وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا
Değerli Müminler,
Kuranı Kerim ve hadislerde belirtildiğine göre, bir kulun sadece Rabbi hakkındaki zannı, doğru ve isabetli, diğer zanlar ise daha çok mesnedsiz, isabetsiz ve yanıltıcı olabilmektedir. Bir şey hakkında iyi zanda bulunmak herhangi bir sorumluluk veya mueyyideyi gerektirmez iken, su-i zanda bulunmak, hem dünya hem de ahirette sorumluluk içeren duygusal, kalbi ve zihni bir problemdir. Sui zan; insanlar hakkında delil ve mesnedi olmadığı halde kötü düşünceye sahip olmaktır. Sui zan, bir şeyi kötüye yormanın, kötü addetmenin ve kötü düşünmenin adıdır. Bu manada iyi zan, kalbin duası, kötü zan ise kalbin bedduasıdır.
Değerli Kardeşlerim,
Yüce Rabbimiz bizi zan hakkında uyarıyor, şöyle buyuruyor: "Ey iman edenler! Zannın bir çoğundan sakının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin kusurlarını ve mahremiyetlerini araştırmayın. Birbirinizin gıybetini yapmayın. Herhangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz! Allah'a karşı gelmekten sakının. Şüphesiz Allah tövbeyi çok kabul edendir, çok merhamet edendir." (Hucurat 49/12)Ayette dikkatimize sunalan noktalarda şunu görmekteyiz, gerekçesiz hiçbir şeyi kullarına yasaklamayan Rabbimiz, bir nevi kalp ve zihin gıybeti olan kötü zannı da, onun doğal takipçisi olan fiili gıybete neden olması nedeniyle yasaklamış ve bu sorunu tamamıyla ortadan kaldıracak olan çözümü de başka bir ayette şöyle ifade etmiştir; "Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur." (İsra 17/36)Zan, çoğu zaman gerçeğe en yakın yalandır. İsabet veya ispat edilmeyen zannı, gerçek olandan ayırmak çok zordur. Bu da bazen birinin canına, malına, ırzına ve en önemlisi de haysiyet ve onuruna mal olabilmektedir.Bu nedenle sevgili peygamberimiz (sav), "Müminin mümine kanı, malı, ırzı ve sui zannı haramdır," (Ebu Davud, Edeb) "Sakın zanna yer vermeyin. Zira zan sözlerin en yalanıdır. Tecessüs etmeyin, haber koklamayın, rekâbet etmeyin, hasedleşmeyin, birbirinize buğzetmeyin, birbirinize sırt çevirmeyin, ey Allah'ın kulları, Allah'ın emrettiği şekilde kardeş olun." buyurmuşlardır.(Müslim, Birr 30)