aöf kamu yönetimi dersleri - reformcu liderlik - değişimci liderliğin özellikleriDeğişimci liderlik, günümüzün değişen ve gittikçe artan rekabet koşullarında çok önemlidir. Bu liderliği, gelecekte daha da öneminin artacağı ve kuruluşlar için gerekli olacağını düşünerek üç aşamalı olarak ele alıp inceleyeceğiz.
Bu aşamalar;
- Değişim ihtiyacının farkedilmesi
- Paylaşılan bir vizyon oluşturma
- Değişimi kurumsallaştırma olarak sıralanabilir.
Değişim İhtiyacının Farkedilmesi
Değişimci lider, organizasyonun değişim ihtiyacını fark ederek, örgütün kilit yöneticilerine böyle bir ihtiyacın gerekliliğini açıklayıp onları ikna etme yoluna gider. Örgütte işler hala yolunda gidiyor ve hedeflerine ulaşıyorsa ve çevre değişiklikleri aşama aşama gerçekleştiriliyorsa örgütün diğer kilit yöneticilerini ikna etmek kolay olmayacaktır. Ancak, değişimi gerçekleştirmek için seçilecek en iyi zaman, işlerin kötüye gittiği zaman olmamalıdır. Çünkü bu halde, yapılacak bir değişiklik kısa bir süre için performansın daha da düşmesine neden olabileceği için, liderlerden çözüm bekleyen insanların sabrını taşırabilir ya da getirilen çözümler kriz giderici nitelikte olacağı için uzun dönemli yön tayin etme, vizyon belirleme, kültür değişimini gerçekleştirme tarzında yapılamayacaktır. Bu nedenle, vizyon değişiklikleri örgütün hala başarılı olduğu zamanlarda gerçekleştirilmelidir. Bu durumda lider, dikkatini başarının geçen yıla göre durumunu değerlendirmek yerine, Benchmarking (mukayese) yaparak rakiplere ve rakiplerin yıldan yıla başarı durumlarıyla mukayese etmek suretiyle yoğunlaştırılmalıdır. Diğer bir husus da, değişim ihtiyacının öne sürülmesinde sadece performans değişikliğiyle kalınmaması, bunun için pazar payı, kârlılık, verimlilik, yatırımların geriye dönüşü gibi ekonomik kıstaslar yanında, müşteri tatmini, ürün kalitesi, gerçekleştirilen yenilik projeleri gibi hususları da gözönünde bulundurarak ortaya konulması ve çalışanlarının ikna edilmesi gerekmektedir.
Paylaşılan Vizyon Oluşturma
Birinci aşama, tamamlandıktan sonra değişimci lider, örgüt üyelerine bir vizyon vererek, değişimin yönünü belirtmelidir. Vizyon, gidilecek yönü olduğu kadar, ulaşılacak yeri ve durumu açıklanmalıdır. Küçük ve girişimci örgütlerde bu vizyon, lider tarafından açıklanır. Büyük gelenekleri, kuralları ve bürokrasisi oluşmuş şirket ya da işletmelerdeyse değişimci liderin başkanlığında kilit yöneticilerin takım halinde vizyonu ortaya koymaları gerekir. Çünkü liderin rolü, vizyon oluşturma çabasını mutlaka tek başına yapmasını gerekli kılmaz, ekip ruhu oluşturarak vizyon yaratılmasında, grup üyelerinin fikirlerinden de yararlanabilir. Önemli olan, vizyon yaratılmasına öncülük etmek ve vizyon oluşturma işlemini sürekli kılmaktır. Çünkü hiçbir stratejik vizyon kalıcı ve sürekli değildir. Zaman içinde değiştirilmelidir.
Diğer bir husussa yüksek başarı gösteren örgütlerde vizyonun, yüksek performans standartları içermesidir. Değişimci liderlerden beklenen en önemli husus, çalışanların başarı standartlarını arttırmalarıdır. Yüksek başarı standartlarıysa gerçekçi olmayan ve kimseyi tatmin etmeyen hayali hedefler değildir. Tam tersine, bu hedeflerde rekabetin ne kadar güçlü ve acımasız olduğunu hatırlatacak hususlar vardır. Bu gibi durumlarda değişimci lider ya da genel müdür, örgüt üyelerine, uzun süre çalışarak, başarıya inanarak ve hep aynı sürat ve kalitede çaba sarfederek örnek bir çalışan olmalıdır. Ayrıca, oluşturulan vizyon, çalışanlara açıkça aktarılmalıdır. Açık ve net bir vizyonun bulunmaması, günümüzde birçok organizasyonun sonunu hazırlamıştır.
Değişimci lider, çalışkan, örnek bir kişiliğe sahip açık sözlü, inanç ve fikir aşılayan kimse olarak mutlaka, karizmatik bir kişiliğe sahip olmak zorunda değildir. Kuşkusuz karizma, başkalarını etkilemede lidere yardımcı bir faktördür. Ancak, değişimci lider olmak için mutlaka karizmatik kişiliğe sahip olmak gerekmez. Çünkü değişimci ve reformist liderlerde geniş görüş açısı (vizyon) ve buna bağlı olarak değişimleri başlatma önemlidir.
Değişime Kurumsal Bir Kimlik Kazandırma
Dönüşümcü lider, yönetimci liderden farklı olarak meydana gelen değişimleri kurumsallaştırmalıdır. İstenen değişimlerin, planlandığı gibi gitmesinden emin olmak için, geri besleme mekanizması oluşturarak, istenen değişikliklerin ne ölçüde gerçekleştiğini, değişimi tam sağlamak için neler yapılması gerektiğini ve zamanında müdahaleyle karşılaşılan güçlüklerin yenilmesini sağlaması gerekir. İstikrarlı dönemlerde iyi çalışan bu mekanizma, istikrarsızlığın hâkim olduğu dönemlerde çok hızlı değişmeler olduğu için kesintiye uğrayabilir. Bu durumlarda değişimci lider ve onun üst yönetim kadrosu, çok duyarlı ve değişik geri besleme mekanizmalarıyla kesintinin önüne geçmeye çalışmalıdır. Kurumsal kimlik kazandırmanın önemli bir hususunu oluşturan geri besleme, değişim programı başarılı olsa bile, yeni sorunların ortaya çıkması halinde yöneticileri hemen harekete geçirecek gerekli bir araçtır.
Değişimci lider, kurumsallaşmanın davranışsal boyutu olduğunu düşünerek yeni davranış biçimlerinin hemen yerleşmeyip zaman alacağını bilmelidir. Çalışanların alışkanlıklarını, değer ve tutumlarını, davranış biçimlerini değiştirmek için, yeni hareket şekillerinin karşılığı, onları özendirecek, teşvik ve ödüller sunabilmelidir. Oluşturulacak ödüllendirme sisteminin değişikliğe katkısı gözardı edilmemelidir. Örneğin; örgüt, değişim uygulamalarından finansal anlamda maddi bir yarar sağlayacaksa üyelerin de davranışlarını geliştirmek için bu kazançtan pay almaları yararlı olacaktır. Böylece işgörenler, hem yeni davranış biçimlerini pekiştirmiş olacaklar, hem de örgüte bağlılıkları arttırılmış olacaktır. Böylece değişimin oturması ve kurumsallaştırılması da gerçekleşmiş olacaktır.
Böylece ortaya konulan yeni vizyonun gerektirdiği davranışlarla uygulama başlamış olacak, iletişimde, karar verme alışkanlıklarında, sorun çözme sistemlerinde belirli bir kurumsal kimlik kazanılacak, bu kimliği yerleştirmek ve sürekli kılmak için personelin seçiminde, değerlendirilmesinde, terfi ve geliştirilmesinde kurumsal kimliğin gerektirdiği alışkanlıklar ve davranışlar önemli olacaktır.
Bu üç aşamanın, değişimin başarılmasındaki önemi, değişimci liderin üç aşamada da doğru bilgi sahibi olmasına bağlıdır. Değişimin sağladığı imkân ve yararlardan emin olabilmek için lider, kendisine sunulan raporlar yanında diğer çalışanları ve müşterileri de iyi izlemelidir. Değişimci liderler, devamlı bir açıklık sağlamak için danışmanlarını iki yılda bir rotasyona tabi tutarak değiştirmeli ve yeni görüş açıları kazanmalıdır. Yardımcılar lidere bilgi sağlamak için, örgütteki tüm gruplarla ilişki halinde olmak ve takım ruhunun oluşturulmasına katkıda bulunmalıdırlar.