Bilimde Latincenin Önemi
Son güncelleme:
-
lingua latina - latincenin bilimde kullanımı - latincenin özellikleri - latincede kelimelerin okunuşuBiyoloji gibi canlılarla ilgili bilimlerde ve özellikle anatomi alanında Latince terimlerle karşılaşmak kaçınılmazdır. Vücuttaki yapıların adları, birçok bilim alanında olduğu gibi, anatomide de uluslararası dil ve anlam birlikteliğini sağlayabilmek amacıyla Latince olarak ifade edilmektedir.
Bilimsel alanda kullanılan Latincedeki terimler genellikle, Türkçeden farklı olarak, yazıldığı gibi okunmaz. Ayrıca okunduğu gibi de yazılmaz. Türkçeden çok farklı yazım ve söyleniş şekillerine sahip olan bu Latince terimler, Anatomi ve Fizyoloji gibi biyolojik bilimleri öğrenmeye çalışanlar için güçlüklere neden olabilmektedir.
Kaçınılmaz olarak anatomi ve fizyoloji konularını ele alırken karşımıza çıkacak olan Latince terimlere ilişkin bazı kısa bilgiler, özellikle okunuşlarına ilişkin kısa bilgiler edinmek yararlı olacaktır.
Latincede, Türkçedeki gibi sesli ve sessiz harflerden oluşan 25 harf vardır. Sessiz harfler, önlerine gelen sesli harflere göre farklı şekilde okunmaktadırlar. Sessiz harfler, tek ve çok harften oluşabilirler.
Latince Kelimelerdeki Sessiz Harflerin Okunuşu
Tek harften oluşan sessiz harflere örnek:
C harfi; a, o, u gibi sesli harflerden önce gelirse "k" olarak, e, i, ae, oe ve y harflerinden önce gelirse "s" olarak okunmaktadır.
G harfi, genellikle Türkçede olduğu gibi kullanılmakla birlikte, ayrıcalıkları bulunmaktadır. Bu ayrıcalıklara örnek olarak, günlük yaşantımızda kullanılmakta olan "jelatin" verilebilir. Okunuşundan farklı olarak Latincede bu kelime "gelatina" olarak yazılmaktadır.
J harfi, bir kelimenin başında ve sesli harfin önünde ise "y" olarak okunur.
T harfi, genellikle Türkçede olduğu gibi kullanılır, ancak kelime içerisinde ia, ie, io gibi çift sessizlerden önce gelirse "s" gibi okunur.
X harfi, "ks" gibi okunur.
V harfi ise Türkçede olduğu gibi okunmaktadır.
Latincedeki tek harfli sessizlere örnekler
Yazılış şekli Okunuş şekli
Caverna kaverna
Cupula kupula
Caput kaput
Cava kava
Cisterna sisterna
Caecum sekum
Coeliacus sóliakus
Gingiva gingiva
Gelatina jelatina
Junctura Yunktura
Jejunum Yeyunum
Aqua akua (ya da akuva)
Portio porsiyo
Adventitia adventisiya
Radiatio radiyasio
Articu latió artikulasio
Axis aksis
Flexura fleksura
Plexus pleksus
Coxa koksa
Vena vena
Vertebra vertebra
Ventral ventral
Visceral visseral
Çok harften (birden fazla harfin oluşturduğu) oluşan sessizlere örnek:
Ch, "k" olarak okunur.
Th, "t" olarak okunur.
Rh, "r" olarak okunur.
Ph, "f' olarak okunur.
Ps, Türkçede olduğu gibidir.
Sch, genellikle Almancada olduğu gibi "ş" gibi okunmakla birlikte, "sk" olarak okunan bazı istisnaları bulunmaktadır.
Latincedeki çift harfli sessizlere örnekler
Yazılış sekli Okunuş sekli
chiasma kiasma
bronchus bronkus
thorax toraks
rhino rino
pharynx farinks
Psychologia psikologia
Schizophrenia şizofrenia
ischium iskiyum
Latince Kelimelerdeki Sesli Harflerin Okunuşu
Türkçedeki gibi okunan sesli harfler: a, e, ve o harfleridir. Y harfi, genellikle "i" gibi okunur. Systema (sistema) örnek olarak verilebilir, "i" harfi ise çoğunlukla Türkçede olduğu gibi okunmakla birlikte, sesli harflerden önce geldiği zaman bazen "y" gibi okunmaktadır.
Birçok sözcükte birden fazla sesli harfin yan yana bulunduğu (diphtongus) görülebilir.
ae, "e" olarak okunur, au, "av" olarak okunur, ei, "ey" olarak okunur, eu ve oe, "ö" olarak okunur.
Yazılış sekli Okunuş sekli
Caesar sesar
autonomicus avtonomikus
nuclei nukley
Oedema ödema
eucalyptus ökaliptus
Latincede adların tekil ve çoğul olmaları yanı sıra; cins (genus) ve hal (casus) özellikleri bulunmakta ve bu özellikler çekime uğrayarak küçük değişikliklere uğramaktadır. Örneğin cor - cordis, caput - capitis, hepar - hepatis gibi.
alıntı