Farabi'nin Felsefe Hakkında Görüşleri
Son güncelleme:
-
felsefe dersleri - zorunlu varlık kavramı - akıllar teorisiHemen her konuda eser vermiş olan Farabî (872-950) varlık problemini «zorunlu varlık» kavramı ile çözmeye çalışmıştır. Farabî'ye göre en gerçek en yüce varlık varolmasını bir başka şeye borçlu olmayan varlığını başkasından almayan tanrıdır.
Onun özü ile varoluşu bir ve aynı şeydir. Bu zorunlu varlığın dışındaki bütün öteki varlıklarda ise varoluş öze sonradan eklenmiştir; bundan ötürü bu varlıklar kendi kendilerine ortaya çıkamayan varoluşamayan; bir başkasına muhtaç olan bir başkası tarafından varoluşturulan varlıklardır. Farabî'nin evren ile tanrı arasında yaptığı bu ayrımlar onun metafiziğinin önemli bir yanıdır ve daha sonraki felsefeyi etkilediği gibi özellikle ibni Sina üzerinde büyük etki yapmıştır («Histoire de la philosophie islamique» H. Corbin s. 236).
Farabî'nin bir başka karakteristik görüşü de «akıllar teorisi»dir. Varlığı tanrıdan çıkarak gökler âlemini ve daha aşağılarda bulunan bizim dünyamızı ortaya koyacak şekilde bir kademeleşme gibi gören filozof tanrıdan bir «ilk aklın» çıktığını; ondan da yeni bir aklın doğduğunu ve böylece her seferinde yeni bîr aklın ruhun ve gök'ün oluştuğunu ileri sürer.
Varlık kademelerinin birbirinden bu şekilde çıkışları zorunluk içinde olur. Farabî tabiat olaylarının açıklanmasında ise Aristoteles'in madde ve form teorisini kabul etmiştir. Filozofun tanrıyı hem öz hem de varoluş olarak yani bu ikisinin birliği olarak kabul etmesi yani madde ile tanrı ikiliğini kaldırması onu heptanrıcılara yaklaştırmaktadır. Bundan ötürü Farabî'nin felsefesinde tasavvufa yaklaşan bir yan da vardır.
Batı düşüncesi üzerinde en fazla etki göstermiş olan islâm filozoflarından biri belki de birincisi İbni Rüşd'dür (1126-1198). Bu ünlü filozof meşşaî felsefesinin temsilcilerinden biridir ve genel olarak Aristoteles'in görüşlerini benimsemiştir.
İbni Rüşd'ün dinde açıklanmış olan her şeyin akıl yoluyla ispatlanabileceğim ileri sürmesi; kutsal kitaptaki (Kur'andaki) sözlerin dış anlamının altında bir iç anlam da bulunduğunu ve buna varmak gerektiğini söylemesi batı düşüncesi üzerinde büyük etki yapmıştır. Bununla birlikte aynı düşüncelerin islâm felsefesi içinde İbni Rüşd'den daha önce ve çok ayrıntılı şekilde ileri sürülmüş olduğunu gördük.
alıntı