Batı Nil Virüsü tanimi - Batı Nil Virüsü hakkinda - Batı Nil Virüsü tedavisi - Batı Nil Virüsü hakkinda bilgiler
Batı Nil Virusu; insanlar, atlar, kuşlar ve vahşi hayvanlarda çeşitli nörolojik semptomlara neden olan ve artropotlarla bulaşan bir
flavivirustur. Virus; Amerika, Asya, Afrika ve Avrupa'da, özellikle Akdeniz'e sınırı olan ülkelerde insanlar ve köpek, at, kuşlar gibi
çeşitli hayvanlarda hafif ateşli hastalıklar, meninjit, ensefalit ya da ölümlerin nedenidir. Bu derlemede; virusun etiyolojisi, patogenezi,
belirtileri ve tanı yöntemlerinden sözedilmektedir.
Son yıllarda özellikle Amerika Birleşik Devletleri (ABD),
Asya, Afrika, Orta-Doğu, Balkanlar, Doğu ve Güney-
Avrupa'da insanlar, atlar, köpekler ve kanatlı hayvanlarda
ölümlerle sonuçlanan Batı Nil Virusu (BNV). İnfeksiyonlarına
rastlanmaktadır.
Virus çeşitli nörolojik semptomlarla karakterize bir infeksiyon
oluşturur. Etken ilk olarak 1937 yılında, Orta Afrika
ülkelerinden Uganda'da Nil Nehri'nin batı kısmlarında
infekte bir kadından izole edilmiştir. Vahşi kuşlar ve
arthropotlar virusun esas vektörüdür (1, 2).
Etiyoloji ve Epidemiyoloji
Batıl Nil Virusu, taksonomik olarak Flaviviridae familyasının
Flavivirus cinsinde yer alır (1-3). Etken aynı zamanda
Japon Ensefalit Virusu (JEV), St. Louis Ensefalit
Virusu (SLEV), Murray Vadisi Ensefalit Virusu (MVEV).
ve Kunjin Virusu'nun da içinde bulunduğu JE serokompleksi
içinde yer almaktadır (1, 2). Virus, ikozahedral
simetrili, zarflı, pozitif polariteli tek iplikçikli bir RNA virusudur.
Yaklaşık 12000 nükleotite sahiptir (1, 2). Virion
çapı 45-50 nm büyüklüğündedir (3-5). Dış ortamlara dayanıklı
olmayan BN virusu, ısı, lipit çözücüler veya deterjan
içeren dezenfektanlar içinde süratle inaktive olur (3, 4).
Virusun ilk orijinal izolasyonunun yapıldığı 1937 yılından
günümüze kadar çeşitli dönemlerde epidemilerine rastlanmıştır.
İsrail'de 1951, 1954 ve 1957 Güney Afrika'da
1974 yılında BNV epidemileri görülmüştür (1). 1974-1994
yılları arasında rastlanmayan BNV infeksiyonları; 1994
yılında Cezayir'de, 1996 yılında Fas ve Romanya'da,
1997 yılında Çek Cumhuriyeti ve Tunus'ta, 1998 yılında İtalya'da, 1999 yılında Rusya, ABD, ve İsrail'de; 2000
yılında da Fransa, İsrail ve ABD'de insanlarda ve atlarda
ani salgınlar şeklinde ortaya çıkmıştır. İnsanlarda Romanya'da
393, Rusya'da 942, ABD'de 73, İsrail'de 419
olgu doğrulanmıştır (1). Ayrıca insanlarda meydana gelen
salgınlarla birlikte özellikle A.B.D ve İsrail' de çok
sayıda kanatlı hayvan ölümleri görülmüştür.
Virus, genetik olarak iki dizilim göstermektedir. Dizilim-1,
sadece klinik olarak insan ensefalitlerine neden olur.
Dizilim-1 BN viruslar, Afrika, Avrupa, Hindistan, Kuzey
Amerika ülkelerinde izole edilmiştir. Dizilim-2 BN viruslar
ise ensefalit oluşturmaz ve enzootik olarak sadece
Afrika'da izole edilmiştir. Dizilim-1 BN viruslarının, ilk
olarak 1996 yılında Romanya'da Rom96 suşu izole edilmiştir.
İsrail'de 1998 yılında izole edilen Isr98 suşu, ABD'
de 1999 yılında izole edilen NY99 suşu, Rom 96 benzeri
bir BN virusudur. 2000 yılında görülen BNV epidemileri,
Rom96, Isr98, NY99 suşlarının ortak sirkülasyonu sonucu
şekillenmiştir (1).
Amerika Birleşik Devletleri, Rusya, Romanya ve İsrail'de
salgınlarda saptanan nörolojik semptomlara %5 -14
arasında değişen yüksek bir mortalite oranı eşlik etmiştir.
Atlarda infeksiyon aynı insanlarda olduğu gibi infekte
artropotların ısırması ve sokması ile oluşur ve atlarda
2003 yılında mortalite oranı yaklaşık %35 olan 14 000
üzerinde BNV olgusu saptanmıştır (5). Batı Nil viruslarının,
kedi ya da köpeklerde infeksiyon oluşturmadığı
düşünülse de, yapılan serolojik ve virolojik araştırmalarda
köpeklerin de infekte olduğu görülmüştür. Batı Nil
Virusu, kümes hayvanları ve vahşi hayvanlarda da
görülmektedir (6).
Virus, doğal vektör olarak sivrisinek, kene gibi arthropotlar
ile kanatlı hayvanları kullanır. Genel olarak Cu/ex,
Aedes cinsi sivrisineklerle yabani ve evcil kuşlar arasındaki
sirkulasyon infeksiyonu yaymaktadır. Argus ve
Hyolemma cinsi keneler de virus ile infekte olmaktadır
(4). İnfeksiyon spektrumunda insanlar başta olmak üzere
özellikle atlar, köpekler, vahşi ve evcil kanatlı hayvanlar,
koyunlar, develer ile deney hayvanları yer almaktadır.
Batı Nil Virusu infeksiyonunda yayılma, artropot-infekte
kuşlar-artropot siklusu yolu ile olur (5). İnsanlara bulaşma,
özellikle infekte Culex cinsi sivrisineklerin insanı
ısırması yolu ile olur. Keneler kanlarında yoğun virus
olan infekte kuşlardan beslendikleri zaman infekte hale
gelirler. İnfekte sinek ve keneler konakçıdan beslenirken,
BNV yayılmasında önemli rol oynayabilir (5).
Yapılan çalışmalar özellikle kuru ve sıcak yaz mevsiminde
insanlarda ve atlarda BNV infeksiyonu arttığını
doğrulamaktadır (1).
Patogenez ve Patoloji
Batı Nil Virusu infeksiyonu flavivirus benzeri patogenez
gösterir (2). Virus replikasyonu ve yayılmasında konakçı
ve vektör ilişkisi önemli yer tutar ve vektörlerin çoğunda
patolojik değişiklik yapmaz (2). Artropotlar beslenmek
amacıyla infekte konakçıdan kanı emerler.Kan yolu ile
alınan virus ilk olarak artropotların mesenteronal epitel
hücrelerini infekte eder ve çoğalır. Daha sonra tükrük
bezlerinde çoğalmaya devam ederek buradan konakçıya
ısırma-sokma yolu ile subkutan olarak girer (2). İlk replikasyon
yeri subkutan Langerhans dendritik hücreleridir
(4, 5). Dendritik hücreler bölgesel lenf düğümlerini
infekte ederken interferon tip 1ve tip-2 salgılayarak kontagiyöz
yayılmayı sınırlandırır (4). İnfekte lenf düğümlerinde
virus makrofajlar, B hücreleri, folikuler dendritik hücrelerin
yer aldığı hücrelerde replike olur. Daha sonra infeksiyöz
virus afferent kanallara çıkar ve torasik kanal aracılığıyla
dolaşıma katılarak viremi oluşturur (4, 5). Viremi
esnasında bir çok ekstranöral doku hematojen yolla virus
tarafından infekte edilir ve bu dokulardan virusun Salınımı
viremiyi devam ettirir (5). Virus sinir sistemine ulaştığı
devrede hücrelerde fonksiyon bozukluğu, erimeye,
dokularda yangıya neden olur (2). Virusun beyine girişi,
viremik faz sırasındadır, ancak doğal infeksiyon süresince
virus partiküllerinin kan-beyin bariyerini nasıl geçtiği
hala bilinmemektedir (2, 4, 5).
Ölümcül BNV infeksiyonunun patolojik bulguları beyinde
yaygın bir yangı ve spinal kordonda küçük hemorajilerle
yaygın bir nöronal dejenarasyondur (3).
Batı Nil Virusu infeksiyonunda şekillenen meningo-ensefalitten
ölen dört hastanın postmortem patolojik bulgularının
perivasküler ve leptomeningial kronik bir yangı,
mikrogliyal nodüller, öncellikle özellikle temporal loplar
ve beyin alt taraflarını içine alan nörönofaji şeklinde
olduğu belirtilmiştir. Bu bulguların polio benzeri paralize
sahip hastaların spinal kordonlarında da göze çarptığı
vurgulanmıştır (8).
Belirti ve Bulgular
Doğal olarak oluşan infeksiyonlarda inkubasyon periyodu
2-15 gün arasındadır olup genel olarak 1-6 gündür (2, 3).
Batı Nil Virusu infeksiyonu bir çok olguda hafif şiddetle
seyreder (3). Sivrisinek ısırıkları ile infekte olan bir çok
kişide hastalık asemptomatik seyirli olabilir. Batı Nil Virusu
infeksiyonlarının semptomları başağrısı, ateş, vücutta
ağrı, deride kızarıklıklar, lenfadenopati şeklinde görülmektedir.
Daha şiddetli olgularda başağrısı ile birlikte
görülen yüksek ateş, vücut kaslarında zayıflık, boyunu dik tutamama, uyuşukluk, zihinsel karışıklık, koma, kas
titremeleri, konvülziyonlar ve sonuçta paraliz şekillenir
(8-11). Mortalite oranı %3-15 arasında değişmektedir.
Yüksek mortalite genellikle yaşlı insanlarda (50 yaş ve
üzeri). görülmektedir (3).
2000 yılında özellikle ABD' de yukarıdaki semptomlarla
seyreden 19 BNV infeksiyonu olgusunda ateş %90,
başağrısı %58, boyunu dik tutamama %21, durumda
değişiklik %58, kaslarda zayıflık %42, serebellar anomaliler
ise % 11 oranında saptanmıştır (10). İsrail'de 2000
yılında saptanan 417 BNV olgusunda hastaneye yatırılan
233'ünde yüksek ateş %98.3, başağrısı %57.9, koma
durumu %16.7, gastro-intestinal semptomlar %18.5, nörolojik
semtomlar %9.4 oranında saptanmıştır; hastalardan
mortalite oranı %14.1 ve ölen hastaların %87.9'u 70
ve üzeri yaş grubunda idi (8). Nörolojik semptomlar
dışında nadir de olsa miyokardit, pankreatit ve fulminant
hepatit karşılaşılan diğer komplikasyonlardır (3).
Batı Nil Virusu, hayvanlarda özellikle özellikle atlarda
önemli bir infeksiyon oluşturur (12-14). Virus ile infekte
artropotlar tarafından ısırılan ya da sokulan atların
çoğunda virus klinik bir tablo oluşturmayabilir. Atlarda
infeksiyon esnasında görülen semptomlar halsizlik, istem
dışı tremorlar, kısmi paraliz, ekstremitelerde zayıflama
şeklindedir (12, 14). Virus ile infekte olan ve klinik hastalık
tablosu gösteren atlarda %35-40 oranda ölüm şekillenir
ya da hastalığın komplikasyonlarından dolayı ötönazi
uygulanır. İyileşme görülen atlarda kalıcı nörolojik
semptomlar oluşur.
Tanı ve Ayırıcı Tanı
Batı Nil Virusu, bir flavivirustur ve JE serokompleksi içind-e
yer alır. Flaviviruslar, % 70 ya da daha yüksek oranda
oranda antijenik yakınlık gösterir ve çapraz reaksiyon
verebilir (15). Bundan dolayı, BN'nu JE-serokompleksinden
ayırmak için plak redüksiyon nötralizasyon testi
(PRNT), ELISA, indirekt immunofloresans testi (IFAT).
ve özellikle BNV spesifik RNA sekanslarının kullanıldığı
polimeraz zincir reaksiyonu (PCR). gibi spesifik testler
kullanılır (16-20).
İnfekte insanlarda BNV özellikle klinik belirtilerinin başlamasından
itibaren 10. güne kadar, immünsüprese hastaların
kanlarından ise 28. güne kadar izole edilebilir (21).
Batı Nil Virusu'nun teşhisi için en iyi tanı yöntemlerinden
biri, infeksiyonunun semptomlarının görülmesinden 8-21
gün arasında alınan beyin-omurilik sıvısı (BOS) ve serum
örnekleriyle yapılan MAC (IgM-Antibody Captured)-
ELISA testidir. Basit ve %95 oranında duyarlı bir testtir
(22). Akut ve iyileşme evrelerinde en az iki hafta ara ile
çift serum örneklerinin test edilmesi infeksiyonun laboratuvar
teyidini sağlar. IgM antikorları genellikle sağlam bir
kan-beyin bariyerini geçemediğinden, BOS örneğinde
görülen BNV spesifik IgM pozitif antikor titresi, santral
sinir sistemi infeksiyonunu doğrular (22). Serum örneklerine
PCR testi ve BOS örneklerinden yapılan viral kültürler,
BNV tanısında düşük duyarlılık gösterdiklerinden
rutin tanı yöntemi olarak kullanılmamalıdırlar (22). ELISA
ve PRNT testleri kullanılarak serolojik olarak BNV pozitif
olarak saptanan BOS ve serum örnekleri PCR yöntemi
kullanılarakta test edilmiş ve PCR tekniği ile BOS örnekleri
%57 oranında, serum örnekleride % 14 oranında
PCR yönünden pozitif bulunmuştur (3). Polimeraz zincir
reaksiyonu testi beyin ve diğer dokularda BNV antijenlerinin
saptanmasında ve flavivirusların identifikasyonunda
yüksek duyarlılığa sahip testtir (16). Son yıllarda geliştirilen
TaqMan deney sistemleri, klasik PCR yöntemlerine
göre daha duyarlı sonuç vermekte ve daha iyi kantitasyon
sağlamaktadır (16). Lanciotti ve ark(16). yaptıkları
bir çalışmada, TaqMan-RT-PCR tekniğinin klasik PCR
tekniğine nazaran daha hassas olduğunu ortaya koymuşlardır.
Bu teknoloji insan serum, beyin dokusu, sinek
havuzları ve kanatlı dokularını içeren bir çok klinik örnekte
BNV saptanması için kullanılabilir.
Batı Nil Virusu infeksiyonlarının tanısında ve konfirmasyonunda
CDC (Centers for Disease Control). serolojik testleri
içeren, PCR reaksiyonuna dayanan ve viral izolasyonlardan
oluşan kriterler oluşturmuştur (22, 23). Bunlar:
1) BOS örneklerinde MAC (IgM-Antibody Captured)-ELISA
yöntemi ile IgM antikorların saptanması;
2) En az 14 gün ara ile alınmış çift serum ya da BOS
örneklerinde BNV için PRNT ile saptanan edilen dört
katlı bir antikor titresi artışı;
3) BN virusu için spesifik IgM ve Ig G antikorlarının tek
serum örneğinde saptanması;
4) İnfekte insan ve hayvanlardan alınan beyin, spinal
kordon dokuları, kan, BOS ya da diğer vücut sıvılarından
BNV'nun RT-PCR, TagMan ve NASBA
(Nücleic Acid Sequence Based Amplification). Yöntemlerini
içeren nükleik asit arama yöntemleri ile
izolasyonunu içermektedir (22, 23).
Hemaglütinasyon inhibisyon (HI) ve indirekt immunofloresans
antikor (IFA). Testlerinin de flavivirus antikorlarının
saptanması için CDC tarafından önerilen yöntemler
arasındadır (23). Hemaglütinasyon inhibisyon testi uygulayan
laboratuvarlar rekombinant BNV antijenlerinin bu
yöntem için uygun olmaması nedeniyle CDC'den sağlanan fare beyinde üretilmiş BNV antijenlerini kullanmalıdır
(23). Flaviviruslar arasında çapraz reaksiyon
oluşması nedeniyle, ELISA ile serolojik olarak pozitif
örneklerin PRNT testi ile BN virusu yönünden doğrulanması
yapılmalıdır (23).
Hayvanlarda yapılan serolojik tanı yöntemleri insanlar
için uygulananlar için aynıdır. Teknik olarak zor daha zor
olsa da PRNT ve HI testleri türe bağımlı olmamaları
açısından daha kullanışlı olabilirler. Batı Nil Virusu
izolasyonu için devamlı memeli hücre kültürleri ya da
haşere hücre kültürleri kullanılmalıdır (2, 23). Batı Nil
Virusu BHK-21 ve Vero gibi devamlı hücre kültürlerinde
sitopatojenik etki (CPE) oluşturarak ürer (2). Haşere
orijinli hücre kültürlerinde ise CPE oluşturmayabilir; bu
nedenle immunfloresans testi ile desteklenmelidir (23).
Batı Nil Virusu ile ilgili çalışmalar ve araştırmalar, güvenlik
seviyesi 3. derece olan laboratuvar (BSL-3, Biosafety
Level -3). koşullarında yapılmalıdır (21, 23).
Bir çok olguda, BNV'nun neden olduğu ensefalitler, diğer
arboviral ensefalitlerden ayrılamaz. Ayırıcı tanı açısından
BNV meninjitleri, enteroviruslar, HSV-2, HIV nedenli meninjitler
ile sulfonamit ve non -stereoit yangısel ajanların
neden olduğu meninjitlerden ayırmak önemlidir (3).
Veteriner hekimler özellikle kuduzdan ayırt etmelidir
Tedavi ve Korunma
Batı Nil Virusu infeksiyonunun bilinen bir tedavisi yoktur
(24, 25). İnfeksiyonun tedavisi önce destek tedavisi şeklinde
olmalıdır (22). Batı Nil Virusu ensefali olan hastalar
hastaneye yatırılmalı ve sağıtılabilir santral sistemi lezyonları
ortadan kaldırılmalıdır. Analjezikler ve antipiretikler
hastalığın ılımlı seyrettiği durumlarda yararlı olabilir.
In vitro çalışmalar BNV karşı ribavirin, interferon, pirazidin
nükleozitlerin aktiviteleri gösterilmiştir (3, 22). Farelerde
BNV infeksiyonu için BNV antikorlarını içeren
immunglobulinlerin intravenöz uygulamaları profilaktik ve
terapötik etkinlik göstermiştir (3).
İnfekte sivrisinek ve keneler ile insanlar arasındaki temasın
azaltılması BNV infeksiyonundan dolayı oluşan
mortalite, morbitide ve infeksiyon oranlarının düşürülmesine
yardımcı bir yoldur ve bu, kişinin korunması ve sivrisinek,
kene vahşi kanatlı yani vektör kontrol aktiviteleri
ile yapılır (5). Kişisel korunma kriterlerinde önemli noktalar
aşağıda sunulmuştur (5, 21):
1) Kenelerin beslenmelerini destekleyen yerler ve kaynakların
yok edilmesi,
2) Pencere ve kapıların sivrisineklerin geçisine engel
olacak perdeler ile kaplanması,
3) Uzun kollu giysiler ve pantolonların tercih edilmesi,
4) N, N-dietil-m-toluamit (DEET) ya da permetrin gibi
haşere kovucuların kullanılması,
5) İnfeksiyom yayılmasında önemli rol oynayan hayvan
grupları hakkında veteriner hekimlerin bilgilendirilmeleri
ve sinir sisteminde infeksiyom görülen at, köpek
ve kanatlı hayvanların saptanması,
6) Halk sağlığı konusunda çalışan hekimlerin ve halk
sağlığı laboratuvarında çalışan personelin bilgilendirilmesi.
Deneysel olarak atlarda aşı geliştirilmiştir. İnsanlarda
kullanılan bir aşı henüz yoktur.
ALINTIDIR