cenaze yıkamak - cenaze nasıl yıkanmalı - cenaze yıkarken neler yapılır - cenaze yıkarken yapılması gerekenler
Ölen insan, sırtüstü ve düzgün bir şekilde yatırılır. Boynu, elleri, ayakları düzeltilir, gözleri kapatılır. Çene altından başa doğru biz bezle bağlanıp çenesi kapatılır. Kolları iki yana uzatılır. Hemen yıkanmayacaksa elbisesi soyulur, yatağından alınır, sert ve serin bir yere konulur, bir örtü ile örtülür. Ölünün bulunduğu yere güzel koku saçılır.
Ölen bir müslümanı yıkamak, kefenlemek ve cenâze namazını kılıp bir mezara gömmek, o şahsın ölümünden haberi olan müslümanlara "farz-ı kifâye"dir. Eğer bir grup müslüman bu farzı yerine getirirse, diğerlerinden bu farz düşer. Eğer kimse yerine getirmezse bunda kusuru olan (haberi olup da buna gücü yeten) bütün müslümanlar bu hâlden sorumlu olurlar.
Ölülerin ardından hayırlarını ve güzel hâllerini anlatmak tavsiye edilmiştir. Peygamber Efendimiz: "Ölülerinizi güzel hâlleriyle hatırlayınız, kötülüklerinden söz etmekten çekininiz." buyurmuştur.
Ölenin en kısa zamanda yıkanması, kefenlenmesi ve mezarına konulması gerekir.
Ölü, uygun bir yerde, ayakları kıbleye gelecek şekilde yatırılarak temiz, ılık ve bol suyla yıkanır. Yıkarken sabun kullanılır, güzel kokular veren maddeler dökülür.
Erkek ölüyü erkek, kadın ölüyü kadın yıkar. Bir erkek, ölen hanımını kesinlikle yıkayamaz. Zarûret olmadıkça kadının da kocasını yıkaması uygun değildir. (Bir erkeği yıkayacak hiçbir erkek bulunmazsa zarûret gereği hanımı yıkayabilir. Çünkü vefatla beraber hanım dört ay on gün bekler. Kocasından ölüm sebebiyle hemen boşanmış sayılmaz.) En güzeli kadını kadın, erkeği de erkeğin yıkamasıdır.
Ölüyü yıkayanlar, farz olan yıkama görevini yapmaya niyet etmeli, yıkamaya besmele ile başlamalıdır.
Ölüyü yıkarken hürmet göstermeli, avret yerlerini mümkün mertebe örterek yıkama işlemi yapılmalıdır. Çünkü Peygamber Efendimiz, Hazret-i Ali'nin şahsında müslümanlara hitâben, "Yâ Ali, ölü veya diri hiç kimsenin uyluğuna bakma!" buyurmuştur. Yıkanma sırasında, ölünün göbeğinden dizleri altına kadar olan kısımları uygun bir şekilde örtülür ve giysileri tamamen çıkarılır.
Yıkayıcı, eline uygun bir bez veya eldiven takar. Ölünün örtü ile kapalı bulunan yerlerini temizler. Sonra ölüye abdest aldırır. Ancak ağzına ve burnuna su vermez. Daha sonra bütün bedenini ılık su ve sabunla yıkar, havlu ile kurular.
Ölünün saçları ve tırnakları kesilmez.
Ölü kapalı bir yerde yıkanır. Yıkayıcı ve yardımcılarından başkası onu görmemelidir.
Ölen müslümanın bedeni, müslüman olmayanlara bırakılmaz.
Ölenin başı ile birlikte bedeninin çoğu yoksa yıkanmaz, kefenlenmez, cenâze namazı kılınmaz. Bu gibi ölülerin kalan beden parçaları bir beze sarılarak gömülür.
Kefenleme
Ölen erkek veya kadın her müslümanın cenâzesini bütün bedenini örtecek şekilde temiz bir bez ile kefenlemek farzdır.
Erkekler üç parça kefen bezi ile kefenlenir. Kadınlarda buna bir başörtüsü ile göğüs örtüsü eklenir.
Kefenin birinci parçası gömlek gibi olur. Ölünün boyun kısmından ayaklarına kadar uzanır. Bu parçanın yakası olmaz, etrafı oyulmaz.
İkinci parça, eteklik gibidir. Ancak ölünün bedenini baştan ayağa saracak biçimde ve uzunca kesilir.
Üçüncü parça, ölünün bedeninden daha uzunca ve bütün bedeni içine alacak biçimde olur. Ölünün bedeni birinci ve ikinci parçalarla örtüldükten sonra üçüncü parça ile sarılır, baş ve ayağından düğümlenir.
Kefenin beyaz patiskadan olması iyi olur, başka cins ve renkten kefenler de olabilir.
Kadınların saçları ikiye ayrılarak ikinci parça kefen üzerinden göğsünün üzerine uzatılır. Bunun da üzerine yüzünü ve saçlarını örtecek şekilde başörtüsü konulur. Üçüncü parça kefenle bütün beden kapatılır.
Kefen parası ölenin kalan parasından karşılanır. Geriye mal bırakmayanların kefen giderleri, bakmakla yükümlü olduğu kimselerce karşılanır. Bu da mümkün olmazsa, diğer müslüman kardeşlerince karşılanması gerekir. Kadınların kefen paralarını kocaları öder.
Bir başka anlatımla cenaze yıkama
Teneşir etrafında, önce buhur otu yakılıp üç veya beş defa dolaştırılır.
Cenaze, örtülü olarak, tütsülenmiş teneşir üzerine, sırt üstü veya kolay olan şekilde yatırılır. Göbek ile diz arası örtülü olarak yıkanır. Çünkü, kadının kadınlar için avret yeri, erkeğin erkekler için olan avret yeri gibidir. Teneşire, kıbleye karşı yatırmak sünnettir.
Teneşir, göbeğe kadar yüksek ve az eğik olmalı. Su, pek sıcak olmamalı, tuzlu olmalı. Serin ve tuzlu su, çürümeyi geciktirir. Ölü, çocuk da olsa, önce abdest aldırılır. Fakat, ağzına, burnuna su verilmeyip, bez ile temizlenir. Ağzına su kaçarsa, çabuk çürümesine sebep olur. Önce yüzü yıkanır. Sonra, kolları yıkanıp, başı, kulakları ve ensesi mesh edilir ve ayakları yıkanır. Kâfurlu su ile, bu yoksa, yalnız su dökerek, başı ve sakalı, sabun ile yıkanır. Sonra sol yanına çevrilip, sağ yanına su dökülür. Su, teneşir tahtasına değen yerlerine kadar akıtılmalı, sonra, sağ yanına yatırılıp, sol tarafına, omuzdan ayağa kadar su dökülür. Sonra oturtulup, karnı hafifçe bastırılır. Bir şey çıkarsa, yıkanır, yani su döküp giderilir. Sonra sol yanına yatırıp, sağ yanı tekrar yıkanır, yani omuzdan ayağa kadar su dökülür. Böylece sünnete uygun, yani üç kere yıkanmış olur. İki yanı yıkanırken de, üç defa su dökülür.
Hasta, cünüp olarak vefat etmiş olsa da, bir defa yıkanır. Yıkandıktan sonra, abdesti bozan şeyler çıkarsa, tekrar yıkanmaz ve abdest aldırılmaz. Yalnız çıkan şeyler, su dökerek giderilir. Ölüyü yıkarken, niyet etmek sünnettir. Niyetsiz, temiz olur ise de, farz sakıt olmaz.
Yıkama yerine, yıkayıcılardan başkası girmez. Velisi girebilir.Yıkayanlar, emin kimse olmalı. Cenazede gördüğü iyi şeyleri söylemeli, kötü şeyleri söylememeli. Ölünün ayıbını açığa çıkarmamalıdır.
Zaruret yoksa, kokmaması için, morga koymak yerine, çabuk gömmeli, yolcu gelecek diye bekletmemeli. Canlıya eziyet veren şey, ölüye de verir. Bunun için, çok soğuk ve çok sıcak su ile yıkanmaz. Zemzem ile yıkamak, caiz değildir. Saçları dökülürse, kefeni içine konur. Çünkü, insanın her parçası muhteremdir, gömülür. Diri insandan düşen ve kesilen tırnakları, saçları ve dişleri de, gömmek sünnettir.
Yıkandıktan sonra, teneşir üzerinde, bez ile kurulanır. Saçları ve sakalı arasına kâfuri konur. Secde ettiği organlarına [alnına, burnuna, dizlerine, el, ayak parmaklarına], kâfuri serpilmiş pamuk konur.
Ölünün saçlarını taramak, saç, sakal, bıyık ve tırnaklarını kesmek, Hanefi mezhebinde caiz değildir. Ağız, burun ve kulak deliğine, gözlere pamuk koymak caizdir.
Su bulunmadığı zaman, teyemmüm yaptırılıp, namazı kılınır. Sonra su bulunursa, yıkanır. Fakat, namazı tekrar kılınmaz. Ölü yıkayacak kimsenin, önce gusletmesi müstehabdır. Cünübün ve özürlü kadının yıkaması, mekruhtur. Cenaze yıkanmış su, müstamel su olur. Necis olur. Bunun için, yıkayanların üstüne sıçramaması, peştamal sarınmaları gerekir. Cenaze, yıkandıktan sonra temiz olur.
Cenaze yıkama ve kefenleme süreci, farz-ı kifâye hükmünde olduğu için topluluktaki bir grup müslümanın bu görevi yerine getirmesi hayati önem taşır. İşlemin sünnete ve usulüne uygun yapılabilmesi için bilinmesi gereken teknik detaylar şunlardır.
Teneşir hazırlığı ve ortamın düzenlenmesiyle başlanır. Cenaze, ayakları kıbleye gelecek şekilde, göbeğe kadar hafif eğimli ve yüksekçe bir teneşire sırt üstü yatırılır. Yıkama sırasında buhur otu veya tütsü yakılması eski bir gelenektir. Su ne çok sıcak ne de çok soğuk olmalı, ılık kullanılmalıdır. Hatta suyun içine biraz tuz atılması çürümeyi geciktirdiği için tercih edilir.
Yıkama adımları şu sırayla uygulanır:
Öncelikle yıkayıcılar niyet eder ve besmele ile başlar. Ölünün avret mahalli (göbek ile diz arası) kesinlikle açık bırakılmaz, kalın bir örtü ile kapatılır. Yıkayıcı eline bez veya eldiven takarak ön temizliği yapar.
Ölüye namaz abdesti gibi abdest aldırılır, ancak ağız ve burnuna su verilmez; ıslak bezle buralar silinir. Ağza su kaçması çümüyü hızlandıracağı için buna özellikle dikkat edilir.
Daha sonra baş ve sakal sabunla yıkanır. Bedenin sağ ve sol yanları üçer defa, omuzdan ayağa kadar su akıtılarak yıkanır. Yıkama esnasında ceset hafifçe oturtulup karın bölgesine hafifçe bastırılır, içeriden bir şey çıkarsa temizlenir. Çıkan olursa abdest tekrarlanmaz, sadece su dökülerek temizlenir.
İşlem bitince beden havlu veya bezle kurulanır. Secde azalarına yani alın, burun, eller, dizler ve ayak parmaklarına kâfuri tozu veya kâfurlu pamuk konur. Ölünün saçları, sakalı ve tırnakları kesinlikle kesilmez.
Kefenleme aşaması ise cinsiyete göre değişiklik gösterir. Erkekler genellikle üç parça beyaz patiska bezle kefenlenir. Bu parçalar gömlek, eteklik ve bütün bedeni saran sargı bezidir. Kadınlarda ise bu üç parçaya ek olarak başörtüsü ve göğüs örtüsü eklenir. Kadınların saçları ikiye ayrılarak göğsünün üzerine uzatılır, üzerine başörtüsü ve yüz örtüsü konulur. Kefen baş ve ayaktan bağlanarak sabitlenir.
Önemli detaylar arasında şunlar yer alır:
Erkek ölüyü erkek, kadın ölüyü kadın yıkar. Zaruret olmadıkça eşler birbirini yıkayamaz.
Yıkama mekanına sadece yıkayıcılar ve birinci dereceden yakınlar girebilir. Cenazede görülen kusurlar kesinlikle başkalarına anlatılmaz, gizli tutulur.
Su bulunmadığı durumlarda teyemmüm yaptırılarak cenaze namazı kılınabilir.
Hocaefendilerin anlattığı fıkhi kaideler bir yana, bu işin bir de teneşir başında yaşanan pratik gerçekliği var. Kitaplarda yazmaz ama gassallık yapmış olanlar iyi bilir; işin püf noktası tamamen ergonomi ve sakinlikten geçer.
Öncelikle suyun sıcaklığı meselesi kritik. Milletçe "sıcak olsun da üşümesin" kafasıyla kaynar suya yakın yıkama yapmaya kalkanlar oluyor, sakın ha. Canlıya ne eziyet veriyorsan ölüye de aynısıdır, haşlamamak lazım. Ilık, hatta hafif serine yakın su her zaman en idealidir. O yüzden tuzlu su detayı eskilerin tecrübesidir, dokuların salınımını yavaşlatır.
Bir de o karın bölgesine basma meselesi var ki, en çok hata yapılan yer burasıdır. Panik yapıp adeta mide masajı gibi sert bastıranlar oluyor. Hiç gerek yok, zaten içerideki gaz ve atıklar hafif bir tazyikle kendiliğinden çıkar. Orada eli titremeden, sabırlı ve nazik hareket etmek esastır. Zaten gassallık inat, öfke veya acemilik kaldıracak bir iş değildir; çelik gibi sinir ve soğukkanlılık ister.
Kefen bezine gelirsek; şu aralar her yerde sentetik karışımlı kumaşlar satılıyor. Pamuklu patiska bulmak bazen mesele olabiliyor ama kefenin tamamen doğal ve nefes alan kumaştan olması şart. Sentetik bezler cesedin havasız kalmasına ve erken koku yapmasına yol açar. İşin ehli olanlar merhumun ardından kâfuri tozunu eksik etmezler ki hem kokuyu alır hem de haşeratı uzak tutar. Allah kimseyi o teneşire acemi ellerin düşüreceği durumlara bırakmasın ama işin usulünü de ehlinden öğrenmek lazım.