çocuk edebiyatı ve drama ilişkisi - çocuk yazını - okul öncesi çocuk edebiyatı - dramanın işlevleriÇocuk edebiyatı (yazını) çocuğun gelişmesinde önemli bir eksiği tamamlar. Bu nedenle de özellikle son yıllarda bu alanda pek çok örnek oluşturulmuş, çok sayıda kitap yayımlanmıştır. Kendi gelişim özelliklerine uygun olanlara çocuklar da büyük ilgi göstermektedirler. Çocuklara okunan bir şiir, masal ya da diğer türler onların düş dünyalarında, sözel gelişmelerinde olumlu izler bırakmaktadır. Ancak, çocukların karşısına geçip onlara sürekli kitap okumak, bir şeyler anlatmak ya da anımsadıklarını anlattırmak yeterli olmayacaktır.
Çocukların kendilerini ifade aracı olarak kullandıkları yolların başında oyun gelir. Oynamayı davranış kazandırma boyutuyla birleştirmek, onları olumluya yönlendirmek gerekir. Bu aşamada canlandırma yoluyla "...mış gibi, ...miş gibi yaparak" eğlenirken öğrenirler. Bir yandan yeni edebiyat örnekleri ile karşılaşmaları bir yandan da bu örnekleri canlandırarak içselleştirmeleri; yaparak yaşayarak öğrenmeleri sağlanmış olacaktır.
Bu amaçlara yönelik olarak yazılan bu ünitede, dramaya ilişkin kısa bilgiler verildikten sonra, çocuk edebiyatından örneklerin drama yoluyla işlenmesine yönelik örnek etkinliklere yer verilmiştir. Etkinliklerin kimilerinde metnin tümü, kimilerinde kısa bir bölümü, kimilerinde ise yalnızca kaynak adları verilmiştir.
Çocuk edebiyatı, çocuğun ileri yaşlardaki okuma alışkanlığını oluşturan yapıtlardan oluşur. Çocuğun, kendisine okunanı ya da kendisinin okuduğunu anlama, yorumlama, tamamlama, uyarlama gibi etkinliklerde bulunması gerekir.
Bu etkinlikler sırasında çocuktan, edindiği deneyim ve bilgilerini yaşamın diğer alanlarına aktarması, göndermede bulunması beklenir. Bu da çocuk edebiyatının, önemli bir işlevini yerine getirdiğinin göstergesidir.
Çocuklar, kendilerine okunan kitapların dünyasında gezinirken yaratıcı bir uğraş içerisine de girerler. Bu uğraşlar düş gücünün sınırlarını genişletip, değişik duygu, macera, güzellik, çirkinlik, iyilik, kötülük gibi kavramları çocuğa tanıtır. Bu da hiç kuşkusuz çocuğun yaratıcı düşüncelerinin gelişmesine katkı sağlar. Sorun çözme, yeni düşünceler geliştirme, özdeşimde bulunma, özgür düşünme gibi davranışta bulunması, çocuğun yaratıcı etkinliklere katılmasıyla doğrudan ilgilidir. Bu etkinliklerin başında çocuk edebiyatı içinde yer alan yazın türleri gelir.
Yaşamın tüm olanaklarım çocuğa tanıtma, kavratma, yaşantısına katma da yazın türlerinin değişik yöntemlerle işlenmesiyle gerçekleştirilir.
Çocuk edebiyatında, çocuğu yaratıcı kılacak, onun düşünsel, duygusal ve duyusal gelişimine katkı sağlayan ve okulöncesi dönemde uygulanan yöntemlerden biri de eğitimde yaratıcı dramadır. Drama, aynı zamanda bir disiplin ve sanat biçimidir. Bu ünitede çocuk edebiyatının tanıtılması, sevdirilmesi ve kavratılmasın-da kullanılan etkili bir yöntem olarak ele alınmıştır.
Okulöncesi dönemde çocuk, keşiflerini ve öğrenmelerini çoğu zaman duyuları yoluyla yapar. O, hemen her konuda duyarlıdır ve taklit ederek uygulamaya sokar. Onlar, çoğu zaman ağzınızla söylediklerinize değil, gözlerinizle söylemediklerinize cevap verir.
Bu yönüyle dramanın en önemli işlevlerinden biri duyarlılığın gelişimine olan katkısıdır. Drama, bu katkıyı sanatsal bir biçimde verir. Dramada her birey etkindir. Etkili uygulanan her bir sanat dalı gibi eğitime büyük katkıda bulunur.
Çocuğun doğasında var olan olguların, bu tür uygulama ağırlıklı yöntemlerle işlenmesi nitelikli kişilik gelişimi üzerinde de etkili olacaktır. Nitelikli insan kendine güvenen, öğrenmeye açık, daima okumaya gereksinimi olan kişidir. Okudukça zenginleşecek, daha fazlasını isteyecektir. Bu yöntem hem yetişkini, hem eğitimciyi, hem sınıftaki bireyleri tekdüzelikten kurtaracaktır. Çocuk, korku, heyacan, gerilim gibi algılamayı engelleyen durumlarla başa çıkmayı oyun içinde öğrenecektir.
Oluşan güvenle dikkati ve katılımı artacaktır. Yaratma sürecine girecektir. Yaratıcılık her insanda vardır. Önemli olan yaratıcılığın doğru zamanda keşfedilip, ona ortam sunularak geliştirilmesidir. Bu nedenle drama çalışmalarında yetenekli, yeteneksiz diye bir ayrımın yapılması söz konusu değildir. Çünkü drama çalışmaları sonunda uzman oyuncuların yetiştirilmesi gibi bir amaç bulunmaz.
Kendi yarattıklarıyla, ürettikleriyle bir kat daha zenginleşen çocuk, daha fazlasını isteyerek farklı yaratılmış eserlere, yani farklı okumalara gereksinim duyacaktır. Bu döngüyle de eğitim onda kalıcı ve nitelikli davranışlar geliştirecektir.
Okulöncesi dönemde kitabı çocuğa yetişkin alır ve sunar. Okur, anlatır, resimlerini gösterir, çocuğun sorularına yanıt verir. Yani o yaş çocuğu kitaba çoğu zaman bir yetişkin yardımıyla ulaşır. Oysa yetişkin için uygun görülen bir yapıtın çocuk tarafından da uygun görüleceğine ilişkin bir zorunluluk yoktur. Çocukların o yapıtta kendilerine buldukları yeri, duyumsadıklarını, biz yetişkinler, çocukluk duygularımızı çok geride bıraktığımızdan anlamakta çoğu zaman güçlük çekebiliriz.
O yaş çocuğu henüz neyin ona ters geldiğini, neyi beğenmediğini, özellikle korkularını, kaygılarını tartışamayabilir. Edebiyat alanında dramanın kullanılmasıyla yani onun doğasında var olan oyunla, duygu ve düşüncelerini daha rahat ifade eder. Bu durum aynı zamanda anne babaya ve öğretmene kendi diliyle verdiği iletidir. Tabii ki yetişkine de aynı duyarlılıkla iletiyi almak düşer.
Unutmamak gerekir ki hiç kimseye hiçbir şey "o" istemeden zorla verilmez. Ancak "o" istediği zaman alır ve kullanır. Yeter ki elini uzattığında, gereksinim duyduğunda ona verilecek olanlar yakınında olsun. Kullanırken eğlensin, eğlenirken öğrensin.
Okulöncesi kurumlarda yapılan canlandırma uygulamalarında çocuk edebiyatından yeterince yararlanıldığı söylenemez. Bu nedenle değişik edebiyat türlerinin eğitimde drama yoluyla işleneceği bu ünitedeki uygulamalar, canlandırma ve drama yoluyla çocuklara edebiyat alanını sevdirmeyi amaçlamaktadır.