Büyük Tuzhisar Kasabası-Bünyan
Son güncelleme: 23.11.2010 10:54
-
KASABAMIZ TARİHİ
Doğuya giden demiryolunun içerisinden geçtiği Kayseri Sivas karayolu üzerinde hafif meyilli bir arazi üzerine kurulmuştur.
İsmini Kasabanın içerisinde temel kalıntıları bulunan Tabal Krallığına ait hisardan almıştır. Önceleri Hisar olan ismi başka yerleşim yerlerinin isimleri ile karıştığı için yakınında bulunan tuz gölünün tuz kelimesi de eklenerek Büyüktuzhisar olmuştur.
Kasabanın merkezinde kalıntıları bulunan hisar MÖ 1200-800 yılları arasında Tabal Krallığından kalma gözetleme kulesidir. MÖ 4000-1200 tarihleri Arasında Anadolu da hüküm süren Etiler MÖ 1200 yılında Med lerin ve Pers lerin istilasına uğrayarak yıkılmıştır. İstiladan sonra dağılan Etiler Akkışla ilçesinin Kululu köyünde Tabal krallığını Kurarak burayı da kendilerine Başşehir yapmışlardır. (50) Bu krallık 24 Prenslik merkezinden meydana gelmiş idi.Arkeolog Profesör Bossert 4 yıl müddetle yapmış olduğu kazılardan Sultanhanı köyünün Tabal Krallığının Prenslik merkezlerinden biri olduğu anlaşılmıştır. (51) Prenslik merkezinin temel kalıntıları bugünkü köyün alt kısmında Tuz gölünün kenarlarındadır. Tabal Krallığı önemli merkezlerini istila ve saldırlar dan haberdar etmek için şehrin yakına yüksek gözetleme kuleleri yapmıştır. (52) Kasabadaki hisar kalıntısı ve kulelerden biridir. Kule temelleri köyün içinde Çatalpınar mevkiinde ve su deposunu yakınındadır.
Kasabaya Türklerin ilk yerleşmesi Beylikler döneminde olmuştur Yerleşim yerinin beylikler sınırında olması sık sık istilaya ve talanlara maruz kalmasına sebep olmuştur.
1500-1520 tarihindeki Kayseri kazası tahrir defterlerinde kaza sınırları içerisine Büyüktuzhisar'ı almamıştır Tahrir defterleri Sultanhanı Köyünü de Dulkadirli Beyliği hissesi olarak almıştır. Bilindiği gibi Dulkadir Beyliği Maraş ve çevresinde hüküm süren bir Türk Beyliğidir. Zaman zaman Kayseri ve çevresini sınırları içerisine almıştır. Bundan anlaşıldığına göre 1500-1520 yıllarında Büyüktuzhisar hem Osmanlı hem de Dulkadirli Beyliğine sınırdır. Maraş ve Kayseri Tahrir defterlerinde ismi geçmediğine göre o tarihlerde Sivas'a bağlı olması gerekir.
Çevreye Türkler tarafından ilk yerleşim Selçuklu hükümdarı Alaattin Keykubat zamanında olmuştur. (1219-1236) Sultan Alaattin Selçukluların en kuvvetli hükümdarlarından biridir. Onun zamanında Konya Sivas Kayseri ve Akdeniz bölgesi fethedilerek Selçuklu topraklarına katılmıştır. Aynı zamanda Anadolu yeniden imar edilerek bir çok tarihi eser yaptırılmıştır.İlçemiz sınırları içerisinde camiler ve hanlar bu dönemden kalmadır.
Kasabamız arazisinin hayvancılığa müsait olması konar, göçer oymakların ilgisini çektiği için ilk yerleşenler Aydından gelen Yörüklerdir. Bu oymaklar Tekeler, Kürkçüler(Bayraktarlar),Alaaddin Oğulları(Aladinli) dır. Karahacılar (Bunlar sonradan göç etmişlerdir.) İsrafiloğulları, Abdullabakioğulları (Abdoholü), Hanoğulları (Hallolar) ilk yerleşen ailelerdir. Bunun yanında Curt (Çört)lar , Gökemer oğulları, Dedeoğulları, Bulduklar(Tosunoğulları), Dodolar(Odabaşı), Uzunoğulları, Hamzalar da köye yerleşmişlerdir.
Kasabanın yakınında bazı eski yerleşim yerleri (örenler) vardır. Bunların bazısı Müslüman, bazısı gayri müslümdür. Bunlar; Örenkayacık, Keçeciören, Şıkbıyık (Şeyhbüyük), Tekeli(Burada mezkun olan oymak sonradan Üzerlik köyüne göçmüştür.) Armutlu (Pamuktepe), Töslü ve Urumşah'tır. Bu ören yerlerinden Tekeli mevkiindeki dağın altında dehlizler vardır. Bu dehlizler birbirine bağlı olup alt kısmından yer altı suyu geçmektedir. Tahminime göre bu yerler Tabal krallığından (M.Ö 1200-800)kalmaktadır.
Yerleşim yerinde tarihi nitelikte bina olarak konak vardır. Konağı yaptıran Gökömer oğullarından Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa'nın yaveri Yüzbaşı Mehmet Hamdi Beydir. Kasabada devlet idare mekanizmasında önemli mevkilere gelmiş Genel Kurmay ikinci başkanı Mehmet Önder gibi kimseler vardır. Kasaba ağıt ve efsaneler bakımından da zengindir. Geçimini Ziraat Hayvancılık ve halıcılıkla temin etmektedir. Bunu yanında yurt dışında çalışan aileler de vardır.
Büyüktuzhisar'ın tarihi geçmişi çok eski yıllara dayanır. Çevrede bulunan kalıntılarından anlaşıldığı gibi Etiler dönemine ulaşmaktadır. Yörede bulunan topraktan pişme ev aletleri Etiler dönemine ait olduğu eserlerin Kayseri eski eserler Müzesinde sergilendiği bilinmektedir.
Kasabanın kesin bir kuruluş tarihi bilinmemektedir. Kasaba iç Anadolu'dan geçen kervan yolu üzerinde yer almıştır. Bu kervan yoluna Bağdat kervan yolu denilmekteymiş. Halen bu yol üzerinde yer alan konaklama hanlarından biri olan Sultan Hanı Kasabaya 5 Km uzaklıktadır.
Kasabanın yakınlarında kurulmuş olan eski tarihlere dayalı yerleşim yerlerinin kalıntılarına rastlamak mümkündür. Bunlardan en önemli kalıntı yerleşim yerlerinin isimlerini şöyle sıralayabiliriz.
1-Keçiören
6-Urumşah
2-Ören Kayacık
7-Mal Tepesi
3-Şıh Biyik (Şıh büyük)
8-Armutlu
4-Töslü
9-Kıroğun Çeşme
5-Tekeli
10-Atoğlu
11-Eşşek Damı
Bu yerleşim yerlerinden Urumşah Töslünün Türk köyü olmadığı yapılan kazılardan bulunan eserlerden ve mezar taşlarından anlaşılmaktadır.
Kasaba ne zaman yapıldığı bilinmeyen iki kapılı Hisarla çevrili olduğu bilinmekte. Kasaba yer yer çeşitli kavimlerin yerleşim yeri olmuş, gün güne büyümüş ve surların dışına taşmış bu nedenle surlar kısa dönemde harabeye dönmüş ve bakımsızlıktan yıkılmış.
Kasabaya ilk gelen Türk boyunun Aladdin oğulları, Kürkçüler, Tekeler, Hallo boylarının olduğu bilinmektedir.
Kasabanın Osmanlı dönemindeki ismi yanında bulunan göl ve surlardan alınan Tuzhisari Kebir (Büyük Tuzhisar) olarak söylendiği yazılı kaynaklardan anlaşılmaktadır.
Uzun süre Yozgat sancağının yönetimi altında kalmış serden geçti Ahmet Bey burayı yönetmiş. Sonraları Sivas sancağı Aziziye'ye bağlanan kasaba 1912 yılında ilçe olan Hamidiye (Bünyan) a bağlanarak Kayseri sancağı yönetimine geçmiştir. Kasaba 51 yıl köy statüsü ile yönetilmiş 1963 yılında Bünyan ilçesine bağlı bir kasaba olmuştur.
-
KASABAMIZ KURUMLARI
BÜYÜKTUZHİSAR İLKÖĞRETİMOKULU :
İlkokul 1937 yıllında köy içinde geçici bir binada açılmış 1943 yılında kasabaya İlkokul binası yapılmıştır.
1987 yılında iki katlı 11 derslikli bir okul binası yapılmış ve ilk ve ortaokul aynı binada ayrı ayrı eğitim öğretimi sürdürürken 1989-1990 Öğretim yılında İlköğretim okuluna dönüştürülmüştür. Bu binaya ilave olarak 1999 yılında 8 derslik ilavesi yapılarak 1999-2000 öğretim yılında hizmete açılmıştır. Halen Büyüktuzhisar İlköğretim okulu 1'i anasınıfı olmak üzere toplam 18 derslik 1 bilgi teknolojisi sınıfı, 1 fen laboratuarı, 1 kütüphane olmak üzere hizmet vermektedir.
8 yıllık kesintisiz eğitime geçildikten sonra İlköğretim okulu taşıma merkezi olmuş ve Karacaören köyünün tamamı diğer köylerinde 6.7.8. sınıfları olmak üzere toplam 7 köyden taşıma yapılmaktadır.
Okulda halen 1'iMüdür,1 Müdür yardımcısı,6 Branş öğretmeni olmak üzere toplam 16 öğretmen görev yapmaktadır.Ayrıca 1 Memur 2 hizmetli görev yapmaktadır.
Okulun öğrenci durumuise anasınıfında13,diğer sınıflarda toplam 343 öğrenci mevcuttur.
BÜYÜKTUZHİSAR ÇOK PROĞRAMLI LİSESİ :
10.08.1995 yılında Büyüktuzhisar Belediyesi tarafından verilen, iki katlı beş derslikli binada, 1996-1997 öğretim yılında bünyesinde Ticaret Meslek Lisesi Muhasebe bölümü bulunan okul Çok Proğramlı Lise olarak eğitim Öğretime başlamıştır. 2000-2001 öğretim yılında genel lise bölümü de eğitime başlamıştır. 2005-2006 öğretim yılında sekiz derslikle hizmet verecektir.
Büyüktuzhisar ÇPL de ağ ve internet bağlantısı bulunup çok modern bir bilgisayar laboratuarı, 500 kitaplık Kütüphane, bahçe, masa tenisi ve Voleybol sahası bulunmaktadır.
Büyüktuzhisar ÇPL.de 1 Müdür, 1 Müdür yardımcısı ve Çeşitli branşlarda 12 Öğretmen görev yapmaktadır.
Öğrenci durumu 45 Genel Lise, 39 Ticaret Meslek Lisesi olmak üzere toplam 84 öğrenci öğrenim görmektedir.
BÜYÜKTUZHİSAR SAĞLIK OCAĞI :
1980 Yılında Doktor Giray KABAKÇI tarafından açılmıştır. 1991 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından Ambulans verilen sağlık ocağında 2'i Doktor, 2 Hemşire, 1 Ebe, 1 sağlık Memuru, 1 Laboratuar Teknisyeni, 1 Şoför, 1 Sekreter ve 1 Hizmetli olmak üzere 8 personel görev yapmaktadır.
Aylık ortalama 800-850 hastaya laboratuar desteğiyle 24 saat nöbetçi personelle Çevre sağlığı, Halk sağlığı ve genel sağlık alanlarında hizmet sunmaktadır.
BÜYÜKTUZHİSAR TARIM KREDİ KOOPERATİFİ:
01.10.1988 yılında 60 kişilik üyeyle kurulmuştur. 2 dönüm alanda hizmet binası içerisinde 300 tonluk deposu bulunan Tarım Kredi Kooperatifinin Büyüktuzhisarla birlikte 11 köy bağlı olmak üzere üyelerine Gübre, Yem, Mazot, Zirai alet ve Makinelerini 1 i müdür 2 si memur olmak üzere 4 personelle hizmet sunmaktadır.
-
KASABAMIZ MUHTARLARI
Toplam üç mahallesi bulunan Büyüktuzhisar kasabası mahalle ve Muhtarları şunlardır.
LALE MAHALLESİ : Mahmut TEKSÖĞÜT:1958 yılında Bünyan Büyüktuzhisar da dünyaya gelmiştir.Mahmut oğlu Mahmut Teksöğüt evli 5 çocuk sahibi ve İlkokul mezunudur. 16 yıl çeşitli özel sektörlerde çalışmıştır. 2004 yılı Mahalli seçimlerinde lale mahallesinden aday olarak konmuş ve seçilerek ilk dönem muhtarlık görevini yürütmektedir. Muhtarlık yanı sıra serbest olarak çalışmaktadır.GSM: 0532-672 8216
CUMHURİYET MAHALLESİ: Ersel GÖK : 1974 yılında Bünyan Büyüktuzhisar da doğmuştur.Ortaokul mezunu olan Ersel GÖK evli ve 2 çocuk sahibidir. Yine 2004 seçimlerinde Cumhuriyet mahallesinden aday olmuş ve ilk dönem muhtarlık görevini sürdürmektedir. Muhtarlık yanı sıra serbest olarak çalışmaktadır.GSM: .535-963 6269
HİSAR MAHALLESİ: Hüseyin CÜCE: Duran oğlu 1965 Bünyan Büyüktuzhisar doğumlu Hüseyin CÜCE Ortaokul mezunu, evli ve 3 çocuk sahibidir. 3.cü dönem Hisar mahallesi muhtarlığını yürüten CÜCE, muhtarlık yanı sıra Çiftçilik ve Hayvancılıkla da uğraşmaktadır.GSM: 0-536-605 3968
- Büyük Tuzhisar Kasabası-Bünyan Konusuna Benzer Konular
- Buyuk gunahlardan bazilari 20.03.2004
- Tarihin Büyük Sirlari 20.04.2004
- Büyük Deprem 19.06.2004
- En büyük kim? 31.07.2004
- En Büyük 23.08.2004