandaki eritrositlerin (Rbc) hacim olarak oranını ifade eden terimdir. Hematokrit yüzde olarak ifade edilir. Mesela %25 htc demek 100ml kanda 25ml eritrosit (kırmızı küre) bulunuyor demektir.
Hematokrit nasıl ölçülür?
Hematokrit tam kan sayımı (cbc) tetkikinin bir parçası olarak otomatize cihazlarca ölçülmektedir. Bu cihazların birçoğu direkt olarak hematokrit düzeyini ölçmemekte; hemoglobin düzeyi ve kırmızı kan hücreleri (Eritrosit) volümlerini kullanarak hesaplamaktadır.
Hemotokrit düzeyi manuel olarak santrifüj yöntemi ile ölçülebilir. Tüp içerisindeki kan santrifüj edildiğinde, eritrositler küme yaparak dibe çökerler.
Dibe çöken eritrosit hacminin, toplam kan volümüne oranı görsel olarak hematokrit düzeyini vermektedir.
Hematokrit düzeyinin normal değeri nedir?
Hematokrit düzeyi yaş ve cinsiyete göre değişiklik göstermektedir.
Yenidoğanda: %55 - %68
1 haftalık bebekte: %47 - %65
1 aylık bebekte: %37 - %49
3 aylık bebekte: %30 - %36
1 yaşında çocukta: %29 - %41
10 yaşında çocukta: %36 - %40
Erişkin erkekte: %42 - %54
Erişkin kadında: %38 - %46
NOT: Hematokrit düzeyleri laboratuarlar arasındada değişiklik göstermektedir. Doktorunuz sizin için en doğru değerlendirmeyi yapacaktır.
Düşük hematokrit düzeyleri ne anlama gelmektedir?
Düşük hematokrit düzeyleri kansızlık (anemi) hastalığında görülmektedir. Anemi hastalığının birçok nedeni olabilir. En sık görülen anemi nedenleri: kan kayıplarına bağlı anemiler; travmalar, ameliyatlar, kanama yapan kolon tümörleri vb. Beslenme yetersizlikleri; demir eksikliği, folat eksikliği, vitamin B12 eksikliği vb.
Kemik iliği problemleri; kemik iliğini tutan kanserler, kemoterapi ve ilaçlarca kemik iliğinin deprese edilmesi, böbrek hastalıkları ve böbrek yetmezlikleri vb. Anormal hematokrit formasyonu; orak hücreli anemi gibi.
Yüksek hematokrit düzeyleri ne anlama gelmektedir?
Yüksek irtifada yaşayan kişiler ve kronik sigara kullanımı hemotokrit düzeylerinde yükselmeye neden olabilir. Bunun yanında dehidrate hastalardada yüksek hematokrit düzeyleri görülebilmektedir. Ancak dehidrate hastalardaki hematokrit yüksekliği gerçek bir yükseklik olmayıp hastaların dehidratasyonu düzeltildiğinde (hastalar hidrate edildiğinde) hemotokrit düzeyleri normal sınırlara gerilemektedir. Akciğer hastalıklarında, tümörlerde, gerçek polisitemi (Polycythemia rubra vera) gibi kemik iliği bozukluklarında ve Epogen (Erythropoietin) alımı gibi durumlarda hemotokrit düzeyleri yüksek olarak bulunabilir.
Hematokrit (Htc), damarlarımızda dolaşan tam kanın yüzde kaçının alyuvarlardan yani eritrosit hücrelerinden oluştuğunu gösteren temel bir kan parametresidir. Örneğin laboratuvar sonucunda Htc değerini %40 görmek, 100 mililitre kanın 40 mililitresinin kırmızı kan hücrelerinden ibaret olduğu anlamına gelir.
Ölçüm işlemi standart bir tam kan sayımı (CBC) testi sırasında otomatik kan analiz cihazlarıyla yapılır. Çoğu cihaz bu değeri doğrudan ölçmek yerine, hemoglobin (Hgb) miktarı ve ortalama eritrosit hacmini matematiksel olarak hesaplayarak bulur. Manuel laboratuvar yönteminde ise kan örneği özel tüplere konulup santrifüj cihazında döndürülür; bu işlem sonucunda tüpün dibine çöken alyuvarların toplam kan hacmine oranı yüzde olarak hesaplanır.
Normal değerler yaşa, cinsiyete ve bulunulan coğrafi rakıma göre ciddi değişkenlik gösterir. Yetişkin bir erkek için ideal aralık genellikle %42 - 54 civarındayken, yetişkin kadınlarda bu oran %38 - 46 arasındadır. Yenidoğan bebeklerde ise bu değerler %68'lere kadar çıkabilir ve yaş ilerledikçe düşerek dengeye oturur.
Değerlerin referans aralığının altında kalması genelde anemi (kansızlık) tablosuna işaret eder. Demir, B12 veya folat eksiklikleri, gizli ya da akut kanamalar, kronik böbrek rahatsızlıkları veya kemik iliğinin yeterince kan üretememesi düşük Htc'nin en yaygın sebepleridir.
Test sonucunun yüksek çıkması ise vücuttaki sıvı kaybından yani dehidratasyon durumundan kaynaklanabilir; bu durumda sıvı takviyesiyle değer hemen normale döner. Ancak yüksek rakımlı yerlerde yaşamak, ağır sigara tüketimi, KOAH gibi kronik akciğer sorunları veya kemik iliğinin aşırı alyuvar üretmesine yol açan polisitemi vera gibi hastalıklar da kalıcı yüksekliğe neden olur.
Bu Htc meselesi tahlil kağıdında genelde en az dikkat edilen ama en çok şey anlatan başlıklardan biridir. Özellikle hemogram yani tam kan sayımı çıktığında, millet doğrudan hemoglobin değerine bakar geçer ama hematokrit aslında işin mutfağındaki sıvı-hücre dengesini ele veren en net göstergedir.
Burada kilit nokta dehidratasyon meselesidir. Klinikte çok görürüz; adamın tahlilinde Htc hafif yüksek çıkar, panik yapar polykomi miyim diye. Oysa ki adam bütün gün su içmemiş, kanı adeta koyulaşmış. Laboratuvara tüpü verirken plazma hacmi düşük olduğu için oran otomatik olarak fırlar. Tekrar su takviyesi yapılıp ölçüldüğünde değerin tık diye normale düştüğünü görürsün. O yüzden tahlil vermeden önceki su tüketimi bile sonucu doğrudan manipüle eder.
Bir de madalyonun öteki yüzü var; sporcular veya uzun süre yüksek rakımda kalanlar. Vücut oksijen azlığını fark edince EPO salgılar, iliği tetikler ve eritrosit üretimi artar. Adamın Htc'si %52 çıkar ama bu hastalık değil, yüksek altitude adaptasyonudur. Doktorlar değerlendirirken hastanın şikayetini, tansiyonunu ve yaşam tarzını hep bu yüzden bir arada yorumlar.