Kıymetli Evrakların Özellikleri - Aöf Adalet Dersleri
Son güncelleme:
-
Kıymetli Evrakların Tanımı - Ticaret Hukuku DersiTTK. m. 557, kıymetli evrakı şöyle tanımlamıştır: "Kıymetli evrak öyle senetlerdir ki, bunlarda mündemiç olan hak senetten ayrı olarak dermeyan edilemediği gibi, başkalarına da devredilemez". Kanunumuzun bu tanımlaması pek başarılı sayılamaz. Daha açık bir tanımlama şöyle yapılabilir: Kıymetli evrak, hakkın senede bağlı bulunduğu, senetsiz dermeyan ve devrinin mümkün olmadığı senetlerdir.
Kıymetli Evrakın ÖzellikleriKıymetli evrakın niteliğini, özelliklerini açıklayarak bir dereceye kadar ortaya koymak olanaklıdır. Kıymetli evrakın özellikleri şu şekilde sıralanabilir.
Kıymetli Evrakın İçerdiği Hak Başkasına Devir Edilebilir
Bu nitelik, kıymetli evrakın en önemli özelliklerinden birisidir. Başkasına devredilemeyen bir hak, kıymetli evraka konu olamaz. Örneğin, kişilik hakları kıymetli evrakta içerilemez. İleride de görüleceği üzere, kıymetli evrakın devri, şekil yönünden farklı derecelerde (kolay ve güç) olabilir. Fakat asıl özellik olarak devredilebilme olanağının varlığı şarttır. Başkasına devredilemeyen bir hak, kıymetli evraka konu oluşturmaz.
Kıymetli Evrakın İçerdiği Hak Parasal Değeri Olan Bir Hak OlmalıdırKıymetli evrakın içerdiği hakkın nesnel olarak parasal bir değeri olmalıdır. Bu nedenle parasal olarak ifade edilemeyen, kişiye göre değeri öznel olarak değişen haklar kıymetli evrakta cisimlendirilemez.
Kıymetli Evrakta Hakla Senet Arasında Kuvvetli Bir Bağ Vardır
Kıymetli evraka konu oluşturan hak, bazen senetle beraber yaratılır. Bazen senetten önce vardır, fakat bir defa senet yaratılınca onunla birleşir, artık ikisini ayırmaya olanak yoktur. Hak senedi, senet hakkı izler. Senet olmaksızın hak ileri sürülemez, devir edilemez. Senet nerede ise hak da oradadır.
Kıymetli Evrakta Soyutluk İlkesi YürürlüktedirKıymetli evrak, doğumuna sebep olan ilişkiden bağımsız ve soyuttur. Kıymetli evrak doğduktan sonra, doğumuna sebep olan ilişkideki bir aksaklık veya bozukluk kıymetli evrakın geçerliliğine etkili olmaz. Örneğin, (A), (B)'den 5 Yeni Türk Lirası değerinde bir mal almış, bunun için (B)'ye 5 Yeni Türk Lirası değerinde bir bono vermiştir. Satın alınan malın teslim edilmemesi veya ayıplı çıkması nedeni ile aralarındaki sözleşmenin feshedilmesi halinde, bononun ödenmesinden kaçılamaz. Satış sözleşmesi geçerli olmasa bile, bonoda ifadesini bulan hak geçerli ve doğumuna sebep olan alım satım ilişkisinden soyuttur. Bununla beraber, bu ilke kıymetli evrakın bazı devir şekillerinde, bazı kimseler arasında ve bazı kıymetli evrak tiplerinde yumuşatılmış veya tamamen ortadan kalkmıştır.
Kıymetli Evrak Ağırlaştırılmış Şekil Şartlarına TâbidirKıymetli evrak tiplerinin daha çok el değiştirme işlevi görme amacı ile yaratılması nedeni ve bu el değiştirmede güvenlik sağlama amacı ile her kıymetli evrak tipi için gerekli şekil koşulları kanunda açık olarak sayılmıştır. Bu koşullardan birisi veya birkaçı yerine getirilmemişse, kanunda başkaca hüküm yoksa kıymetli evrak doğmamış sayılır.
Kıymetli Evrak Tipleri Kanunda Sınırlayıcı Olarak SayılmıştırKıymetli evrakın ağırlaştırılmış şekil şartlarına bağlanmasının bir sonucu da, kıymetli evrak tiplerinin kanunda sınırlayıcı olarak sayılması, kanunda öngörülen tip ve türler dışında yeni bir kıymetli evrak türünün yaratılamamasıdır. Böylece herhangi bir kimse, kanunda adı geçmeyen bir tip kıymetli evrak yaratamaz.
alıntı