Elektrik Yanıkları
Son güncelleme:
-
elektrik yanıklarında ilk yardım -elektrik cereyanı ne zaman yanıklara yol açar - elektrik yanık tedavisi
Elektrik yanıkları, düşük veya yüksek voltajlı akımla temas sonucu meydana gelir :
0.9 - 1 mA etkisizdir
1 -10 mA hafif etkilenme/ağrı
10 -30 mA kol ve/veya bacakta kuvvet azalması
30 -75 mA solunum durması
75mA - 4 A kalp ritminde bozulma veya kalp durması
4 A ve üstü, kalp durması ve ölüm nedeni olabilir.
Ev aletleri yeterince ciddi yanıklara yol açabiliyorsa da, ciddi yanıklar genellikleyüksek voltajın bulunduğu fabrika ve yüksek gerilim hatlarında çalışanlarda görülmektedir.
Elektriğin yanığa neden olabilmesi için, bir noktadan vücuda girip başka bir noktadan çıkması gerekir. Elektrik yanıkları sonucunda 2 önemli tehlike vardır:
Doku hasarı, dıştan görülen kısmın küçüklüğünün tersine iç kısımda (derin dokularda) çok fazla olabilir. Giriş yarası küçük ama çıkış yarası tam tersine çok geniş ve derin olabilir. Yüksek voltajlı elektrik enerjisi kasları ve deriyi, organ amputasyonu gerektirecek ölçüde harap edebilir.
Yanığa ilaveten (birkaç saat sonrasında bile) kalp durabilir. o nedenle yüksek voltajlı akıma kapılmış kişi mutlaka hastaneye götürülmelidir. Akıma kapılmış kişiye DOKUNULMAZ ! Öncelikle akım kesilir, bunun için şalter indirilir veya eski tip sigorta ise tamamen çıkartılır (gevşetilip bırakılmaz!). Eğer sigorta ve şaltere ulaşma olanağı yoksa o zaman, yalıtkan bir madde ile (kuru tahta, lastik, plastik gibi) kişi elektrik kaynağından, ya da elektrik kaynağı (kablo vb ) kişiden uzaklaştırılır. Aksi halde yardım etmek isteyen kişi devreyi tamamlayacağından kendisi de akıma kapılabilir. Elektrik yanıklarının, vücudun tümünün veya bir bölümünün elektrik kaynağı ile toprak arasındaki devreyi tamamlaması sonucu oluştuğu hatırdan çıkarılmamalıdır.
DİKKAT: Akım kesildikten sonra kişiye ilkyardım yapmak üzere dokunmanın hiçbir sakıncası yoktur. Akım kesildikten sonra kişinin size elektrik aktarması (yani sizde de elektrik çarpması olması) söz konusu değildir. O nedenle dokunmaktan korkmayın.
İlkyardım:
ABC değerlendirilir ve devamlılığı sağlanır. Gerekiyorsa TYD sağlanır. Unutmayınız ki elektrik akımına kapılma nedeniyle kalbi durmuş kişileri hemen başlatılan TYD ile hayata döndürme şansı çok yüksektir.
Yanık yaraları varsa kuru steril pansumanla kapatılır.
Olası kırıklar tesbit edilerek atellenir.
Tüm elektrik yanıkları hastanede daha ileri tedavi gerektiren ciddi yaralanmalardır.
Genel olarak Elektrik yanığı Klinik Bulguları :
- Genellikle ekstremitelerde akım giriş ve çıkış yerleri
- Giriş ve çıkış yerlerine yakın deri yanıkları
- Refrakter Kardiyak aritmiler
- Serum elektrolit bozuklukları
- İdrarda myoglobin ve hemoglobin
- İskelet kası ve sinir hasarı
- Geçici paraliziler (Geçici cansızlık belirtisi)
- Adele kompartman sendromları
- Omurga yaralanmaları
- Termoakustik blast travma
TEDAVİ
Erken Girişimler:
İlk yapılacak şey hastayı elektrik güç kaynağından ayırmaktır. Yüksek kapasiteli akım arkı olduğunda, bu arkın enerjisi kaybolmadan güç kaynağından ayrılma girişimi yapılamaz. Düşme veya adale spazmına bağlı ekstremite kemikleri veya servikal omurga kırığı olabilir ve aksi görülmedikçe kırık var gibi davranılır. Kalp ritmi normal olana kadar kardiyo-pulmoner resusitasyon ve monitörizasyon uzatılır. Önemli cilt yanığı yoksa, başlangıç sıvı tedavisi; kan basıncı, nabız hızı, idrar çıktısına ve klinik durum gözönüne alınarak ayarlanır. Saatte 30-50 ml idrar olacak şekilde sıvı tedavisi ayarlanır. Foley kateter ve dengeli tuz solüsyonu ile damar yolları açık tutulur. Yanıklı her hastada derhal vital organları desteklenmeli ve hasta stabilize edilmelidir. Başlangıçta, kan biyokimyası bilinene kadar, fizyolojik serum gibi potasyumsuz solüsyonlar kullanılır.
Deride yanıkları olan hastalarda yukarıda verilen Parkland formülüne göre sıvı tedavisi düzenlenir ancak bu miktar yeterli olmaz ve ilave sıvı verilerek idrar çıkışı gibi diğer parametreler takip edilir. Özellikle yüksek voltaj yaralanması olan hastalarda idrarda myoglobin ve hemoglobin gibi hemokromatinlere bağlı pigmente görünüm varsa renal tubüler tıkanma riskini arttırır. İdrarda bu pigmentler görüldüğü müddetçe idrar çıkışı 1-2 ml/kg/saat (veya 100-125 ml / saat) hızında tutulmalıdır. İntravenöz sıvı, idrar berraklaşana dek normal çıkışın 2 katına kadar yüklenilmek suretiyle arttırılabilir. Verilen sıvıya idrarı alkalileştirmek için sodyum bikarbonat eklenmelidir. İdrar pH sı intravenöz solüsyonlara bikarbonat ilavesiyle 6.0 üzerinde alkali hale getirilebilir. Bu pigmentlerin idrarla temizlenmesine yardım etmek için mannitol gibi osmotik diüretikler tedaviye eklenebilir. Kan biyokimyası sık sık değerlendirilmelidir. Metabolik asidoz ve iskelet kası yıkımıyla serum potasyum seviyesi artar. Serum kreatin fosfokinaz değerlerinde uzun süren artışlar olur.
Elektrik akım arkına bağlı ve giyeceklerin etkisiyle genellikle büyük cilt yanıkları oluşur Yanık bölge üzerindeki giysiler ve yanık doku artıkları uzaklaştırılmalı ve yaralar temizlenmelidir. Akan su ile yaranın bolca yıkanarak hücresel yıkım ürünlerinin sistemik absorbsiyonu azaltılır. Böylece yaraya soğuk uygulamada yapılmış olur. Özellikle aksilla veya el bileği gibi akımın kısa yol kat etmeye çalıştığı eklem bölgelerinde geniş doku hasarı ve kanamalar olabilir. Açık yaradan ani kan kaybı önlenmelidir. Damar hasarına bağlı tam dolaşım kayıplarında doku perfüzyonu olmaz ve doku ödemi de görülmez. Ciddi ısı damarları koagüle eder ve ödem olmaksızın doku hasarı vardır.
Adale hasarı gelişirse tabloya genellikle kompartman basınç artışı eşlik eder. Kompartman sendromunun ciddi iskemik nekrozlar yapabileceği akılda tutularak yanık bölgedeki yumuşak doku kompartmanları devamlı kontrol edilerek basınç ve dolaşım takibi yapılmalıdır. Bu nedenle kompartman sendromu gelişmeden gerekli tedavisi “eskaratomi ve/veya fasyatomi” yapılmalıdır. Gerekirse nekrotik doku debridmanları yapılır.
Akut kompartman sendromunun ağrısı elektrik yanığıyla olan sinir hasarına bağlı olarak hasta tarafından duyulmayabilir. Tam çevresel yanık durumunda eskarın basısıyla kompartman basınçları yükselir. Eskaratomi sonrası adale içi basınç yüksekse fasyatomi yapılmalıdır. Akımın geçtiği adele kompartmanları gevşetilmesi yapıldığında , buna komşu adeleler de dekompresse edilir. Kalıcı adele hasarı sıcak iskeminin 2 ci saatinden itibaren olabilir, ve 6 saat sıcak iskemiden sonra no-reflow fenomeni gelişerek akım durabilir. Fasyatomi yaparak gevşetilen adeleler hemen balonlaşır ve doku dolaşımının düzeldiği kısa sürede gözlenir. Adele kompartmanlarının dekompresyonu yanısıra ödemli fibroosseöz kanallar içersinde (karpal tünel, guyon kanalı, tarsal kanal) giden sinirler de rahatlamalı ve kompresiv nöropatiler önlenmelidir. Bu aşamada dokunun kuruması ve nekrozu önlenmelidir. Topikal antimikrobial ajan kullanımı yanısıra, yarada buharlaşmaya izin veren örtücü biyolojik materyallerle bölge kapatılmalıdır.
Yara Tedavisi
Yaşamayan dokunun debridmanı, hasta stabil duruma getirildiğinde ameliyathanede yapılır. 48 saat sonra tam bir debridman için tekrar değerlendirme yapılır. 48-72 saatte yapılacak debridman sistemik toksisite ve lokal enfeksiyon riskini azaltır. Yara kapatması tüm ölü dokuların uzaklaşıp, bakteri sayısı sepsis düzeyinden aşağıya ininceye dek beklenir. Isı yanığı olmayan sinir ve tendonlar ameliyathanede ilk debridman sırasında debride edilmez. Eklemler fonksiyonal pozisyonlarında splint ile stabilize edilirler ve damarsal beslenme korunur. Modern cerrahide amputasyona daha az gerek duyulur.
Enfeksiyon riski her zaman akılda tutulmalıdır. Devaskülarize iskelet adelesinin anaerobik bakteriyel enfeksiyonuna dikkat edilmelidir, intravenöz penisilin-G veya hiperbarik oksijen tedavisi kullanılabilir, fakat etkinliği çok değildir. Birlikte olan kemik kırıklarını görmek için radyografiler gerekir ve alınan grafide subkutan dokularda hava habbeleri görülebilir. Bunlar muhtemelen ısınmaya bağlı kaynama sonucudur ve geri dönüşümsüz ısı hasarını işaret eder.
Lokal yara bakım ilkeleri sıcak yaralanmalarında olduğu gibidir. Lokal yara tedavisinde en çok tercih edilen ürün güçlü antimikrobiyal etki ve derin dokulara penetre olması nedeniyle “Sulfamylon krem”dir.
Eğer açığa çıkarsa canlılığını sürdüren tendon, sinir ve damar gibi yapılar mutlaka korunmalı ve kapatılmalıdır. Açığa çıkan kemik yapılarda bunlar gibi lokal ya da uzak fleplerle kapatılmalıdır.
Yara kapamada lokal fasyakutan flepler veya deri greftleri kullanılır. Kısa sürede vasküler fleplerle kapatılana kadar tendonlar ve sinirler nemli tutularak korunur. Etkin yara kapaması mümkünse ilk haftalarda yapılır.
Rehabilitasyon ve işe başlama elektrik yanıklı hastada oldukça önemlidir. Ciddi yaralanmalardan sonra fonksiyonal adele ve sinir tamirleri ile skar kontraktür düzeltmeleri gerektirir. Psikolojik problemler oluşabilir ve psikiyatri hekimleriyle uzun tedavi süreçleri gerekir.