Im gruitheb na ---
Eem grwee-thehb nah ---
--- 'a sinirliyim
Im lhaew
Eem lye
Hastayım
No ce ammaer ab lû thent
No kay ahm-myre ahb loo thehnt
Yakında iyi olacaksın
Im gosta
Eem gohs-tah
Korkuyorum
Hain ú-'rogon
Hyne oo-roe-gohn
Onlardan korkmuyorum
Linnon am meleth vîn
Leen-non ahm meh-lehth veen
Aşkımıza şarkı söylüyorum
Sa farn palan
Sah fahrn pah-lahn
Çok yeterli
Pelin pedi i lam edhellen
Peh-leen peh-dee ee lahm eh-thehl-lehn
Elf dilinde konuşabilirim
Idhrin-eden 'elir
Ee-threen-ehd-ehn ehl-eer
Mutlu yıllar
Goheno nin
Go-hay-no neen
Unut beni
Ni quorya
Q, Nee quore-yah
Boğuluyorum
Ayrılışlar
Namárië
Nah-MAR-ee-ay
Elveda
Navaer
Nah-VIRE
Elveda
Belain na le
Beh-LINE nah lay
Valalar seninle olsun
Calo anor na ven
KAH-loh AH-nore nah vehn
Yolunun üstüne güneş parlasın
Garo arad vaer
GAH-roh ARE-ahd vire
İyi günler
Nai haryuvalyë melwa rë
Q, Nye hahr-YOO-vah-lee-ay MELL-wah ray
Güzel bir gün geçir
Noro go hûl, bado go Eru
Nore-oh go hool, BAH-doe go air-OO
Rüzgarla koş,tanrıya git
Ná Elbereth veria le, ná elenath dín síla erin rád o chuil lín.
Nah Ell-bare-ehth vare-ee-ah lay, nah ELL-ehn-ahth deen see-lah air-een rahd oh hweel leen.
Elbereth seni korusun, yıldızlar hayatını aydınlatsın
I Melain berio le
Ee meh-LINE bare-ee-oh lay
Valalar seni korusun
Cuio vae!
Kwee-oh vye!
Hoşça kal!
No galu govad gen
No gah-loo go-vahd gehn
Dualarım seninle
Quenya Diline Giriş
Ai!
Her Tolkien meraklısı Elfçe'yi, öğrenmek ister. Öğrenmesi en kolay mı bilmem ama elimizde en çok materyal olan elf dili Quenya'dır. Burada Quenya'yı size Yüzüklerin Efendisi kitabında kullanılan aksana göre yani üçüncü çağ aksanı ile öğretmek için derslere başladık
Hepinizin bildiği gibi Quenya gerçek bir dil değildir. Yazılmış bir dildir. Dolayısıyla bu dil konuşmaktan çok yazışmanıza yarayacak. Neden mi? Çünkü çevrenizde bu dili konuşan pek az ve belki de hiç kimse yok, ama internette bunun için, pek çok sitede özel forumlar var.
Quenya öğrenmesi kolay bir dil mi?
Hayır, kesinlikle değil. Gerek konuşma gerek kelime gerek cümle yapısı gerekse pratik yapma konusundaki olanaksızlıklardan dolayı belki de öğrenmesi en zor dillerden biri. Ama bu sizi yıldırmasın.
Peki Quenya neye benziyor?
Türkçe'ye Tabii tam olarak değil ama bir takım benzerlikler var. Aslında Fince'ye daha çok benziyor.
Örneğin Quenya'da ekler sözcüğü sonuna ekleniyor.
Ör: Anar caluva tielyanna
Burada "Güneş yolunuzun üzerinde parlasın" deniyor. Tielyanna "yolunuzun üzeri" demek. Gördüğünüz gibi -lya "nuzun" -nna ise "üzeri" anlmlarını taşıyor.
Alfabe
Quenya alfabesi şu şekilde yazılabilir:
c (= k), d, f, g (türkçe c), gw, h, hy, hw, l, ly, m, n, nw, ny, p, qu, r, ry, s, t, ty, v, y ve w
Quenya'nın sesli harfleri a, e, i, o, u dır.; uzun sesler ' ise işaretlenir ör:: á, é. Kimi ünlüler kapalı kimileri ise açıktır. Bundan kastım; aaaaa deyin ve oooooooo deyin. Ağzınızın aldığı durumları karşılaştırın. "a" en açık seslidir ve Türkçe'deki gibi okunur. "u" ise en kapalı seslidir ve o da Türkçe'deki gibi okunur.
Harfler genel olarak , İtalyanca'daki şekilleri ile okunmalıdır ve sesli harfler çoğunlukla Türkçe'deki okunuşlarına benzerler; uzun sesler á ve é belirgin biçimde normal a, e seslerine, kısalarından daha yakındır. Bazı sesler üzerlerinde çift nokta ile yazılır(ë, ä etc.), ama bu onların okunuşlarını etkilemez. Bu tür harflerin okunuşları tıpkı İngilizce'deki gibidir. "ai, au, eu, oi, ui, ve iu" gibi iki ünlüler vardır. Ünsüzlerden c mutlaka k; l ise bildiğimiz L olarak okunmalıdır; r titrek okunur; s okunmaz; y sessiz kullanılır(İngilizce'deki you gibi). İdeal olarak, t, p, c sessizleri güçsüz okunur. Süreksiz sessizler -y (ty, ny gibi.) ile biter; sürekli sessizler ise genellikle -w (ör: nw, ama cw yerine qu[Q] okunur). H,
(Almancada ki ich-Laut gibi) t'den önceki ses gibi okunur, tabii eğer ht kombinasyonunda e ya da i harflerinden biri gelmemişse, h Almanca'daki ich-Laut gibi okunur. Öbür türlü, h İngilizce'deki gibi okunur. h; ne kadar hy ve hw ile simgelense de sırasıyla ich-Laut ve sessiz wh (Amerikan İngilizcesindeki gibi bir wh), ile okunurlar. hl ve hr kombinasyonlarında orijinal olarak sessiz olarak tanımlanır l ve r, ama üçüncü çağda bu iki ses normal l ve r olarak okunmaya başlanmıştır. Kimi uzun sözcüklerde, vurgu ikinci heceden sondaki uzun heceye düşer. Eğer sonuncu hece kısaysa, vurgu üçüncü heceye düşer (sözcük iki hecen uzun değilse, ilk hece uzun da olsa kısa da olsa vurguyu alır).
Qu yalnızca Q anlamı taşır, yukarıda da bahsettiğim gibi cw da aynı şekilde q anlamı taşır.
Kimi "a"lar tam okunurken kimi "a"lar yok sayılır. Örneğin Quenya kelimesinde "a" okunurken "anna" kelimesinde (anlamı hediye) tıpkı İngilizce'deki Anna isminin okunması gibi okunur. (ann)
Notlar:
Ünlü harfler:
"i" harfi de tıpkı Türkçe'deki gibi kullanılan bir harfdir. ô harfi TR o, ú harfi TR ü gibi okunur.
"ai" harfi "ey" gibi değil de "ay" gibi kullanılır. (İngilizce kaynaklardan örnek: "fail" gibi değil "aisle" gibi)
"au" harfi bir yerimiz acıdığında verdiğimiz tepki sesi "ov" olarak okunur.
"eu" Türkçe'deki e harfi gibi okunur.
"iu" harfi "yu" gibi okunabilir.
Ünsüz harfler:
C her zaman k'dir
hw, hy, hl, hr harflerinde h okunmaz ve ikinci harf İngilizcedeki hali ile okunur. hl ve hr nefes sesi, ıslık gibi çıkarlar.
hw İngilizcedeki wh gibidir.
h bunlarınn dışında kullanıldığı zaman Türkçe'dekinden daha sert bir sestir. "Hey" kelimesindeki gibi. (İngilizce örnek: Breath)
"l" Türkçedeki "gel, al" deki l gibi kullanılır.
"n" Türkçedekinden biraz daha kalın İngilizcedeki n gibi kullanılır.
"r" ise Türkçedeki esrar kelimesine yakın bir okunuştadır.
"s", z gibi okunmaz. Daha çok nefes verme sesi gibi okunmayan bir sestir.
v ve w arasındaki fark şudur: v daha açık ve w daha kapalı bir sestir.
y harfi ise "yavru" kelimesindeki y gibi okunur.(İngilizce örnek: "yes")
Çift nokta kullanımı:
Yukarıda belirrtiğim gibi çift noktanın okunuşa hiçbir etkisi olmaz, lakin yazıda kullanılmaktadır. Tolkien bunu bir çok yerde kullanmıştır. ä, ö, ë. Aslında bunlar tam olarak gerekli değildirler. Yalnızca İngilizce okumadan ayrı oldukları belirtmek için kullanımışlardır. Bunları kullanma kuralları vardır ama ben gerekli görmediğimden onları burada yazmayacağım
Ne kadar hızlı konuşmalıyız?
Konuşma hızına gelince, eğer Quenya konuşursanız çok hızlı konuşmalısınız. Daha önce belirttiğim gibi İtalyanca ile benzerlikleri var dilin, ayrıca Tolkien İtalyanca dilini severmiş. Dolayısıyla Quenya hızlı bir dil ve bu dili hızlı ve doğru konuşmak bu dili iyi konuşmak anlamına geliyor.
KELİME BİLGİSİ
Bu kadar kuramsal bilgiden sonra hoşunuza gideceğini düşündüğüm genel kalıplar:
Selam!: Ai!
Benim adım...: .... nîn ess veya essen .....
kim? ne? : man?
senin adın .....: .... cin ess veya esseg ...
sin : bu
tan: şu
ent: oradaki
im veya ni :ben
em: biz
eg: sen
ech: siz (çoğul anlamda)
edh veya el: siz (saygı)
e: o (insanlar için [ve elfler tabii])
San: o ( cansız varlıklar ve hayvanlar)
sain: onlar
nin : bana
men : bize
cen: sana
chen:size (çoğul)
den veya len :size (saygı)
sen : ona
ten: onlara
nin: benim
cin:senin
din:sizin
tinnun
min: bizim
chin: sizin
lin: sizin
tin: onların
SIFATLAR
Tüm dillerde kelimeler, konuşmanın parçası olan sözcük çeşitlerine bölünebilir. Tolkien elfçeyi bir avrupa dilinin tarzında ve biçiminde hazırlamıştır. (Mektuplar:175), yani sözcük çeşitleri çok farklı şeyler değildir -bir ilköğretim çocuğunun dahi bileceği birşeydir.. Daha önce isimleri incelemiştik, onlar nesneleri isimlendiriyordu. Şimdiyse sıfatlara geçeceğiz.
Sıfat nedir?
Dünyada her varlığın bir ismi vardır. İsimler varlıkları tanımamıza, birbirinden ayırmamıza yarar. Ancak sadece isimlerle maksadımızı anlatamayız. Çünkü birbirine benzeyen, aynı türden olan varlıklar bile nitelikleri ile ayrılırlar. Mesela yanyana duran iki elma birbirinden farklı olabilir. Bu yüzden, büyük, küçük, mavi, sarı, ince, uzun, geniş, dar, harika, muhteşem gibi sıfatları kullanırız. Yani sıfatlar varlıkları nitelememizde bize yardımcı olur.
Bir sıfatı iki şekilde kullanabiliriz.
1- Sıfatı kelimenin başına koyarak bir tamlama oluştururuz. Örneğin "uzun adam" gibi ve bunu cümle içinde kullanırken "Uzun adam yürüyordu" şeklinde kullanırız.
2- Ama yalnızca adamın boyunu vurgulamak istiyorsak, "Adam uzundur" diyebiliriz. Burada sıfat yüklem olarak kullanılır.Fakat burada "uzun adam"da olduğu gibi yalnızca adı ve sıfatı değil, "-dır" ekini (veya herhangi bir zaman ekini) de kullandık. Örneğin, Altın güzeldir, ben zekiyim veya taşlar serttir gibi. Altını, beni ve taşı betimledik. Onlar özne.
Şimdi Quenya'ya dönelim. Quenyada sıfatlar -a veya -ë ile biter. Ninquë "beyaz", morë "siyah", carnë "kırmızı", varnë "kahverengi" vs. gibi renklerde de görülüyor. Fakat bu kuralın dışında kalanlar da vardır. Onlar "-in" ile biter. ör: firin "ölü", hwarin "eğri", melin "sevgili (hitap sözcüğü olarak)" or latin "açık alan".Bunların aslının -a ile bittiği görülür. Örneğin latin kimi zaman latina olmuştur. Fakat -a bazen kendi başına da çıkabilir lára "düz" Ör: helwa "mavi", harna "yaralı", melda "tatlım", melima "sevimli", vanya "güzel".
Kullanım
Quenya'da ilk kullanım üstte de görüldüğü gibi tamlama halidir. Örneğin fána cirya "beyaz gemi". Fakat bazı istisnalar olabilir. Elendil Voronda "Sadık Elendil" (Aslında bu Elendil Vorondo olacak, bunu daha sonraki derslerde göreceğiz) olarak yazılır. İngilizce bilenler bunun "Elendil the faithfull" olduğunu bilir. Bunun nedeni herkesçe bilinen bir adın kullanılıyor olmasıdır. Fakat bu "Voronda Elendil" olarak da kullanılırsa yanlış olmaz. Ama aynı anlamı vermediği de kesindir.(Elendil i Voronda olmaz)
İkinci kullanımda ise, yüklem olarak kullanmak için, ná veya när kullanılır. Birkaç örnek var aşağıda:
I parma ná carnë. "Kitap kırmızıdır."
Ulundo ná úmëa. "Canavar kötüdür."
I neri nar hallë. "Adam uzundur."
Sıfatların çoğulu
-alı sıfatlar çoğulda -ë (eskidense -ai); -ëali sıfatlar çoğulda -ië (veya -ëe), -ëli sıfatlar çoğulda -i; -inli sıfatlar çoğulda -i olarak kullanılır. Sıfatlarla birlikte sayı kullanamayız. Örneğin Üç kırmızı domates diyemeyiz. Bu yüzden sıfat çoğulu da içerir. laurëa "altın" çoğulda laurië olur, laurië lantar lassi "altın yapraklar dökülüyor."
Sıfatları kullanırken bildiğiniz gibi onlara bazı ekler ekleyerek istediğimiz anlamı verebilriz. Buna aşırılık durumu denir. Örneğin uzun boylular arasında bir kişi en uzun boyludur. İlginçtir ki bizdeki "en" Quenya'da karşımıza an olarak çıkar. Kelimelerin başına eklenir: calima "parlak"; ancalima "en parlak".
Birkaç örnek:
an + alta "büyük" = analta "en büyük"
an + calima "parlak" = ancalima "en parlak"
an + norna "erkekçe" = annorna "en erkekçe"
an + quanta "dolu" = anquanta "en dolu"
an + vanya "güzel" = anvanya "en güzel"
an + wenya "yeşil" = anwenya "en yeşil"
an + yára "yaşlı" = anyára "en yaşlı"
Fakat bazen an değil, "n" yerine sıfatın ilk harfi gelir. Örneğin an- + lauca (ılık) allauca şekline geçer ve en ılık anlamına gelir.
á (variant a), Emir vermek amacı ile fiilin başına konur (ör: á carë! "yap!")
¤ airita-, eylem "kutsamak" (geçmiş zamanda airitánë)
¤ aiwë, isim "kuş"
¤ alassë, isim "zevk"
¤ alda, isim "ağaç"
¤ alta, sıfat "büyük" (= fiziksel açıdan)
¤ alya, sıfat "zengin"
¤ Ambar, isim "Dünya"
¤ ambo, isim "mağara"
¤ an, "İngilizcedeki for, için"
¤ an-, aşırılık öneki
¤ Anar, isim "Güneş"
¤ ando, isim "geçit, kapı"
¤ ango (angu-), isim "yılan"
¤ anna, isim "hediye"
¤ anta- eylem "vermek", geçmiş zamanda ánë (veya antanë)
¤ anto, isim "ağız"
¤ anwa, sıfat "gerçek, doğru"
¤ apa, edat "sonra"
¤ ar, bağlaç "ve"
¤ aran, isim "kral"
¤ arwa, sıfat "sahip olmak",isim takip eder
¤ Atan, isim "İnsan"
¤ atta, sayı "iki"; attëa, sayı "ikinci" (eski halleri tatya, atya)
¤ aurë, isim "gündüz" (24 saatlik sure değil, aydınlık zaman)
¤ auta- "ayrılmak", geçmiş zamanda oantë ve geçmiş zamanda oantië fiziksel olarak bir yerden ayrılıp başka bir yere gitmek, ama geçmiş zamanda vánë ve geçmiş zamanda avánier kaybolmak veya ölmek.
¤ áva "yapma!", emir öneki á + ile olumsuzluk eki -va birleşimi; áva başka bir fiil eklenerek kullanılır.
¤ cainen, sayı "on"
¤ caita-, eylem "uzanmak"
¤ cala, isim "ışık"
¤ calima, sıfat "parlak"
¤ canta, sayı "dört"; cantëa, sayı "dördüncü"
¤ cap-, eylem "zıplamak"
¤ car-, eylem "yapmak"
¤ carnë, sıfat "kırmızı" (ayrıca car- eyleminin geçmiş zamanı)
¤ cen- eylem "görmek"
¤ cenda-, eylem "okumak"
¤ cilya, isim "geçit"
¤ cirya, isim "gemi"
¤ coa, isim "ev"
¤ Dolen:Gizlemek
¤ ëa, eylem "olmak" = "var olmak", geçmiş zamanda ëane veya engë, gelecek zamanda belki euva
¤ ehtë (ehti-), isim "ruh, hayalet"
¤ Elda, isim "Elf"
¤ elen, isim "yıldız"
¤ elmë, saygı anlamında "biz"
¤ elyë, saygı anlamında "siz"
¤ emmë, çoğul"biz"
¤ engwë, isim "şey"
¤ enquë, sayı "altı"; enquëa, sayı "altıncı"
¤ enta, işaret "oradaki"
¤ estelio :güvenmek
¤ envinyata-, eylem "yenilemek"
¤ equë, eylem "söylemek, söyledi" (zaman problemi olmayan eylem)
¤ i, 1) artikle "the"; 2) relative proisim "who, which"
¤ ilya, isim/sıfat "her, tüm".Tekil bir isimden sonta, ilya "her", ör: ilya Elda "her Elf", ama ilya tek başına "tüm".Çoğul isimden önce, ilya "tüm"; bir sıfat oldu, ilyë haline geçer, ör: ilyë tier "tüm patikalar" (Namárië)
¤ imbë, edat "arasında"
¤ inyë, "ben"
¤ írë, bağlaç "zaman" (saat anlamında değil. "Araba geldiği zaman" gibi.)
¤ Isil, isim "Ay"
¤ ista-, eylem "bilmek",kuraldışı geçmiş zamanda sintë.
Bunlarla ilgili bir kaç sorunum ve sorum var paylaşım mükemmel ama bu sorulara cevap almam lazım bunları paylaşan arkadaş yardımcı olabilirmisin? çok meraklıyım bu konuya