ekenomik istikrar nedir - istikrar kavramı - ekenomik istikrarsızlık türleri - deflasyon nedir
Tanım
İktisadi İstikramı Anlamı
İktisadi istikrarın ne olduğunu anlamak için, ekonomik istikrarsızlık içinde bulunulan halleri incelemek gerekir. Ekonomide istikrarsızlık halleri enflasyon ve deflasyon şeklinde kendini gösterir. Böylece ekonomik yapıyı sarsan ve istikrarı bozan enflasyon ve deflasyon hallerinin önlenmesi ile ekonomide istikrarın temin edileceği anlaşılmaktadır. Ancak bu, iktisadi istikrarın bünyesinde taşıdığı özellikleri açıklamağa yeterli değildir.
İktisadi istikrar günümüzde fiyat istikrarı ile tam istihdamın bir arada gerçekleştirilmesi anlamını taşımaktadır. Klâsik iktisatçılar, daha önce de belirtildiği gibi, ekonomiyi devamlı olarak tam istihdam seviyesinde dengede kabul ettikleri için, buna uygun olarak ekonomik istikrardan anladıkları mana da, farklı oluyordu. Fakat Keynes'den bu yana ekonomi için üç türlü dengeden söz etmek gerektiği anlaşılmıştır. Bunlar da; tam istihdam, eksik istihdam ve aşırı istihdam seviyelerindeki ekonomik dengelerdir. Böyle olunca modern manadaki iktisadi istikrar, devamlı hareket halinde bulunan bir ekonomide tam istihdamına ve fiyat istikrarının birlikte sağlanması ve korunmasıdır.
EKONOMİK İSTİKRARSIZLIK TÜRLERİ
1. Dış Ticaret Dengesi Bozukluğu
Dış ticaret dengesi bir ülkenin bir yıl içerisindeki toplam mal ihracatı sonucunda sağladığı dövizleri ve ithalat sonucu dış ülkelere ödediği dövizleri gösterir.
İthalatın ihracattan fazla olması durumunda dış ticaret dengesi fazlalık veriyor demektir.
2. Dış Açığın Azaltılması
İstikrar politikaları ile gerçekleştirilmeye çalışılan bir diğer amaç dış açığın azaltılmasıdır.
Bu ülkelerde birinci bolümde de açıklandığı üzere ekonomik istikrarsızlığa yol açan sonuçlardan birisi ve en önemlisi dış açıklardır. Dış açıkların borçla finansmanı bir dereceye kadar mümkündür. Borç bulmada güçlükle karşılaşıldığı nokta da ülke, daha fazla artan bir enflasyon ve işsizlik probleminin yanısıra yatırımların azalmasına bağlı olarak büyüme hızının eksilere düşmesine kadar varan bir sorun ile karşı karşıya kalmaktadır. Çünkü bu ülkelerde hem yurtiçi tasarruf oranları düşüktür, hem de daha önemlisi yatırımların ve üretimin yurt dışından ithal edilen yatırım malları ve ara mallarına bağımlı olması nedeniyle dövize ihtiyaç vardır. Dövizin ihracatla elde edilememesi durumunda borç yoluyla elde edilmesi söz konusu olmaktadır. Dolayısıyla ekonomik kriz olarak nitelendirilen böyle bir dönemde, dış açıkların azaltılarak dış borç geri ödeme güçlüklerinin hali iletilmesi yeni dış borç bulma imkanını sağlayacak ve ekonomi tekrar büyüme sürecine girerek enflasyon ve işsizlik oranlarının azaltılması sağlanabilecektir. Görüldüğü gibi dış açıkların azaltılması ekonominin yeniden dış kaynak temin edebilmesini sağlamak açısından önem verilen bir amaç olarak istikrar politikalarında yer almaktadır.
Fiyat İstikrarının Bozulması
Enflasyon
Enflasyon cari fiyat seviyesinde toplam talebin toplam arzdan daha fazla artması şeklinde tarif edilebilir. Bu şekilde toplam talebin toplam arzdan fazla olması fiyatlar genel seviyesini yükselteceğinden enflasyon sırasında fiyatlar genel seviyesinde devamlı bir artış eğilimi söz konusudur.
Deflasyon ve Önlenmesi
Toplam talepteki yetersizlik biçiminde kendini gösteren deflasyonist eğilimleri hazırlayan sebep genellikle yatırımların tasarruflara göre azlığından ileri gelmektedir. Gerçekten özellikle gelişmiş veya olgun ekonomilerde yüksek marjinal tasarruf eğilimi sebebiyle atıl veya yatırıma dönüştürülemeyen tasarruf hareketi ile karşılaşılmaktadır. Bu yetersizliğin giderilmesi amacıyla,
- Tüketim eğiliminin kuvvetlendirilmesine çalışılabilir.
- Yatırımlar teşvik edilerek yatırım hacmi genişletilebilir; veya
- Tüketim ve yatırım harcamaları birlikte arttırılabilir.
Görüldüğü gibi bu eğilimle mücadelede maliye politikası yönünden telafi edici harcamalar daha geniş anlamda ise telafi edici maliye politikası tedbirleri önem kazanmaktadır.