1. Ana Sayfa
  2. Sanat
  3. Hece Ölçüsü

Hece Ölçüsü

Son güncelleme: 11.11.2010 22:50
BiR-DOST BiR-DOST foto
  • Hece Vezni - Halk Edebiyatında ÖlçüHece Ölçüsü bizim halk edebiyatının ölçüsüdür. Basittir aruz vezni kadar karmaşık değildir. Ama hece ölçüsünün çok basit, ahenksiz bir vezin olduğu kanısına varılmamalıdır. Bu ölçünün de kendine has özellikleri, incelikleri ve ahenk düzenleri vardır.

    Halk şiirleri, aydın sanatçılar, örneğin Divancılar tarafından asırlar boyunca hor görüldüğü için, hece ölçüsü, aydınlar edebiyatına girememiştir. Bu da hece ölçüsünün sırnna ulaşamamış olmalarının bir sonucudur, denilebilir.

    Hece ölçüsü, her mısradaki hece sayısının eşitliğine dayanan bir ölçüdür. Yani ilk mısrada kaç hece varsa öteki mısraların hepsinde de o kadar sayıda hece olacaktır.Hece ölçüsünde uzun hece, kısa hece; kapalı hece, açık hece diye bir problem yoktur. Kelimelerdeki bütün heceler bir değerde ve bir karakterdedir.

    Hece Vezninde DurakHece vezninde, ses ahengini yaratması bakımından en önemli unsur, duraktır. Durak aruz veznindeki taktiin karşılığı sayılabilir. Durak, hece ölçüsünde iç ritmin doğmasında büyük rol loynar.Durak, belli sayıda bir hece dizisinden sonra elimizde olmadan durakladığımız yere denir. Bu duraklamadan sonra mısraın geride kalan hece dizilerini okuruz. Durak sayısı, ölçünün uzunluğuna göre artıp eksildiği gibi, kelimelerin mısra içinde yer alışları bakımından da aynı ölçü içinde durak değişiklikleri yapılabilir. Bu, şairin arzusuna ve zevkine göre değişir. Durağın ne olduğunu anlamak için şu örneğe bakalım :

    Aşağıdan/akar gelir /gemiler Bel vurdukça/ inil inil/iniler Birinci ve ikinci bölümlerdeki kelimelerin hece sayıları dörder, son bölümdekilerin hece sayıları da üçerdir.

    Sayalım:

    A şa ğı dan / a kar ge lir / ge mi 1er

    123 4/123 4/12 3

    ---- /---- /---

    4+4 + 3 = 11

    Öbür mısraları saydığımız zaman, durum aynıdır. Hiç değişmezler. Okurken dikkat edersek, ilk dört heceden sonra kısa bir duraklama yapıyor, sonra ikinci dört heceye geçiyoruz; onda da aynı duraklamayı yaptıktan sonra, sonuncu parça olan üç heceyi okuyoruz. Bu durup durmamalar bizim elimizde değildir. Buna bizi vezin zorluyor.İşte bu örnekte olduğu gibi bütün mısralann aynı hece sayısında olmalarına ölçü, heceleri söylerken elimizde olmadan, belli hece sayısından sonra durakladığımız yere, hece ölçüsünde durak diyoruz.Hece sayısı ve durak şekillerine göre hece vezninin çeşitli düzenleri vardır. Beş heceden on beş heceye kadar değişiklik gösteren hece vezinleri vardır.


    alıntı
#11.11.2010 22:50 0 0 0