Depresyon ve Depresif Bozukluklar
Son güncelleme:
-
manik depresif nedir - depresyon belirtileri - depresyon tedavileri
Her yıl, binlerce kişi depresyonun bir çeşidiyle karşılaşır. Bunlar arasında klinik, yani genel depresyon, iki uçlu duygu durum bozukluğu (ya da yaygın kullanılan tabiriyle manik depresif) ve distimi olarak adlandırılan depresyonun daha uzun süren ancak hafif geçirildiği bir çeşidi sayılabilir. Irk, sosyo-ekonomik düzey farkı olmaksızın, genç-yaşlı, kadın-erkek, her insan hayatının bir döneminde klinik depresyonla karşılaşabilir. Depresyon kişinin günlük hayattan aldığı zevki kaybetmesine neden olabilir ya da kişideki diğer sağlık sorunlarını olumsuz etkileyebilir - hatta kişiyi intihara sürükleyebilecek kadar ciddi boyutlara ulaşabilir. Klinik depresyon çoğu zaman tedavi edilmeden devam etmektedir, çünkü bireyler kendilerinde bulunan depresyon belirtilerini fark edememektedirler. Üzüntü ve içine kapanma gibi belirtileri fark etseler de kaygı, asabiyet ve uykusuzluğun depresyon belirtileri olduğundan habersizdirler. Hatta birçok insan depresyonun yaşlı insanlar, ergenlik dönemindeki gençler, yeni anne olan veya menopoz dönemine giren kadınlar ya da kronik hastalığı olan kişiler için normal bir süreç olduğunu düşünürler. Oysa yanılmaktadırlar, gerçek şudur ki klinik depresyon yaşınız ve hayat şartlarınız ne olursa olsun hiçbir koşulda normal bir durum değildir. Herkes depresyonun tedavisi kolayca mümkün olan bir hastalık olduğunu bilmeli ve ihtiyaçları olan tedaviye nasıl ulaşacağını öğrenmek zorundadır. Bir kaybın ardından üzülmek son derce normaldir. Aslında hepimizin hayatında üzüntülü dönemlerde vardır. Belki boşanma sebebiyle, belki aile ve arkadaşlarımızın yanından ayrılmak zorunda olduğumuz için, işimizi kaybettiğimizden, ya da geçirdiğimiz bir hastalık nedeniyle sağlımız bozulduğundan üzülürüz ama çoğumuz bu problemleri klinik depresyon geçirmeden atlatabiliriz. Eğer üzüntü durumumuz ve depresyon halimiz uzun sürüyorsa klinik depresyon geçiriyoruz demektir ve bu da profesyonel yardım gerektirir.
Hastalığın Nedenleri
Biyolojik Nedenler: Depresyonu olan kişilerde nörotransmiter adı verilen bazı beyin kimyasallarından çok fazla ya da çok az bulunmaktadır. Bu beyin kimyasallarındaki değişiklikler depresyona neden olabilir.
Bilişsel Nedenler: Negatif düşünce yapısı olan kişiler yani, karamsar, kendilerine değer vermeyen, her şeye üzülen, kendi hayatlarını kontrol edemediklerini hisseden kişiler klinik depresyon belirtileri geliştirmeye daha yatkındırlar.
Cinsiyet: Kadınların klinik depresyona girme riski erkeklerin iki katıdır. Bunun sebepleri hala tam olarak açıklanamasa da kadınların adet döneminde, hamilelikte, doğumda ve menopozda geçirdikleri hormonal değişiklikler geçerli nedenler olarak gösterilebilir.
Diğer sebepler arasında ise kadının evi idare etme, anne, çalışan kadın ve eş gibi birçok rol ve sorumluluklarının ona yüklediği stres olabilir. Cinsel tacize uğrama, yoksulluk ve kendine değer vermeme gibi durumlar da klinik depresyon riski artabilir.
Diğer hastalıkların varlığı: Klinik depresyon, felç, kalp hastalıkları, kanser, Parkinson, Alzheimer, şeker hastalığı ve hormonal bozukluklar gibi hastalıklarla birlikte ortaya çıkması muhtemeldir. Hastalıklar sonucu ortaya çıkan depresyon belirtileri derhal doktora bildirilmelidir. Hastanın fiziksel rahatsızlığı ile birlikte ortaya çıkan depresyonun tedavisi çok önemlidir.
Depresyon; yeme bozuklukları, panik atak da dahil olmak üzere anksiyete (kaygı) bozuklukları, obsesif kompülsif bozukluklar ve travma sonrası stres bozukluk gibi diğer ruhsal hastalıklarla birlikte ortaya çıkabilir. Depresyonun verdiği duygusal acıyla baş edebilmek için bazı kişiler aşırı alkol tüketerek veya çeşitli uyuşturucular alarak kendilerini, kendilerince tedavi etmeye çalışırlar. Yani depresyon alkol veya uyuşturucu madde tüketimi ile de ortaya çıkabilir.
İlaçlar: Kullandığınız bazı ilaçlar depresyon belirtilerine neden olabilir. Bu yüzden doktorunuza aldığınız bütün ilaçları belirtmeniz çok önemlidir. Genetik nedenler: Ailede daha önceden depresyon geçiren birinin olması, depresyonu geçirme riskini artırır. Ancak klinik depresyon daha önce ailesinde depresyon geçmişi bulunmayan kimselerde de görülür. Hayat şartları: Boşanma, ekonomik güçlükler, yeni bir yere taşınma, sevdiğiniz birini kaybetme ya da herhangi önemli birini kaybetme gibi "olumsuz hayat olayları", klinik depresyon oluşmasında etkili olabilir.
BELİRTİLER
Farklı kişilerde farklı belirtiler gözlenebilir. Kendiniz ya da önem verdiğiniz bir yakınınızın klinik depresyon geçirip geçirmediğini anlamak için, aşağıdaki belirtiler listesine bir göz atın ve belirti tanımına uyan davranışları gözlemleyin. Eğer iki taraftan uzun süredir belirtiler listesindeki davranışların beş ve daha fazlasını gösteriyor, kendisini intiharın eşiğinde hissediyor ya da belirtilerin günlük yaşamınızı etkileyecek kadar ciddi boyutlara ulaştığını görüyorsanız hemen gözlemlediğiniz belirtileri işaretlediğiniz bu liste ile birlikte uzman bir doktora başvurun. Doktorunuz ya da başka bir uzman ilk aşamada başka hastalıklarınız olup olmadığını da anlamak için sizi detaylı bir muayeneden geçirecektir.
Sürekli üzüntü, kaygı ya da "boşluk" hissi ya da aşırı ağlama
İştahın kesilmesi ile birlikte kilo kaybı veya iştahın açılması ile kilo alma
Tedaviye cevap vermeyen baş ağrıları, sindirim bozuklukları ve kronik ağrılar
Çabuk sinirlenme ve huzursuzluk
Düşük enerji, yorgunluk ve hareketlerde yavaşlama, ağırlaşma hissi
Suçluluk, değersizlik, çaresizlik ümitsizlik ve karamsarlık hisleri
Aşırı uyuma ya da uykusuzluk, sabahları erkenden
Yapılmasından hoşlanılan aktivitelere karşı ilgiyi kaybetme ve zevk alamama ( cinsel ilişki de dâhil)
Dikkati toparlama, konsantre olma, hatırlama ve karar almada güçlük çekme
Ölüm ve intihar düşünceleri ya da intihar girişimleri
TEDAVİ VE KORUMA
Klinik depresyonun tedavisinde kullanılan en yaygın yöntem, antidepresan ilaçlar, psikoterapi ya da her ikisinin birlikte uygulandığı tedavi şeklidir. Tedavinin seçimi depresyon belirtilerinin ciddiyetine ve hastalığın oluşu sürecine bağlıdır. Doktorunuz ya da konunun başka uzman bir yetkilisi ile konuşurken sizi tüm bu tedavi şekilleri hakkında bilgilendirdiğinden emin olun. Yapılan son araştırmalar ilaç tedavisinin ancak klinik depresyonun çok ciddi evrelerinde kullanılmasını destekler niteliktedir.
Antidepresan ilaçlar beyin kimyasal yapısı üzerinde etki yapar. Ancak bunlar bağımlılık yapıcı nitelikte değildir. Herhangi bir iyileşme belirtisi gözlemlemeniz için en az 8 hafta geçmesi gerekmektedir. Bazı durumlarda herhangi bir iyileşme gözlenmeden önce ilacın dozajında ya da cinsinde bazı değişiklikler yapmak gerekebilir. Genellikle depresif belirtilerde artış gözlemlendikten sonra ilaç kullanımına 4-9 ay kadar devam edilmesi önerilir. Kronik depresyonu olanların ileride yaşayabilecekleri depresif süreçleri önlemek ya da bu süreci daha hafif atlatmaları için ilaç kullanımına devam etmeleri gerekmektedir. Antidepresan ilaç kullanan hastaların, en iyi tedaviyi görüp süreci en az yan etkiyle atlatmaları için; klinik depresyon tedavisini bilen bir doktor tarafından sürekli gözetim altında tutulması gerekmektedir. Bazı antidepresanların kullanımının birden bırakılması bir takım problemlere neden olacağından doktora danışmadan ilaçların birden bırakılmaması gerekmektedir.
Elektrokonvülsif terapi de (şok tedavisi) seçeneklerden birisidir. İlaç kullanmayan ya da ilaçla tedaviye cevap vermeyen hastalara, intihar riski yüksek olanlar, başka bir fiziksel rahatsızlıktan dolayı zayıf veya kuvvetsiz olan kişiler için uygulanabilmektedir. Günümüzde EKT birçok hayat kurtaran güvenli ve etkili bir yöntemdir. Bazı kişiler hafıza kaybı gibi yan etkilerle karşılaşabilir. EKT söz konusu olduğunda doktor ve hasta arasında kapsamlı bir diyalog gerekmektedir.
Psikoterapi: Donanımlı bir ruh sağlığı uzmanı ile konuşmak, problemlerle baş etmek konusunda, farklı ve yararlı yaklaşımlar kazandırabilir. Klinik depresyonun tedavisinde terapi çok etkili olabilir, özellikle de ciddi boyutlara ulaşmamış depresyonun tedavisinde yapılan bilimsel araştırmalar kısa dönemli (10-20 hafta) terapi seanslarının depresyon tedavisine yardımcı olduğunu göstermiştir. Terapi klinik depresyona olumsuz katkıda bulunan negatif düşünce ve davranış biçimlerinin değiştirilmesine yardımcı olur.
Klinik depresyon teşhis edildiğinde, doktorunuz herhangi bir sağlık kuruluşu sizi bir ruh sağlığı uzmanına gönderir. Ruh sağlığı uzmanları, psikiyatristler, psikologlar, danışmanlar ve sosyal hizmetlilerden oluşur. Antidepresan ilaçları sadece psikiyatristler verebilir. Saydıklarımız arasında sadece onlar tıp doktorudurlar. Tıp doktoru olmayan ruh sağlığı uzmanları, hastalarına ilaç veremezler ama psikoterapi uygularlar. Ayrıca hastaların ihtiyacı olduğu durumda onlara gerekli tedaviyi sağlayabilmek için genellikle psikiyatristler ve diğer doktorlarla birlikte çalışırlar. Tedavi siz ve doktorunuz arasında bir çeşit ortaklık sayılır. Doktorunuzla tedavi seçeneklerini ve merak ettiklerinizi etraflıca konuştuğunuzda emin olun. Her hasta için doğru olan tedaviyi bulmak zaman alabilir. Sabırlı olun ve antidepresan ilaçlarınızı kısa sürede ya da doktorunuzun haberi olmadan bırakmayın. İlacın yan etkileri olursa, bu konuda doktorunuzu bilgilendirin. Unutmayın ki kendinizi daha iyi hissetmeye başlamanız 8 haftayı bulabilir. İlacınızı, kendinizi iyi hissetmeye başladıktan yaklaşık 4-9 ay sonrasına kadar kullanmaya devam etmeniz depresyonun tekrarlamaması için genellikle önerilmektedir. İlaçlarınızı doğru dozda aldığınızdan emin olmak için doktorunuzun talimatlarını dikkatlice dinleyin.