Mani - Bipolar Bozukluk
Son güncelleme:
-
Bipolar Duygulanım Bozukluğu - Bipolar Duygulanım Bozukluğu Tedavisi - Manik Depresif Psikoz Nedir
Manik-depresif bozukluk, tıbbi tabiriyle bipolar yani iki uçlu bozukluk, depresif, manik ve tamamen sağlıklı dönemlerin aralıklarla, kimi zaman da peş peşe görüldüğü bir hastalık tablosudur. Herhangi bir yaşta olabilecek klinik depresyonun tersine, manik-depresif bozukluk genellikle 35 yaşından önce görülür. Yaklaşık olarak her yüz kişiden biri, hayatının bir bölümünde bu bozuklukla karşılaşır. İki uçlu duygu durum bozukluğu (manik-depresif bozukluk) olan kişiler diğer depresif bozuklukları olanlardan farklıdır. Çünkü manik-depresif hastaların duygu durumları, depresyon ve mani arasında gidip gelir ve genellikle bu dalgalanmalar arasında normal bir duygu duruma sahip oldukları bir dönem de yaşarlar. Aşırı mutluluktan, derin bir üzüntü ve ümitsizliğe uzanan bu döngünün süreci kişiden kişiye göre değişir.
Bilinen en eski hastalıklardan birisidir. İlk kez MS.2.yy. da Anadolulu meslektaşımız Kapadokyalı Aretaeus tarafından iki ayrı hastalık belirtilerinin aynı insanda olduğuna dikkat çekilmesiyle adlandırılmıştır. Sonraları Fransız hekimler " tekrarlayan delilik " ya da " çifte hastalık " olarak, Kreapelin ise 19.yy başında şizofreniden farklı manik-depresif psikoz adlı bir hastalık olarak bilinen adı ilk kez telaffuz etmiştir. Amerikan Psikiyatri Birliğinin sınıflandırma sistemi olan DSM 1980'de hastalığı "bipolar (iki uçlu) bozukluk" olarak adlandırarak bugüne kadar gelen tanımlamayı belirlemiş oldu.
Manik depresyonun kökeniyle ilgili yapılan son araştırmalar genetik nedenler üzerinde odaklanmaktadır. Bilim adamları bu çalışmaların manik depresif bozukluğun farklı şekillerde ve farklı toplumlardaki genetik nedenleri tanımlamada onlara yardımcı olacağına inanmaktadırlar. Ayrıca bu araştırma psikiyatristlerin, genler tarafından kontrol edilen ve bozukluğa etki eden biyokimyasal reaksiyonları anlamalarını da sağlayacaktır. Manik depresif hastaların yakın akrabaları, depresyon ya da manik depresif bozukluğa genel nüfusa nazaran 10-20 kat daha fazla meyillidirler. Araştırma sonuçlarına göre manik depresif hastaların % 80-90'ının bir çeşit depresyon geçiren yakın akrabaları vardır. Eğer bir ebeveyn manik depresifse çocuğunun da aynı hastalığa sahip olma riski % 12-15'tir; eğer her iki ebeveyn de manik depresifse çocuğun depresif ya da manik depresif olma ihtimali ayrı ayrı % 25'tir. Yapılan diğer araştırmalar hastalığa etki ettiğine inanılan bir diğer faktörün de çevre faktörü olduğunu gösterir. Aile ilişkileri gibi içinde bulunduğu çevreyi önemli kılan faktörlerin manik depresif hastayı olumsuz yönde etkilediğinden söz edilmektedir. Bunun dışında başka bir takım çalışmalar, kişinin ruh halini kontrol altında tutan biyokimyasındaki bir takım dengesizliklerin de manik depresif bozukluğa sebebiyet vereceğini savunur. Örneğin, manik-depresif ya da klinik depresif hastalar, genellikler hormon üretimleri ya da salgılarında bir düzensizlik olduğunu gösterircesine belirli hormon ya da steroitlere aynı tepkileri verirler. Bir takım farklı araştırmalar ise, manik-depresif hastaların beyin hücrelerinin birbirleri ile iletişimini sağlayan kimyasallarının hastalığın çeşitli aşamalarında dengesizleştiğine dikkat çeker. Son olarak, depresif hastalıkları olan bazı kişilerin normalden daha önce rüya görmeye başladıkları bir uyku süreci gözlemlenir. Bütün bu çalışmalar, manik-depresif bozukluğun ve klinik depresyonun biyokimyasal dengesizliklerden kaynaklanabileceğini gösterir. Bu tür araştırmalar ayrıca, ilaçların ne tür etkiler gösterdiğini gösteren bilimsel teorileri geliştirmeye yardım edip, psikiyatristlerin gelecekte bir gün klinik ya da manik depresyonu tanımlamada laboratuar testlerini kullanacakları konusunda ümit vaat ederler.
BELİRTİLER
İlk mani safhasında hastalar birkaç gün içinde ciddi bir bozukluğa dönüşecek, aşırı bir mutluluk, öfori (kendini aşırı derecede mutlu hissetme hali), aşırı hassasiyet, alınganlık ve gerginlik hissederler. Manik safhanın belirtileri şunlardır:
Fazlasıyla iyi görünen, zinde, coşkun veya birden sinirlenebilen bir ruh hali Hasta kendini dünyanın tepesinde görür ve hiçbir kötü haber, korkutucu olay ya da trajedi bu mutluluğunu bozamaz. Ancak bu aşırı zindelik ve mutluluk aniden aşırı hassasiyet ya da kızgınlığa dönüşebilir. Her iki durumda da duygu durumu normal sınırların oldukça dışındadır.
Nedensiz iyimserlik ifadeleri ve karar alma güçlüğü. Kendine güven duygusu yerini, kişinin kendisini Tanrı, şöhret sahibi kimseler ya da politik liderlerle özel bir bağı olduğuna inandığı, ihtişamlı hayallere bırakır. Hiçbir şey hatta yer çekimi kanunlarının bile yaptığı işte başarılı olmasını engelleyemeyeceğini düşünür. Sonuç olarak kendisini bir binadan ya da hareket halindeki bir araçtan atabileceğini ve yara almadan kurtulacağını düşünebilir.
Hiperaktivite ve acı verici sonuçları olabilecek çok sayıda faaliyetle ilgili birçok plan ve bu aktivitelerin çoğuna aynı anda katılım isteği. Hastalar aynı gün içinde hepsine katılım imkânları olmadığını fark etmede güçlük çektikleri bu aktivitelere katılma konusunda çok heveslilerdir. Örneğin manik-depresif hastalar aynı gün içinde hepsini zamanında yapabileceğine inandığı birçok toplantı, parti ve aktivite için program yapar ve bitirilmesi gereken işleri bitirir. Gergin ruh halinin yanında manik durum, dikkatsiz araç kullanma, elindeki tüm parayı harcama, akılsızca yapılan yatırımlar ve olağan dışı cinsel ilişkiler ile de sonuçlanabilir.
Uçuşan düşünceler. Kişinin düşünceleri, bayır aşağı frenleri boşalmış bir araba gibi kontrolsüz bir biçimde akılda birbirleriyle yarışır. Konuştukça kelimeleri bir düşünce yağmurunun parçası gibi durmaksızın art arda sıralanır. Hastanın düşünce yapısı bütünüyle düzensiz ve tutarsız olduğu için yüksek sesli ve hızlı konuşmasının anlaşılması oldukça güçtür.
Hastanın yorgunluk hissi duymaksızın çok az uyuyarak ya da hiç uyumadan ayakta durabilmesi ve uyku ihtiyacında azalma.
Dalgınlık. Hastanın dikkati oldukça dağınıktır, kolaylıkla yersiz ve önemsiz detaylara takılıp kalır.
Ani sinirlenme, öfke veya şüpheci davranışlar gösterme. Kişinin büyük planları bozulduğunda ya da aşırı sosyal aktivitelerinde bir aksaklık söz konusu olursa ortaya çıkar.
Tedavi edilmediği takdirde manik süreç en fazla üç ay sürer. Belirtilerde herhangi bir hafifleme görüldüğünde hasta, normal ruh haline ve davranışlarına döner. Ancak er ya da geç hastalığın depresif süreci tekrar başlayacaktır. Bazı hastalarda depresyon belirtileri kısa sürede tekrarlarken bazı durumlarda ise birkaç ay sonra ortaya çıkabilir. Diğer hastalarda ise bir sonraki manik ya da depresif süreç uzun bir aradan sonra ortaya çıkar. Depresif aşama klinik depresyon ya da tek uçlu depresyon ile aynı belirtileri gösterir:
- Değersizlik, ümitsizlik, çaresizlik, her şeye karşı aldırmazlık ve/veya uygunsuz suç işleme, uzayan üzüntü süreçleri ya da beklenmedik ağlama krizleri, çabuk sinirlenme ya da birden parlama, sosyal bağlar, iş ya da cinsel ilişki gibi önceden yapılmasında zevk alınan aktivitelerden uzaklaşma.
- Konsantrasyonda ya da detayları hatırlamada güçlük çekme.
- Ölüm ve intihar düşünceleri,
- İştahsızlık ya da aşırı iştahlılık, sürekli yorgunluk ya da kuvvetsizlik hissi, uykusuzluk ya da uyku ihtiyacında gözle görülür bir artış,
- Ağrı ve sızılar, kabızlık ya da fiziksel kaynaklı diğer rahatsızlıklar görülebilir.
TANI
Kendisinin ya da herhangi bir yakınını manik-depresif olduğunda şüphelenenler, diğer ruhsal ya da fiziksel bozukluk olasılıklarını elimine etmek için komple sağlık kontrolünden geçmelidirler. Birçok farklı tıbbi rahatsızlık kişide manik-depresif belirtilerine benzer belirtiler gösterebilir. Örneğin, manik-depresif bozukluk belirtileri gösteren bir kişi amfetamin ya da steroit gibi maddelere tepki göstermekte olabilir veya tiroid, karaciğer, böbrek rahatsızlığı, doku sertleşmesi gibi hastalıklara sahip olabilir. Doğru bir teşhis için, iyi bir psikiyatrist ya da başka bir doktor tarafından yapılacak etraflı bir fiziksel ve ruhsal muayene şarttır. Bu doğru teşhisle psikiyatrist doğru tedavi şeklini planlayarak, hastayla çalışmaya başlayabilir.
SEYİR
Hastayı büyük ölçüde yeti yitimine yol açmasına rağmen manik depresif bozukluk psikiyatrik rahatsızlıklar arasında en fazla tedavi edilebilenlerden biridir. Hastalığı tamamıyla kontrol altına almak ve bir daha hiç hastalanmamasını sağlayabilecek tedaviyi gerçekleştirmek de mümkündür. Bu, çok iyi bir hekim-hasta ilişkisini, kişinin hastalığını iyi tanımasını ve onunla savaşmak için sağlık personeli ile ortak bir çaba içerisinde olmasını gerektirir. Doğru ilaç kullanımının mutlaka gerektiği bu tedavinin yanında psikoterapi de çok yardımcı olabilir.
TEDAVİ ve KORUNMA
En yaygın ilaç tedavisi olan lityum tuzu, insan vücudunda normalde son derecede eser miktarda bulunur. Yaygın olarak halk arasında "lityum eksikliği" gibi tanımlanmasının nedeni bu ilacın nispeten doğal bir madde olmasıdır. Ancak insan vücudunda ihtiyaç gerektirecek bir eksikliği bulunmadığı için bu maddenin kullanımı eksiklik yüzünden değildir.
Manik sürecin tedavisinde oldukça etkili olan bu tuz ayrıca depresif ruh halinin de sık sık tekrarlamasını önler görünmektedir. İlaçlar beyindeki çeşitli sinir iletim sıvılarını dengeleyerek etkilerini gösterirler. Bütün ilaçların olduğu gibi bu alanda kullanılanların da yan etkileri olabilir ve bu yüzden ilaç kullanımı bir psikiyatrist tarafından dikkatlice gözlenmelidir. Psikiyatrist bazen kandaki ilaç seviyesini ölçer ve ilaçların bedenin diğer organlarını nasıl etkilediğini inceler. İlaç kullanımı düzenli olarak gözlemlendiği takdirde binlerce kişiyi mutlu, görevlerini yerine getirebildikleri hayatlarına geri döndürür.