DNA Molekül Modelinin Sarmal Yapısı - DNAnın Kendini EşlemesiJames D.Watson ve Francis H. Crick uzun ve dikkatli çalışmalar sonucunda 1953 yılında DNA molekülü için bir model ileri sürdüler. Bu model özetle şöyledir:
1) Molekül, birbirine dolanmış sarmal iki nükleotid dizisinden oluşmuştur. ) Merdiven benzeri bir yapı ortaya çıkar. Kanıtlar her on nükleotid çiftinde bir sarmal için tam bir dönüş olduğunu ve iki zincirin ortaya çıkardığı çift sarmal yapının kurulduğunu belirtmektedir.
2) Her nükleotid bir fosfat grubu, bir deoksiriboz ve bir azotlu organik bazdan oluşmuştur.
3) Her dizinin nükleotidleri birbirlerine fosfat (3-5-fosfodiester) bağlarıyla bağanırlar.
4) Iki dizi, karşılıklı gelen bazlar arasında oluşan zayıf hidrojen bağlarıyla birbirleriyle tutunurlar.
Öne sürülen modele göre bir DNA molekülünde bulunan Adeninlerin sayısı timinlerin sayısına, guaninlerin sayıları ise sitozinlerin sayısına eşit olmalıdır. Buna göre bir adenin her zaman bir timinle, bir guanin de bir sitozinle çift yapmaktadır.
Örnek:
Bir DNA molekülündeki timin sayısı aşağıdakilerden hangisinin sayısına eşittir?
A) Deoksiriboz B) Sitokinoz C) Adenin D) Urasil E)Guanin
Çözüm:
DNA molekülünün sarmal yapısında adenin nükleotitle timin nükleotit, guanin nükleotitle sitozin nükleotit karşılıklı gelirler. Bu nedenle adenin sayısı timin sayısına ve guanin sayısı sitozin sayısına eşit olacaktır. Özetle A / T = 1, G/S = 1 dir. Yanıt Cdir.
Örnek:
Bir DNA molekülünün nükleotit sayısı 5000dir. Bu molekülün yapısında 733 tane timin nükleotit bulunduğunda göre sitozin nükleotit sayısı kaçtır?
A) 733 B) 1466 C) 1767 D) 3534 E)5000
Çözüm:
Bir DNA molekülünde 733 tane timin nükleotit bulunursa 733 tane de adenin nükleotit bulunmalıdır.
A + T = 733 + 733 = 1466
Toplam nükleotit sayısı 5000 olarak belirlendiğine göre guanin ve sitozinin toplam sayısı 5000 - 1466 = 3534 olur. DNA daki guanin sayısı sitozin sayısına eşit olduğundan sitozin sayısı; 3534 / 2 = 1767 olmalıdır.
Yanıt Cdir.
DNAnın Eşlenmesi
DNA kendini eşleyeceği kadar ortadaki zayıf hidrojen bağlarından bir fermuar gibi açılmaya başlar ve iki nükleotit dizisi birbirinden ayrılır. Hücrenin içinde hazır olan nükleotitlerden uygun olanlar açılan noktalarda yerlerini alırlar.Böylece fermuarın sonuna gelindiğinde başlangıçtaki DNAnın aynı olan iki yeni DNA ortaya çıkar.
DNA kendini eşlerken iki dizisi birbirinden ayrılınca bu dizilerin her biri yeni bir dizi oluşumuna kalıplık eder. Bunun için nükleotit dizilerinin karşılarına uygun bazı nükleotitler gelir, dizi nükleotitleri ile yeni gelen nükleotitler arasında hidrojen bağları kurulur. Sonuçta birer dizileri yeni olmak üzere ikişer dizili iki DNA molekülü oluşmuş olur. Bu iki DNA molekülü hem birbirinin aynı hemde başlangıçtaki molekülün kopyası olmuş olur.
DNAnın eşlenmesiyle oluşan yeni moleküllerin her birinin bir dizisi ana molekülün dizisi (eski dizi), bir dizisi ise yenidir. Bu şekildeki eşlenmeye sömikonservatif eşleme denir.
DNAnın kendini eşlemesi
Örnek:
DNAnın kendini eşlemesi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır.
A) DNAnın kendini eşlemesi bir hidroliz olayıdır.
B) Eşleme için deoksiribonükleotitler gereklidir.
C) Olay endergonik bir tepkimedir.
D) Karşılıklı gelecek zincirler birbirine zayıf hidrojen bağlarıyla balanır.
E) Oluşan dizilerin nükleotitleri birbirlerine fosfat bağlarıyla bağlıdırlar.
Çözüm:
B, D ve E seçeneklerindekiler konu içinde açıklanmıştır. DNAnın kendini eşlemesi bir üst yapı kurma olayı (sentez) olduğundan enerji gerektirir. Yani olay endergoniktir. Olay bir yapım olayı olduğuna göre bir yıkım olayı olan hidrolizden farklıdır. DNAnın kendini eşlemesi bir dehidrasyon sentezidir.
Yanıt Adır.