1. Ana Sayfa
  2. Azərbaycan
  3. Yuxu necə yaranir - Röyalar

Yuxu necə yaranir - Röyalar

Son güncelleme: 17.05.2010 19:50
Leyl-i Lal Leyl-i Lal foto
  • Yuxu necə yaranir?Shuuralti istək və arzular, röya və xəyaller yoluyla boshala bilir. Röyalar şifrələrlə yazilmish mesajlardan ibarətdir. Her şeyden əvvəl röya fizyoloji bir fenomen və ehtiyacdır. Normal bir səkkiz saatliq yuxu periyodunda hər insan ortalama hər biri 15-20 dəqiqə olan üç ya da dörd röya görəbilir. Səkkiz saatliq bir yuxunun hər iki saatliq dönəmində röyalı bir periyoda girir. yatan bir shexsin röya görüb görmədiyi, onu izləyən biri tərəfındən müşahidə edilir. Rapid Eye Movement (Rem), göz kürələrinin tez hərəkətlərinə verilən addir. yuxu əsnasında, gözler qapalıykan göz qapaqlarının altındaki göz kürələri hərəkət etməyə başladığında shəxs röyalı hala girmiş deməkdir. Göz kürələri hərəkət etdiyi müddətcə (ortalama 15-20 deqiqe) röya da davam etməkdədir. Tam bu əsnada oyandırılan shəxs röya gördüyünü ifadə edər.

    labaratoriya tedqiqatlarinda, uyuyan bireylerin Rem halina girdiklerində oyandırılmaları halinda Rem'siz bir yuxu təmin edilmişdir.Ertəsi günkü tədqiqatda bir gün öncə röya gördürülməyərək yatirdilan ferdlerin, o gün Rem hallarinin iki qat arttığı aşkar edilmiştir. Ancaq ferdler davam edən günlərdə röyasız qalsa normal bir yuxu vəziyyətinə keçdiklərində Rem periyodlari bütün eksiklikleri qapatacaq qədər uzamaqdadır. Rem periodu uzun müddətli əngəlləyəndə fərdlərin gündüz oyaqkən xəyal gördükləri, halüsinasya yaşadıqları aşkar edilmişdir. Bu vəziyyət hər sağlam insanda ortaya çıxabilər. Hâlbuki oyanıqkən hallüsinasya görmək psixotik bir pozqunluqdur. Bu da röya görmənin insanın vazkeçəməyəcəyi fizyoloji bir ehtiyac olduğunu ortaya qoyar.Niyə belə bir ehtiyac söz mövzusudur ve röya necə bir funksiya ifa edir; bu mövzuyla əlaqəli çox müxtəlif iddialar ve mübahisələr var. Bizim burda maraqlandiğimiz problem, röyanın fizyoloji vacibliyini ve nə cür bir ehtiyacı qarşıladığından ziyadə psixoloji olaraq röyanın nə mənaya gəldiyini ve psixoloji olaraq nə cür bir ehtiyaca cavab verdiyini araştırmaq və bunu yozmaqdir.

    Bir qrup araştırmacılara görə röyalar mənasız, əlaqəsiz ve təsadüfi yaranan düşüncə və imaj axımlarıdır; heçbir mənasi və özelliyi yoxdur. Psixoloji yaxinlaşmalarda isə röyalar fərqlı- fərqlı dəyərləndirilməkdədir. Davranışçı yaklaşım tərzınə göre röyalar, gün boyunca davam eden refleks qaliqlarının izlərinin yaranması, dəqiqləşməsi ve hafızə qeydlərinin alınması ile ilgiliykən; şuurlu səkildə röyalar şəxsin kognisyonlarının aktiv olaraq çalıştığı və sistemin yerleştirildiyi bir prosesi ifadə edir.

    Dinamiq şəkildə isə hadisə çox fərqli bir perspektivdə və tərkibdə ələ alınır. 'Röyalar kral yoludur,' Freud XE "Freud" bele deyir. Röyalar şuuraltinda boşalmağa çalışan istəklərin üstü örtülü bir şəkildə, bəzən çox özəl işarələrlə bəzən çox özəl şifrələnmiş kodlarla boşalmasını təmin edən bir şəkildir.Bilindiyi kimi ruhi dünyamizda boşalmaya çalışan güclər ilə bunları engəlləməyə çalışan güclər arasında böyük bir savaş gedir. Bu savaşta zaman zaman əngəlləyici güclər hadisəyə rəhbərlik edirsə zaman zaman da boşalmaya çalışan güçler hâkim olur. əngəlləyici güclərin yoğun və fartiq olduğu vəziyyətlərdə istəklərin çox sixişdirilmasi ve boşalma yolu tapmaması daxili dünyamızda qaygi ve sıxıntıya səbəb olur.Qaygi və sıxıntının artması bir partlayişin vəyaxut da bir patologiyanin erkən simptomlaridir. İçəridə toplanmiş bu enerji, bir şəkildə boşalmalidir. Röyalar bunu təmin edən əsas mexanizmalardır.Röyalar vasıtəsıylə bu arzular, əvvəlcə açıq bir şəkildə boşalma yolu tapir ve özlərini ifadə edərlər. Ancaq arzularin bu şəkildə açıq ifadə edilməsi ego XE "ego" ve süperego gücləri tərəfındən qəbul edilməz olsa sansür mexanizmaları devrəyə girəbilər.

    burda dinamiq şəkil, sansür mexanizmaların hansi mərhələdə, nə cür yöntəmlərlə və necə fəaliyətə keçdiyini incəliyir ve bu sistemin şifrəsini açmağa çalışır. Bu andan etibarən hekâyə tamamən farqliləşməkdədır. Bir istək XE "istək" röyada, fincancı qatırlarını ürkütmədən özünə boşalma yolu tapmalıdır. Bu da çox çətin və zəhmətli bir şeydir. Arzu həm özünü ifadə edəcək həm boşalma yolu tapacaq həm də egoyu, gerçəkliyi və süperegonu nərahat etməyəcək. İndi olmayacaq olan bu işi, röyalar çox müvəffəqiyyətli bir şəkildə həyata keçirir.Arzularin özünü açıq ifadə etmə dərəcəsiylə, əngəlləyici güçlərin əngəlləmə dərəcəsi vəya yargılama dərəcələri arasında əks bir korelasya var. Əngəlləyici güclərin qəbullənmə faizi yüksəldiyi oranda röyanın içindəki istək XE "arzu" özünü daha açıq bir şəkildə ortaya qoyarkən; əngəlləyici güclərin yargılayıcı ve sixişdirici tərəflərı yüksəldikcə arzularin röyadaki təmsilcisinin şəkil dəyiştirməsi, qılıf dəyişdirməsi ve özünü saxlama faizi o dərəcə artmaqdadır.
#17.05.2010 19:50 0 0 0