Türkçe Dil bilgisi Konuları

Son güncelleme:
  • isimler - isim türleri - fiiller - isim tamlamaları - tekil isimler - çoğul isimlerAdlar isimler;

    Bütün sözcük türleri,iki gruba ayrılarak değerlendirilir.
    A)Ad Soylu Sözcükler:

    1)Ad (İsim)
    2)Sıfat (Önad)
    3)Zamir (Adıl)
    4)Zarf (Belirteç)
    5)Edat (İlgeç)
    6)Bağlaç
    7)Ünlem

    B)FİİLLER (Eylemler)

    1)Adlar:Varlıkları ya da kavramları karşılayan,onları tanımamızı sağlayan sözcüklere "ad" denir.Bir kelimeye -mek, -mak ya da -ma, -me olumsuzluk ekini getiremiyorsak o kelime addır.

    *Bahçe, kum, Ali, kitap, çanta, Almanya, Merkür,
    İsimleri:

    A)Görev ve anlamlarına göre,
    B)Varlıkların türüne göre,
    C)Varlıkların sayısına göre,
    D)Yapılarına göre olmak üzere 4grupta inceleyebiliriz.

    GÖREV VE ANLAMLARINA GÖRE İSİMLER

    1)Somut İsimler:Taş,kitap,çiçek,
    2)Soyut İsimler:Akıl,sevgi,saygı,şeytan,iyilik,k eder,
    3)İş ve Eylem Gösteren İsimler:Fiil soylu kelimelere "-mek, -mak, -ış, -iş, -me, -ma" ekleri getirilerek türetilen ve iş,oluş,eylem bildiren isimlerdir.Bunlara "fiilimsi" (isim-fiil) de denir.
    *Çalışmak, uyumak, dokunma, eğlenme, bakış, gülüş,

    VARLIKLARIN TÜRÜNE GÖRE İSİMLER

    1)Özel İsimler:Tek olan,diğer varlıklara benzemeyen varlıkların özel adlarıdır.
    *Köroğlu, Nedim, Türkçe, Mehmet,Minnoş, Pamuk, Türk Dil Kurumu,...

    2)Tür (Cins) İsimleri:Aynı türden birçok varlığın ortak adlarıdır.
    *El, ayak, kardeş, amca, kedi, kaşık,şehir, kasaba,

    VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER

    1)Tekil İsimler:Aynı türden varlıkların bir tekinin adıdır.
    *Çocuk, ay, kalem, kitap, elbise,

    2)Çoğul İsimler:-ler,-lar çokluk ekini almış isimlerdir.
    *Çocuklar, ağaçlar, kitaplar, öğrenciler,

    3)Topluluk İsimler:Biçim bakımından tekil göründüğü halde çokluk ya da topluluk anlamı veren adlardır.
    *Ordu, alay, sürü, kurultay, meclis, takım,
    YAPI BAKIMINDAN İSİMLER

    1)Basit İsimler:Hiçbir yapım eki almamış isimlerdir.
    *Araba, insanlar, evimiz, yoldan, tahtayı, çanta, kuşlarım,

    2)Türemiş İsimler:İsim ya da fiil kök ve gövdelerinden yapım ekiyle türeyen isimlerdir.
    *Yol-cu, meslektaş, silgi, ölüm,

    3)Birleşik İsimler:İki ismin aralarına başka bir kelime girmeyecek şekilde birleşip kalıplaşmasıyla oluşan isimlerdir.
    *Anayurt, Çanakkale, açıkgöz, boşboğaz, aslanağzı, gecekondu, ateşkes, biçerdöver, bakarkör, giderayak,

    İSİM TAMLAMALARI

    1)Belirtili Ad Tamlaması:Tamlayanın "-in" ilgi ekini tamlananın da "-i,si" 3.tekil kişi iyelik ekini aldığı tamlamalardır.

    NOT:Belirtili isim tamlamasını bulmak için tamlanana neyin,kimin sorularını sorarız.
    Türkçe'nin önemi,
    Yolun sonu,
    Ali'nin amcası,
    Arabanın boyası,
    Fırtınanın gücü,
    Bizim köyümüz.

    2)Belirtisiz Ad Tamlaması:Tamlayanı yalın halde bulunan,tamlananı 3.kişi iyelik ekini alan tamlamalardır.
    *Sokak kapısı,
    *Tarla kuşu,
    *Çam ağacı,
    *Okul müdürü,
    *Hızlı koşanı (sıfat)
    *Devlet memurları

    NOT:Belirtisiz isim tamlamasını bulmak için tamlanana "-ne" sorusunu sorarız. "Nasıl,ne kadar,kaç,hangi" gibi sorular sıfat tamlamasını buldurur.

    3)Takısız Ad Tamlamaları:Tamlayan ve tamlananın tamlama ekleri almadan oluşturdukları ad tamlamasıdır.Bu tür tamlamalarda tamlayan,tamlananın ya neye benzediğini ya da neden yapıldığını anlatır.
    *Yünden çorap
    *Çelik tencere
    *Ahşap dolap
    *Taş duvar
    *Bakır tel

    Tamlayan tamlananın neden yapıldığını belirtiyor. Tamlayanla tamlananın arasına "den" ekini getirdiğimizde anlam bozulmuyor.Oysa sıfat tamlamalarında bozulur.


    *Sarı çorap (sıfat)
    *İnci (gibi) diş
    *Kömür göz
    *Altın kalp
    *Çelik bilek

    Tamlayan,tamlananın neye benzediğini ifade ediyor.Tamlayanla tamlananın arasına "gibi" edatını getirirsek sıfat tamlamasıyla karıştırmayız.Çünkü sıfat tamlamalarının arasına "gibi" edatını getiremeyiz.

    NOT:Takısız isim tamlamalarının tamlayanları doğada tek başına bulunurken sıfat tamlamalarındaki doğada tek başına bulunmaz.

    4)Zincirleme Ad Tamlamaları:Bir ad tamlamasının üçüncü bir adla ya da başka bir ad tamlamasıyla oluşturduğu tamlamaya zincirleme ad tamlaması denir.
    *Bahçe kapısının anahtarı
    b.siz ad tam. ad
    zincirleme ad tam.
    *Çevre yolunun ağaçlandırma çalışmaları
    b.siz ad tam. b.siz ad tam.
    zincirleme ad tam.

    Ad Tamlamalarıyla İlgili özellikler:

    1)Belirtili ad tamlamalarında tamlayan çoğul,tamlanan da belgisiz bir sözcük olursa tamlayan eki "-in" yerine "-den" eki kullanılabilir.
    *Aşağıdakilerden hangisi (Aşağıdakilerin hangisi)
    *Yolculardan biri (Yolcuların biri)

    2)Belirtili ad tamlamalarında kimi zaman tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir.
    *Tadı yok sensiz geçen günlerin.

    3)Belirtili ve zincirleme ad tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına sözcükler girebilir.
    *Masanın ayağıMasanın kırık ayağı)
    *Evin borcu.(Evin bir türlü bitmek bilmeyen borcu)

    4)Belirtili ad tamlamalarında tamlayan,tamlanan ya da ikisi birden zamir olabilir.
    *Onun kızı (Tamlayan zamir)
    *Çocukların bir çoğu (Tamlanan zamir)
    *Onların bir çoğu (Tamlayan da tamlanan da zamir)

    5)Tamlayanı zamir olan belirtili ad tamlamalarında tamlayan genellikle düşer.Bunlara "tamlayanı düşmüş ad tamlaması" denir.
    *Olayı bize babası anlatmıştı. (Onun babası)
    *Evimiz çok güzel oldu. (Bizim evimiz)
    *Paran var mı?(Senin paran)

    6)Bir tamlayan,birden çok tamlanan için;bir tamlanan da birden çok tamlayan için ortak kullanılabilir.
    *Evin kapısı ve penceresi açık kalmıştı.(Tamlayan ortak)
    *Ahmet'in,Murat'ın ve Deniz'in velisi toplantıya katılmadı.(Tamlanan ortak)
    ADLARDA KÜÇÜLTME

    Adlarda küçültme "cik ve ceğiz" ekleriyle sağlanır.
    *Şu tepeciği aşarsak köy görünür.(Küçük tepe)
    *Çocukcağız evin yolunu şaşırdı.(Küçük çocuk)

    Adların sonuna getirilen "cik,ceğiz" ekleri adlara değişik anlamlar da katabilir.

    *Anneciğimi çok özledim.(Sevgi)
    *Bir milyarcık borç verir misin?(önemsememe-azımsama)

    NOT:-cik eki kimi zaman somut bir varlığa ad oldukları zaman küçültme anlamını yitirebilir.
    *Mehmetçik (Türk askeri)
    *Gelincik (Çiçek ismi)
    *Maymuncuk (Kapı kilidini açan araç)
    ÇOĞUL EKİNİN (-LER,-LAR)GÖREVLERİ VE EKLENDİĞİ SÖZCÜKLERE KATTIĞI ANLAMLAR:
    -Ler,-lar eki eklendiği sözcüğe her zaman çoğul anlamı katmaz;farklı anlam ilgileri de katabilir.

    *Birazdan Zeynepler gelir.(Belirli bir aileyi belirtiyor)
    *Bu cami Karahanlılar döneminde kalma.(Sülale,soy anlamı katmış)
    *Müdür Beyler henüz gelmediler.(Saygı)
    *Hanımefendiler daha uyanmadılar. (Alay,küçümseme, sitem anlamı katmış)
    *On yaşlarında bir çocuktu.(Yaklaşık anlamı katmış)
    *Hasta ateşler içinde kıvranıyordu.(Abartma)
    *Anadalu'da Yunus'lar bitmez.(Özel ada benzerleri anlamı katmış)
    *Akşamları televizyon seyrederim.(Belgisiz sıfat yerine geçerek "her" anlamı katmış)


    alıntı
0 0 0