1. Ana Sayfa
  2. Azərbaycan
  3. Bakı kəndləri Balaxanı

Bakı kəndləri Balaxanı

Son güncelleme: 01.10.2012 12:17
Ağgul Laçınlı Ağgul Laçınlı foto
  • Bakı kəndləri Balaxanı

    Kənd Bakının şimal-qərbində, Abşeron yarımadasının ortasında yerləşir. Sabunçu qəsəbəsi, Ramana kəndi, Dilgah Məhəmmədli kəndləri ilə qonşudur.Şimal səmtindəki yüksəklikdə kəndi iki- "Yuxarı" və "Aşağı"- məhəlləyə bölünən qədim qəbirstanlıq var. Balaxanın şimal hissəsi "Rzaqulu kəndi", cənub hissəsi əhali tərəfindən "Canhüseyn məhəlləsi" adlanır. Kənd demək olar ki, bu günə qədər özünün ənənəvi plan-forma quruluşunu saxlaya bilib. Evlər bir-birinə yaxın, ensiz küçələr, ənənəvi həyatyanı sahələri, mövcud məhəllə sistemi ilə seçilir. Kəndin adının mənası Qılman İlkinin "Bakı və bakılılar" kitabında qeyd olunub: "bala"-yuxarı, hündür, "xana"- ev deməkdir. Balaxanı qədim zamanlarda karvansaraların giriş qapısı üstündə olan kiçik otağa (Mezonin, yaxud antrolos) deyərdilər. Bunlar yarım mərtəbə şəklində olardı. Hazırda belə otaqlar Bakının 40 kilometrliyində, 1439-1440-cı illərdə tikilmiş Sənəgəçal karvansaranın və Suraxanıdakı 1713- cü ildə inşa edilmiş Atəşgahın qapısı üstündə var. Abşeronda neft istehsalından öncəki dövrdə (XIX əsrin ortalarınadək) kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti ənənəvi olaraq əkinçilik, bağçılıq, bostan bitkiləri əkini və maldarlıq olub.Kəndin kənarındakı Böyükşor gölünün yaxınlığında üzümlüklərdə məşhur üzüm növləri becərilmişdir. Vaxtilə Böyükşordan bir az yuxarıda iki kiçik göl də olub ki, bunlara "Qoşanohur" deyirmişlər. Hazırda həmin ərazi quruyub.Kənddən təxminən 1 km şimalda 4 böyük bağ olub ki, onları suvarmaq üçün 15 quyu qazılıbmış. Həmin quyulardan kənd cammatı da istifadə edirmiş. İndi buralarda neft buruqları ucalır. Həmçinin kəndin qərbində "Norazan dərə" adlanan yerdə də bərəkətli bağlar, dərənin cənubunda isə "Pür-Qübbə" adlanan yüksək bəhrəli əkin sahələri olub. "Qırməki" adlanan yerdən keyfiyyətli qır çıxarılarmış və onunla kənddəki evlərin damları qırlanarmış.

    Tarixi abidələr

    Abşeronun qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Balaxanıda maraqlı tarixi abidələrə də var. Kəndin cənubundakı "Boq-boqi" adlanan yerin yaxınlığında vaxtilə Suraxanı atəşgahına bənzər abidə olub. Balaxanı kəndində XVII əsrdə karvansara binasının tikilməsi, kəndin neft və duz istehsalı və ixracı ilə əlaqədar olaraq iqtisadi əhəmiyyətə malik olduğunu göstərir. Kəndin cənub hissəsindəki köhnə qəbiristanlıqda "Pirə Moulo" piri, kəndin ortasındakı böyük tut ağacının yanında olan "Sənqıran" piri olub. Kənddə bir ne?ə hamam camaata xidmət edib: "Xan qızı", "Hacı Nəcəfqulu", "Hacı Həsən", "Bala Rza", "Şirəli", "Nurbala" hamamları və s.

    noimage

    noimage

    1910- cu ildə Balaxanı qız məktəbi fəaliyyətə başladı. Onun direktoru "Nəşr maarif cəmiyyəti"nin təklifi ilə İqlimə xanım Heydərova oldu .Qız məktəbi əvvəlcə Əlimuxtar kişinin, sonra Məkan kişinin,daha sonra isə Rəmin kişinin evində yerləşdirilmişdir.Öz dövrünün qabaqcıl kadrlarından olan Əmrulla və Nəsirəli məktəbin saxlanmasına hamilik etmişlər. Sonra Məsumə xanım,Bəhriyyə və Səriyyə Qafarovalar,Nuriyyə Quliyeva, Əminə Babayeva, Xədicə Hüseynova, Firuzə Kərimova və başqaları Balaxanıda savadsızlığın ləğvi üçün çox zəhmət çəkmişlər. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qız məktəbini bitirmiş Dilbər Məmmədovanın əməyi isə bənzərsizdir.

    Balaxanı- neft rəmzi
    Balaxanı haqqında söz düşərkən ilk ağla gələn neft olur. Yerin təkindən hasil edilən "qara və ağ yağ" çox-çox əsrlər əvvələrdən bu kəndin sakilərinə həm xoşbəxtlik, həm də bədbəxtlik gətirib. Üzdə olan dayaz quyulardan əllə çıxarılan bu qiymətli mayedən cammat həm özü yanacaq və müxtəlif xəstəliklərə qarşı dərman kimi istifadə edirmiş, həm də onu tuluqlara dolduraraq karvan-karvan bütün Azərbaycana və uzaq ölkələrə ixrac edərmiş. Neft quyularından birində tapılmış daş parçasının üzərindəki yazıdan məlum olur ki, quyu hələ 1594-cü ildə Allahyar Məmmədnur tərəfindən qazılıb. Rusiya Bakını işğal edəndən sonra, 1820-ci ildən etibarən Abşeronun bütün neft quyuları dövlət xazinəsinin ixtiyarına keçir və onlar ayrı-ayrı adamlara dörd illiyə icarəyə verilərək, əvəzində kirayə haqqı alınırdı.1825-ci ildə Balaxanıda 82 dövlət və onlarca icarəyə verilmiş neft quyusu olub. XIX əsrin 70- ci illərini Bakı nefti tarixində "fontanlar dövrü" adlandırmaq olar. Neft hasilatını artırmaq məqsədilə yeni texniki üsullardan istifadə olunurdu.1869- cu ildə Balaxanıda ilk dəfə olaraq mexaniki vurma üsullu quyu qazılır. Quyu gözlənilmədən elə fontan vurub ki, üç gün ərzində hər tərəf neft gölünə dönüb. 1873-1878-ci illərdə Balaxanıda 47 belə güclü neft quyusu qazılıb. Bu dövrdə xarici şirkətlər Balaxanıda çoxlu torpaqlar əldə ediblər, Nobel qardaşları, Rotşild, Rokfeller kimi milyonçular, rus kapitalistləri mədənlər salıblar. Artıq XX əsrin əvvələrində Balaxanıda onlarca yerli və xarici neft şirkətləri və onların mədənləri, karxanaları fəaliyyət göstərirdi.

    Balaxanılıların sevimli Sabiri

    Böyük satirik şair Mirzə Ələkbər Sabir ilk dəfə Bakıya iş, dolanışıq dalınca gələrkən şəhərdə münasib iş tapa bilməyərək Balaxanı kənd məktəbində şəriət və fars dili müəllimliyinə başlayıb. Balaxanı kənd Xalq teatrnın rejisoru Akif Əzimovun sözlərinə görə, şair burada qara fəhlələrin əzablı günlərini görüb "Fəhlə" şeirini də qələmə alıb.Onun şeirlərində tənqid hədəfi olan varlılar Sabiri cəzalandırmaq üçün Balaxanıya-Sabirə sığınacaq vermiş insanların üzərinə hücuma keçmişdilər. Sabiri sevən camaat isə şairin müdafiəsinə qalxaraq onları geri qaytarıblar.

    noimage

    alıntı
#01.10.2012 12:17 0 0 0