Özbilginin Görünümü - Sosyal Psikoloji Dersleri
Son güncelleme:
-
aöf sosyoloji dersleri - insanların başkaları hakkında şema tutması - özşemaların tutuluşu - özfarklılıklarKendi Özşemalarımız
Bir şema, organize edilmiş, yapılanmış bir uyarıcı ya da kavram hakkındaki bilgilerin bir bölümüdür. İnsanlar bazı olaylar ve diğer insanların doğaları hakkında şemalar tutarlar. İnsanlar ayrıca, kendi kendileri hakkında da şemalar tutarlar. Özşemalar, kendi kendiniz hakkında ne düşündüğünüzle ilgili ölçülerdir. Örneğin, siz bağımsızlığınızı sürdürmek ve sergilemek hakkında çok ilgili olabilirsiniz. Siz ailenizden kolej için para almayı kabul etmeyebilirsiniz.
Kendi çamaşırınızı kendiniz yıkayıp, matematik konusunda arkadaşlarınızdan yardım istemezsiniz. Ya da kendi kendinizi çok bağımlı düşünebilirsiniz ve kendiniz için sevdiğiniz başkalarının sizi çevrelemesi ile bir güvenlik temin etmeyi düşünebilirsiniz. İki olayda da, bağımlılık ve bağımsızlık ölçütleri ile ilgili güçlü bir öz şemaya yani kendi şemanıza sahipsinizdir. Diğer taraftan, kendinizi bu ölçülerle çok fazla ilişki içinde olduğunuzu düşünmeyebilirsiniz. Bu olayda, kendinizi şematik olarak bu kavramların içinde düşünmüyorsanız, siz bağımsızlık ve bağımlılığın ölçüleri üzerinde kendinizi şeması olmayan biri olarak tanımlayabilirsiniz. Ancak genelde insanlar, kendilerine göre önemli olan konular üzerinde şemaya sahiptirler.
Bütün özşemalar pozitif değildir. İnsanlar, kendileri hakkında negatif özellikleri önemseyip, genelde kabul gören organize edilmiş inançları tutarlar. Örneğin, kendisinin çok kilo aldığını fark eden biri; ne yiyeceğine, nasıl kalori kaybedeceğine dair planlar yapar. Bu kişide kilo şemaları olması, diğer insanlarda da kilo ile ilgili davranışlara dikkat çeker. Böylece, örneğin, bu kişi başka birinin diyette olduğunu ya da başka birinin kilo ile ilgili bir problemi olmadığını anlar ve kendisine çözümler getirir.
İnsanlar düşüncelerinde özkavramları tutarlar. Bu özkavramlar, sadece şimdiki niteliklerle alakalı değil, ayrıca gelecekte bir zaman olabilecek öztanımlayıcı niteliklerle de ilgilidir. Bunlara olabilir kendilik denir. Bunların bazıları amaçları ve rolleri içerir. İnsanlar yüksek mevkiler isterler. Örneğin beş yaşındakiler bir itfaiyeci olmak isterler ya da öğrenciler doktor olmak ister. Bütün olası kendilikler pozitif olmaya eğilimlidir. İnsanlar gelecekte kendilerini iyi yerlerde, iyi durumlarda görmek isterler. Ama bazı olası kendilikler gelecekte bir şey olur mu ile ilgili korkuları da gösterir. Örneğin, birinin alkol tüketimine olan hayranlığı bazı durumlarda alkolizme yol açabilir.
Özşemalar olası kendilikleri içerir. Kişisel niteliklerimiz hakkında bilgiye sahip olma, olayların bizimle ilgili olup olmadığını anlayabilmemize imkân verir. Özşemalar, bilgiyle ilgili şemaları hatırlamamıza yardım eder. Özşemalar, geçmiş davranışlarımızdan sonuçlar çıkarmak, kararlar almak ve geleceğimize rehberlik eden yargılamaların anlamlarıyla ilgili çıkarım yapmamıza yardım eder (Sears, Taylor, Peplau, 2000).
Özfarklılıklar
Gerçekte nasıl olduğumuz ile ideal olarak nasıl biri olmak istiyoruz? Bunlarla ilişkili davranış ile düşüncelerimiz özfarklılıklardır. Psikologlar bu özayrılıkların güçlü duygular üreteceğini söylüyor. Kişisel tepkilerimiz ve ideal olarak nasıl biri olabiliriz, arasında olumsuz yönde bir fark algıladığımız zaman, hayal kırıklığına uğrarız, memnun olmayız, üzgün oluruz ve ayrıca kendimize olan özsaygımız azalır. Gerçek benliğimiz ve ideal benliğimiz arasındaki ayrılıklarda, bizler heyecanla ilgili olumsuz yüklü duygular, örneğin korku, endişe vb. üretiriz.
Gerçek benlik ve ideal benlik arasındaki ayrılıklar, hayal kırıcı, üzücü ve memnuniyetsiz bir durum üretiyor. Ayrıca özsaygı eksikliğine neden oluyor. Örneğin okul gazetesinde editör olmayı istemek fakat sonra başarısız olmak gibi. Birinin hareketli kişiliği ile ailesi veya arkadaşlarının idealleri arasındaki anlayış farklılığında endişe yaratabilir.
Bir başka örnek de, babasının hayalindeki başarılı işadamı olamayacağını anlamak bir gençte kaygı üzüntü yaratır. Kişi için, ideal benliğindeki objeyi söyleyen bireye karşı kişisel beğenisi ne kadar önemliyse, ilişki ne kadar yakın ise o oranda daha fazla yoğun duygulanım gerçekleşir.
alıntı