Denetim Kavramı

Son güncelleme:
  • çevre ve insan - yurttaşlık ve çevre bilgisi - denetimin amaçlarıDenetim, en genel anlamıyla, bir işin öngörüldüğü biçimde yapılıp yapılmadığının saptanması olarak tanımlanabilir. Denetim yönetim sürecinin son evresidir. Her yönetsel eylem beraberinde denetimi de getirir. Bir örgütün, örgütte çalışan görevlilerin eylemlerinin örgüt amaçlarına, örgütün kurallarına, yöneticiler tarafından verilen buyruklara uygun olarak, örgütün öbür birimleriyle uyum içinde çalışıp çalışmadıkları, kendilerine verilen yetkileri yerinde (isabetli) ve doğru kullanıp kullanmadıkları, kendilerine verilen araç gereç ve kaynakları verimli kullanıp kullanmadıkları denetim aracılığıyla öğrenilebilir.

    Kuruluşların bir bütünlük içinde, en etkili bir biçimde amaçlarına ulaşması, kendinden beklenen işlevleri yerine getirmesi için denetim yöneticilerin elindeki en önemli araçtır. Yöneticiler, denetimle, kuruluşlarının ne durumda olduğunu, programlarının ne ölçüde gerçekleştirildiğini, görevlilerinin güçlü ve eksik yanlarını ve öbür aksaklıkları öğrenerek, bu konulardaki sorunları gidermek için gereken önlemleri alır. Denetimin yöneticilerin kuruluşlarının her düzeyiyle iletişim kurmalarını sağlama işlevi de vardır.

    Bu genel bakış açısından yola çıkarak kamu yönetimi sistemine baktığımızda denetimin daha büyük önem kazandığını görürüz. Çünkü kamu yönetiminde amaçların gerçekleştirilmesiyle ilgili ve yukarıda söylediklerimize ek olarak, kamu görevlilerine verilen kamu gücünün kötüye kullanılıp kullanılmadığının belirlenmesi, böyle bir durum söz konusu ise bunun da önüne geçilmesi için gerekli önlemlerin alınması gerekir.

    Denetimin yöneldiği amaç, idari faaliyetin düzgünlüğünü, yerindeliğini ve etkililiğini sağlamaktır. Bir denetim ele aldığı bir idari eylemi bu bakımlardan irdeler ya da denetimin içeriği bu arayışlara yönelir. Düzgünlük arayışının konusu, idari eylemin hukuksal çerçeveye uygunluğunu araştırmak ve doğrulamaktır. Yerindelik ve etkililik arayışlarının konusu öngörülmüş amaçlara ulaşılıp ulaşılmadığı veya hangi şartlarda ve hangi düzeyde ulaşıldığıdır. Yerindelik arayışında yapılan eylem ve işlemin doğru olup olmadığı (yerindeliği, isabetliliği), ideal bir davranış ölçütüne yakınlaşması bakımından değerlendirilir. Yerindelik bir idari işlem ve eylemin yapılmasında, zaman, yer, durum gereklerine göre davranmaktır. Çünkü bir eylem ve işlem kurallara uygun olabilir ama zaman ve koşullar bakımından yerinde ve isabetli olmayabilir. Yerindeliğin bir boyutu olarak etkililik ise izlenen amacın uygun zamanda ve en az maliyetle en iyi şekilde ve tam olarak gerçekleştirilmesidir

    Kamu yönetiminde denetimin önemini artıran bir başka neden de, bütün kamu hizmetlerinin yönetim içinde, yönetim eliyle görülüyor olmamasıdır. Birtakım kamu hizmetleri, kamu yönetiminin yakın gözetimi altında özel kişilerce yerine getirilir. Bu gözetim yetkisi, yönetimin kendisi dışında kamuya hizmet sunanları da denetleme sorumluluğu yüklemektedir.

    Buraya kadar anlattıklarımız, yönetim düzeneğinin (mekanizması) kendi içinde gerçekleşen denetimin genel niteliğiyle, başka bir deyişle yönetsel denetimle ilgiydi. Bunun dışında, siyasal organların ve yargının, toplumun, dahası uluslararası toplumun bile kamu yönetimi üzerinde denetim uygulaması söz konusudur.

    Daha önce de belirttiğimiz gibi, demokrasilerde devlet iktidarının kaynağı halktır. Dolayısıyla devlete yön verme yetkisi, halkın oyuyla seçilmiş temsilcilere, başka bir deyişle parlamentoya aittir. Yönetim sisteminin siyasal kanadını oluşturan hükümet de, teknik kanadını oluşturan yönetim (kamu bürokrasisi) de yetkisini, gücünü seçilmiş temsilciler aracılığıyla halka dayandırmak durumundadır. Bu nedenle, hükümet ve yönetim, hukuksal açıdan bakıldığında, gücünü parlamentodan, onun çıkardığı yasalardan alır. Denetimde kural, yetkiyi verenin denetlemesi olduğuna göre, parlamentonun hükümet, hükümet aracılığıyla da kamu yönetimi üzerinde denetim yetkisi vardır. Kamu yönetiminin bu yolla denetlenmesine siyasal denetim diyoruz.

    Ayrıca, yine hukuk düzeni çerçevesinde bağımsız mahkemelerin, yurttaşlarla yönetim arasında çıkan uyuşmazlıkları giderme ve çatışmaları çözme, yönetimin hukuk dışı eylemlerine karşı yurttaşları koruma yetkisi vardır. Başka bir deyişle yönetimin yargı kanalıyla da denetlenmesi söz konusudur. Buna da yargısal denetim adını veriyoruz. Yönetimin halkın beklentilerine, gereksinmelerine uygun hareket etmemesi durumunda halkın çeşitli yollarla tepkisini dile getirerek yönetimi uyarması da bir tür denetim olarak görülmelidir. Halkın çeşitli araçlarla tepkisini dile getirmek suretiyle yönetim üzerinde uyguladığı denetime de kamuoyu denetimi denilmektedir. Şimdi başta yönetim içinde gerçekleşen denetim olmak üzere denetim türlerini daha yakından görebiliriz.

    alıntı
0 0 0
```[cite: 10]