Organ Aktarım Çeşitleri - 1
Son güncelleme:
-
özaktarım nedir - eşaktarım nedir - aynı türden organ aktarımları - doku aktarımlarıÖZAKTARIMLAR
Bir hastanın bir organ ya da dokusunun, bedeninin bir başka yerine aktarılması, hiç bir tıbbi sorun ve hiç bir bağışıklık sorunu doğurmaz. Yama 4-5 günde mutlaka kabul edilir. Bu tür yamaların yararının ne olduğu sorulabilir, ama ilk bakışta sanılacağmdan çok daha önemlidirler.
Çok yararlı ya da mutlaka gerekli bir anatomik parçanın yerinin, bedenin başka bir yerinden alman daha az gerekli bir eşdeğeriyle doldurulmasına sık başvurulur. Bu yöntem, travma ya da onarım cerrahisinde çok kullanılır.
Bazı kaslar mutlaka gerekli değildirler ya da sakıncasızca kısaltılabilirler. Bunlar, işlevsel olarak yararlı bir kasın yerini doldurmak için ya da büyük bir kas bozununu onarmak için kullanılabilirler. Orta derecede fizyolojik yararı olan kirişlerle, normal bir etkinlik için gerekli olanların yerleri doldurulabilir. İnsanda,, günümüzde gerileyen bir kas olan geniş ak-zar (fascia lata) kasma çok sık başvurulur.
EŞAKTARIMLAR
Gerçek ikizler arasındaki organ aktarımlarında kullanılırlar. Özaktarımlar gibi, hiç bir red sorunu yaratmazlar. Özellikle deri ve böbrek aktarımlarında, bu yönteme başvurulmaktadır.
Farklı yumurta ikizlerinin de çoğunlukla kalıtımsal yakınlıkları vardır. Aralarında yapılan organ aktarımları nispeten kolay olabilir.
AYNI TÜRDEN AKTARIMLAR
Uzaktan bakıldığında en önemli organ aktarımı olan, bir insandan başka bir insana aktarımların 2 görünümü vardır.
Yalın aktarımlar
15-20 günde atılmakla birlikte bazı gereklilik durumlarında yeterlidirler (bu durumda beden, yıkıma uğramış ya da bozunlu dokuyu kendisi oluşturmak için yeterli süreyi kazanmış olur). Eksik işlevleri geçici olarak tamamlarlar ve bedene, düzene uygun biçimde kendini onarma olanağı tanırlar.
Yamanın hücreleri yokoldukça, alıcı kendine özgü hücreleri üretir. Bu hücreler giderek kendilerine maket, iskelet yerine geçen yamayı kaplarlar.
Kemik aktarımları
Bu tür aktarımların en sık kullanılanı olan kemik aktarımlarının, trafik kazalarında ya da doğal yıkımlarda kazaya uğrayan kişilere büyük yararı vardır.
Kemik yıkımlarının önemine göre, birlikte ya da tek başına aynı türden aktarım ve farklı türden aktarım (hayvandan insana) kullanılır.
Aynı türden aktarım, hasta bir kemik bölümünün yerinin doldurulmasını sağlar. Daha sonra bu bölümü, komşu sağlam bölümler kaplar.
İnsan kemikleri, düşük sıcaklıkta uzun süre canlı saklanabilir (Avrupa’da büyük kemik bankaları vardır).
Deri aktarımları
Çoğunlukla karmaşık sorunlar doğururlar.
Yıkım yüzeysel tabakalarda smırlanmışsa ve yüzeyi çok geniş değilse, deri kendi kendine yeniden oluşur. Küçük bir özyama ya da aynı türden yama süreci hızlandırıp, daha güzel görünümlü bir nedbe elde edilmesini sağlayabilir.
Daha derin ve daha geniş bir yıkım kendiliğinden onarılamaz.
Aynı türden yamalar, ancak 15 günde tutarlar ve nedbeleşmeye izin vermezler. Derinin özel bir niteliği vardır: Ancak etkin biçimde çoğalan hücrelerden yapılı bazal tabaka zarar görmemişse yeniden oluşabilir.
Özyama mutlak gereklidir.
Bu uygulama, deri yıkımı çok geniş bir alana yayılmadığmda gerçekleştirilebilir. Kendiliğinden nedbeleşme için gerekli öğeler bırakılarak, hastanın kendi bedeninden sağlam deri parçaları alınır. Bu parçalar, nedbelerin en fazla estetik sakınca doğurmayacağı beden bölgelerinden alınırlar.
Deri aktarımının teknik olarak gerçekleştirilmesi de özel bir sorun doğurur.
Deri yüzeyi, ölmüş hücre artıklarından temizlenmedikçe, hiç bir nedbeleşme elde edilemez. Bütün enfeksiyon eklenmeleri de, üst derinin yeniden oluşmasını engeller.
Mikroplardan koruma altında ve canlı dokulara zarar vermeden ölü hücreleri parçalayan trip-sin enzimi yardımıyla, bu sonug 15-20 günde elde edilir.
Dolayısıyle, çoğunlukla bir deri aktarımı 3 haftadan önce denenmez.
Çok geniş bir yanık, deri örtüsünün geniş ve derin yıkımı, birçok hastada özyama kullanılmasına izin vermez. Ayrıca, şoklu ve su yitirmiş bir hastadan yeterince sağlam deri almak olanağı da yoktur. Aynı türden, yamalar da tutmaz.
1954′te bu soruna çoğunlukla etkili olan bir çözüm getirilmiştir: Aynı türden yama ile özyamanm birleştirilmesi. Yara ya da yanık üstüne aynı türden yama ve özyama şeritleri birbirini izleyerek konur. Aynı türden yama parçaları düşerken, her özyamanm enine büyümesi, komşularıyla birleşmesine yeterlidir. Böylece, hastadan çok daha az özyama alınarak, yıkıma uğramış deri yüzeyinin yeniden oluşması sağlanabilir.
Deri aktarımı yalnızca yanıklı ve yaralılarda kullanılmaz. Estetik, cerrahi ve deri hastalıklarında da geniş ölçüde kullanılmaktadır.
Saydam tabaka ve billur cisim aktarımları
Bunlar, özaktarım gibi davranan aynı türden aktarımlardır. Ne kan damarları, ne de lenf damarları bulunan bu 2 organ, bağışıklık sistemi tarafından genellikle «tanınmazlar. Uygulamada hiç bir tehlike yoktur. Sorun, yalnızca verici bulmaktadır. Alma işlemi, vericinin ölümünden sonra hızla yapılmalıdır. Buna karşılık, bu organlar daha sonra soğutmayla uzun süre canlı korunabilirler. Avrupa’da ve ülkemizde de kemik bankalarına benzer göz bankaları vardır.
alıntı